Adhyaya 177

Verse 1

भीष्मेण युधिष्ठिरंप्रति मांसभक्षणाभक्षणयोः क्रमेण निन्दाप्रशंसने।। 1 ।। युधिष्ठिर उवाच। अहिंसा परमो धर्म इत्युक्तं बहुशस्त्वया। श्राद्धेषु च भवानाह पितॄणां मांसमीप्सितम्।।

bhīṣmeṇa yudhiṣṭhiraṃprati māṃsabhakṣaṇābhakṣaṇayoḥ krameṇa nindāpraśaṃsane|| 1 || yudhiṣṭhira uvāca| ahiṃsā paramo dharma ityuktaṃ bahuśastvayā| śrāddheṣu ca bhavānāha pitṝṇāṃ māṃsamīpsitam||

Verse 2

मांसैर्बहुविधैः प्रोक्तस्त्वया श्राद्धविधिः पुरा। अहत्वा च कुतो मांसमेवमेतद्विरुध्यते।।

māṃsairbahuvidhaiḥ proktastvayā śrāddhavidhiḥ purā| ahatvā ca kuto māṃsamevametadvirudhyate||

Verse 3

जातो नः संशयो धर्मे मांसस्य परिवर्जने। दोषो भक्षयत कः स्यात्कश्चाभक्षयतो गुणः।।

jāto naḥ saṃśayo dharme māṃsasya parivarjane| doṣo bhakṣayata kaḥ syātkaścābhakṣayato guṇaḥ||

Verse 4

हत्वा भक्षयतो वाऽपि परेणोपहृतस्य वा। हन्याद्वा यः परस्यार्थे क्रीत्वा वा भक्षयेन्नरः।।

hatvā bhakṣayato vā'pi pareṇopahṛtasya vā| hanyādvā yaḥ parasyārthe krītvā vā bhakṣayennaraḥ||

Verse 5

एतदिच्छामि तत्त्वेन कथ्यमानं त्वयाऽनघ। निश्चयेन चिकीर्षामि धर्ममेतं सनातनम्।।

etadicchāmi tattvena kathyamānaṃ tvayā'nagha| niścayena cikīrṣāmi dharmametaṃ sanātanam||

Verse 6

कथमायुरवाप्नोति कथं भवति सत्ववान्। कथमव्यङ्गतामेति लक्षण्यो जायते कथम्।।

kathamāyuravāpnoti kathaṃ bhavati satvavān| kathamavyaṅgatāmeti lakṣaṇyo jāyate katham||

Verse 7

भीष्म उवाच। मांसस्याभक्षणाद्राजन्यो धर्मः कुरुनन्दन। तं मे शृणु यथातत्त्वं यश्चास्य विधिरुत्तमः।।

bhīṣma uvāca| māṃsasyābhakṣaṇādrājanyo dharmaḥ kurunandana| taṃ me śṛṇu yathātattvaṃ yaścāsya vidhiruttamaḥ||

Verse 8

रूपमव्यङ्गतामायुर्बुद्धिं सत्वं बलं स्मृतिम्। प्राप्तुकामैर्नरैर्हिंसा वर्जनीया कृतात्मभिः।।

rūpamavyaṅgatāmāyurbuddhiṃ satvaṃ balaṃ smṛtim| prāptukāmairnarairhiṃsā varjanīyā kṛtātmabhiḥ||

Verse 9

ऋषीणामत्र संवादो बहुशः कुरुनन्दन। बभूव तेषां तु मतं यत्तच्छृणु युधिष्ठिर।।

ṛṣīṇāmatra saṃvādo bahuśaḥ kurunandana| babhūva teṣāṃ tu mataṃ yattacchṛṇu yudhiṣṭhira||

Verse 10

यो यजेताश्वमेधेन मासिमासि यतव्रतः। वर्जयेन्मधु मांसं च सममेतद्युधिष्ठिर।।

yo yajetāśvamedhena māsimāsi yatavrataḥ| varjayenmadhu māṃsaṃ ca samametadyudhiṣṭhira||

Verse 11

सप्तर्षयो वालखिल्यास्तथैव च मरीचिपाः। मांसस्याभक्षणं राजन्प्रशंसन्ति मनीषिणः।।

saptarṣayo vālakhilyāstathaiva ca marīcipāḥ| māṃsasyābhakṣaṇaṃ rājanpraśaṃsanti manīṣiṇaḥ||

Verse 12

न भक्षयति यो मांसं न च हन्यान्न घातयेत्। तन्मित्रं सर्वभूतानां मनुः स्वायंभुवोऽब्रवीत्।।

na bhakṣayati yo māṃsaṃ na ca hanyānna ghātayet| tanmitraṃ sarvabhūtānāṃ manuḥ svāyaṃbhuvo'bravīt||

Verse 13

अधृष्यः सर्वभूतानां विश्वास्यः सर्वजन्तुषु। साधूनां सम्मतो नित्यं भवेन्मांसं विवर्जयन्।।

adhṛṣyaḥ sarvabhūtānāṃ viśvāsyaḥ sarvajantuṣu| sādhūnāṃ sammato nityaṃ bhavenmāṃsaṃ vivarjayan||

Verse 14

स्वमांसं परमांसेन यो वर्धयितुमिच्छति। अविश्वास्योऽवसीदेत्स इति होवाच नारदः।।

svamāṃsaṃ paramāṃsena yo vardhayitumicchati| aviśvāsyo'vasīdetsa iti hovāca nāradaḥ||

Verse 15

ददाति यजते चापि तपस्वी च भवत्यपि। मधुमांसनिवृत्त्येति प्राह चैवं बृहस्पतिः।।

dadāti yajate cāpi tapasvī ca bhavatyapi| madhumāṃsanivṛttyeti prāha caivaṃ bṛhaspatiḥ||

Verse 16

मासिमास्यश्वमेधेन यो यजेत शतं समाः। न खादति च यो मांसं सममेतन्मतं मम।।

māsimāsyaśvamedhena yo yajeta śataṃ samāḥ| na khādati ca yo māṃsaṃ samametanmataṃ mama||

Verse 17

सदा यजति सत्रेण सदा दानं प्रयच्छति। सदा तपस्वी भवति मद्यमांसविवर्जनात्।।

sadā yajati satreṇa sadā dānaṃ prayacchati| sadā tapasvī bhavati madyamāṃsavivarjanāt||

Verse 18

सर्वे वेदा न तत्कुर्युः सर्वे यज्ञाश्च भारत। यो भक्षयित्वा मांसानि पश्चादपि निवर्तते।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि सप्तसप्तत्यधिकशततमोऽध्यायः।। 177 ।।

sarve vedā na tatkuryuḥ sarve yajñāśca bhārata| yo bhakṣayitvā māṃsāni paścādapi nivartate|| || iti śrīmanmahābhārate anuśāsanaparvaṇi dānadharmaparvaṇi saptasaptatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ|| 177 ||

Verse 19

भक्षयित्वा निमित्तेऽपि दुष्करं कुरुते तपः। दुष्करं च रसज्ञेन मांसस्य परिवर्जनम्। चर्तुं व्रतमिदं श्रेष्ठं सर्वप्राण्यभयप्रदम्।।

bhakṣayitvā nimitte'pi duṣkaraṃ kurute tapaḥ| duṣkaraṃ ca rasajñena māṃsasya parivarjanam| cartuṃ vratamidaṃ śreṣṭhaṃ sarvaprāṇyabhayapradam||

Verse 20

सर्वभूतेषु यो विद्वान्ददात्यभयदक्षिणाम्। दाता भवति लोके स प्राणानां नात्र संशयः। एवं वै परमं धर्मं प्रशंसन्ति मनीषिणः।।

sarvabhūteṣu yo vidvāndadātyabhayadakṣiṇām| dātā bhavati loke sa prāṇānāṃ nātra saṃśayaḥ| evaṃ vai paramaṃ dharmaṃ praśaṃsanti manīṣiṇaḥ||

Verse 21

प्राणा यथाऽऽत्मनोऽभीष्टा भूतानामपि वै तथा। आत्मौपम्येन गन्तव्यं बुद्धिमद्भिः कृतात्मभिः।।

prāṇā yathā''tmano'bhīṣṭā bhūtānāmapi vai tathā| ātmaupamyena gantavyaṃ buddhimadbhiḥ kṛtātmabhiḥ||

Verse 22

विकीर्णकर्णकेनापि तृणमस्पन्दने भयम्। किं पुनर्हन्यमानानां तरसा जीवितार्थिनाम्। अरोगाणामपापानां पापैर्मांसोपजीविभिः।।

vikīrṇakarṇakenāpi tṛṇamaspandane bhayam| kiṃ punarhanyamānānāṃ tarasā jīvitārthinām| arogāṇāmapāpānāṃ pāpairmāṃsopajīvibhiḥ||

Verse 23

मृत्युतो भयमस्तीति शङ्कायां दुःखमुत्तरम्। धर्मस्यायतनं तस्मान्मांसस्य परिवर्जनम्।।

mṛtyuto bhayamastīti śaṅkāyāṃ duḥkhamuttaram| dharmasyāyatanaṃ tasmānmāṃsasya parivarjanam||

Verse 24

अहिंसा परमो धर्मस्तथाऽहिंसा परं तपः। अहिंसा परमं सत्यं ततो धर्मः प्रवर्तते।।

ahiṃsā paramo dharmastathā'hiṃsā paraṃ tapaḥ| ahiṃsā paramaṃ satyaṃ tato dharmaḥ pravartate||

Verse 25

न हि मांसं तृणात्काष्ठादुपलाद्वाऽपि जायते। हत्वा जन्तुं ततो मांसं तस्माद्दोषस्तु भक्षणे।।

na hi māṃsaṃ tṛṇātkāṣṭhādupalādvā'pi jāyate| hatvā jantuṃ tato māṃsaṃ tasmāddoṣastu bhakṣaṇe||

Verse 26

स्वाहास्वाधामृतभुजो देवाः सत्यार्जवप्रियाः। राक्षसेन्द्रभयान्मुक्ताः सर्वभूतपरायणाः।।

svāhāsvādhāmṛtabhujo devāḥ satyārjavapriyāḥ| rākṣasendrabhayānmuktāḥ sarvabhūtaparāyaṇāḥ||

Verse 27

कान्तारेष्वथ घोरेषु दुर्गेषु गहनेषु च। रात्रावहनि सन्ध्यासु चत्वरेषु सभासु च।।

kāntāreṣvatha ghoreṣu durgeṣu gahaneṣu ca| rātrāvahani sandhyāsu catvareṣu sabhāsu ca||

Verse 28

उद्यतेषु च शस्त्रेषु मृगव्यालहतेषु च। अमांसभक्षणाद्राजन्न भयं तेषु विद्यते।।

udyateṣu ca śastreṣu mṛgavyālahateṣu ca| amāṃsabhakṣaṇādrājanna bhayaṃ teṣu vidyate||

Verse 29

शरण्यः सर्वभूतानां विश्वास्यः सर्वजन्तुषु। अनुद्वेगकरो लोके न चाप्युद्विजते सदा।।

śaraṇyaḥ sarvabhūtānāṃ viśvāsyaḥ sarvajantuṣu| anudvegakaro loke na cāpyudvijate sadā||

Verse 30

यदि चेत्स्वादको न स्यान्न तदा घातको भवेत्। घातकः खादकार्थाय तद्धातयति वै नरः।।

yadi cetsvādako na syānna tadā ghātako bhavet| ghātakaḥ khādakārthāya taddhātayati vai naraḥ||

Verse 31

अभक्ष्यमेतदिति वै इति हिंसा निवर्तते। खादकक्रमतो हिंसा मृगादीनां प्रवर्तते।।

abhakṣyametaditi vai iti hiṃsā nivartate| khādakakramato hiṃsā mṛgādīnāṃ pravartate||

Verse 32

यस्माद्ग्रसति चैवायुर्हिंसकानां महाद्युते। तस्माद्विवर्जयेन्मांसं य इच्छेद्भूतिमात्मनः।।

yasmādgrasati caivāyurhiṃsakānāṃ mahādyute| tasmādvivarjayenmāṃsaṃ ya icchedbhūtimātmanaḥ||

Verse 33

त्रातारं नाधिगच्छन्ति रौद्राः प्राणिविहिंसकाः। उद्वेजकास्तु भूतानां यथा व्यालमृगास्तथा।। नहि कृत्स्नो वेदस्तथा तद्बोधिता यज्ञाश्च पुरुषं हिंसायां पवर्तयन्ति। किन्तु परिसंख्याविधया निवृत्तिमेव बोधयन्तीत्यर्थः।।

trātāraṃ nādhigacchanti raudrāḥ prāṇivihiṃsakāḥ| udvejakāstu bhūtānāṃ yathā vyālamṛgāstathā|| nahi kṛtsno vedastathā tadbodhitā yajñāśca puruṣaṃ hiṃsāyāṃ pavartayanti| kintu parisaṃkhyāvidhayā nivṛttimeva bodhayantītyarthaḥ||

Verse 34

लोभाद्वा बुद्धिमोहाद्वा बलवीर्यार्थमेव च। संसर्गादथ पापानामधर्मो रुचितो नृणाम्।।

lobhādvā buddhimohādvā balavīryārthameva ca| saṃsargādatha pāpānāmadharmo rucito nṛṇām||

Verse 35

स्वमांसं परमांसेन यो वर्धयितुमिच्छति। उद्विग्नराष्ट्रे वसति यत्र यत्राभिजायते।।

svamāṃsaṃ paramāṃsena yo vardhayitumicchati| udvignarāṣṭre vasati yatra yatrābhijāyate||

Verse 36

धन्यं यशस्यामायुष्यं स्वर्ग्यं स्वस्त्ययनं महत्। मांसस्याभक्षणं प्राहुर्नियताः परमर्षयः।।

dhanyaṃ yaśasyāmāyuṣyaṃ svargyaṃ svastyayanaṃ mahat| māṃsasyābhakṣaṇaṃ prāhurniyatāḥ paramarṣayaḥ||

Verse 37

इदं तु खलु कौन्तेय श्रुतमासीत्पुरा मया। मार्कण्डेयस्य वदतो ये दोषा मांसभक्षणे।।

idaṃ tu khalu kaunteya śrutamāsītpurā mayā| mārkaṇḍeyasya vadato ye doṣā māṃsabhakṣaṇe||

Verse 38

यो हि खादति सांसानि प्राणिनां जीवितैषिणाम्। सदा भवति वै पापः प्राणिहन्ता तथैव सः।।

yo hi khādati sāṃsāni prāṇināṃ jīvitaiṣiṇām| sadā bhavati vai pāpaḥ prāṇihantā tathaiva saḥ||

Verse 39

धनेन क्रयिको हन्ति खादकश्चोपभोगतः। घातको वधबन्धाभ्यामित्येष त्रिविधो वधः।।

dhanena krayiko hanti khādakaścopabhogataḥ| ghātako vadhabandhābhyāmityeṣa trividho vadhaḥ||

Verse 40

अखादन्ननुमोदंश्च भावदोषेण मानवः। योऽनुमोदति हन्यन्तं सोऽपि दोषेण लिप्यते।। व्यालमृगाः मांसादपशवः।।

akhādannanumodaṃśca bhāvadoṣeṇa mānavaḥ| yo'numodati hanyantaṃ so'pi doṣeṇa lipyate|| vyālamṛgāḥ māṃsādapaśavaḥ||

Verse 41

अधृष्यः सर्वभूतानामायुष्मान्निरुजः सदा। भवत्यभक्षयन्मासं दयावान्प्राणिनामिह।।

adhṛṣyaḥ sarvabhūtānāmāyuṣmānnirujaḥ sadā| bhavatyabhakṣayanmāsaṃ dayāvānprāṇināmiha||

Verse 42

हिरण्यदानैर्गोदानैर्भूमिदानैश्च सर्वशः। मांसस्याभक्षणे धर्मो विशिष्ट इति नः श्रुतिः।।

hiraṇyadānairgodānairbhūmidānaiśca sarvaśaḥ| māṃsasyābhakṣaṇe dharmo viśiṣṭa iti naḥ śrutiḥ||

Verse 43

अप्रोक्षितं वृथामासं विधिहीनं न भक्षयेत्। भक्षयन्निरयं याति नरो नास्त्यत्र संशयः।।

aprokṣitaṃ vṛthāmāsaṃ vidhihīnaṃ na bhakṣayet| bhakṣayannirayaṃ yāti naro nāstyatra saṃśayaḥ||

Verse 44

प्रोक्षिताभ्युक्षितं मांसं तथा ब्राह्म्णकाम्यया। अल्पदोषमिति ज्ञेयं विपरिते तु लिप्यते।।

prokṣitābhyukṣitaṃ māṃsaṃ tathā brāhmṇakāmyayā| alpadoṣamiti jñeyaṃ viparite tu lipyate||

Verse 45

खादकस्य कृते जन्तून्यो हन्यात्पुरुषाधमः। महादोषकरस्तत्र घातको न तु खादकः।।

khādakasya kṛte jantūnyo hanyātpuruṣādhamaḥ| mahādoṣakarastatra ghātako na tu khādakaḥ||

Verse 46

इज्यायज्ञश्रुतिकृतैर्या मार्गैरबुधोऽधमः। हन्याज्जन्तून्मांसगृध्नुः स वै नरकभाङ्नरः।। हन्यन्तं हन्यमानम्।।

ijyāyajñaśrutikṛtairyā mārgairabudho'dhamaḥ| hanyājjantūnmāṃsagṛdhnuḥ sa vai narakabhāṅnaraḥ|| hanyantaṃ hanyamānam||

Verse 47

भक्षयित्वाऽपि यो मांसं पश्चादपि निवर्तते। तस्यापि सुमहान्धर्मो यः पापाद्विनिवर्तते।।

bhakṣayitvā'pi yo māṃsaṃ paścādapi nivartate| tasyāpi sumahāndharmo yaḥ pāpādvinivartate||

Verse 48

आहर्ता चानुमन्ता च विशस्ता क्रयविक्रयी। संस्कर्ता चोपभोक्ता च घातकाः सर्व एव ते।।

āhartā cānumantā ca viśastā krayavikrayī| saṃskartā copabhoktā ca ghātakāḥ sarva eva te||

Verse 49

इदमन्यत्तु वक्ष्यामि प्रमाणं विधिनिर्मितम्। पुराणमुषिभिर्जुष्टं वेदेषु परिनिश्चितम्।।

idamanyattu vakṣyāmi pramāṇaṃ vidhinirmitam| purāṇamuṣibhirjuṣṭaṃ vedeṣu pariniścitam||

Verse 50

प्रवृत्तिलक्षणे धर्मे फलार्थिभिरभिद्रुते। यथोक्तं राजशार्दूल न तु तन्मोक्षकारणम्।। इज्या देवपूजा यज्ञोऽश्वमेधादिस्तदर्थं श्रुतिकृतैर्मार्गैरुपायैरबुधो यज्ञोपनिषदमजानन्मांसगृध्नुः। केवलं यज्ञव्याजेन मांसं भोक्तुकामः।।

pravṛttilakṣaṇe dharme phalārthibhirabhidrute| yathoktaṃ rājaśārdūla na tu tanmokṣakāraṇam|| ijyā devapūjā yajño'śvamedhādistadarthaṃ śrutikṛtairmārgairupāyairabudho yajñopaniṣadamajānanmāṃsagṛdhnuḥ| kevalaṃ yajñavyājena māṃsaṃ bhoktukāmaḥ||

Verse 51

हविर्यत्संस्कृतं मन्त्रैः प्रोक्षिताभ्युक्षितं शुचि। वेदोक्तेन प्रमाणेन पितॄणां प्रक्रियासु च। प्रवृत्तिधर्मिणा भक्ष्यं नान्यथा मनुरब्रवीत्।।

haviryatsaṃskṛtaṃ mantraiḥ prokṣitābhyukṣitaṃ śuci| vedoktena pramāṇena pitṝṇāṃ prakriyāsu ca| pravṛttidharmiṇā bhakṣyaṃ nānyathā manurabravīt||

Verse 52

अस्वर्ग्यमयशस्यं च रक्षोवद्भरतर्षभ। विधिहीनं नरः पूर्वं मांसं राजन्न भक्षयेत्।।

asvargyamayaśasyaṃ ca rakṣovadbharatarṣabha| vidhihīnaṃ naraḥ pūrvaṃ māṃsaṃ rājanna bhakṣayet||

Verse 53

य इच्छेत्पुरुषोऽत्यन्तमात्मानं निरुपद्रवम्। स वर्जयेत मांसानि प्राणिनामिह सर्वशः।।

ya icchetpuruṣo'tyantamātmānaṃ nirupadravam| sa varjayeta māṃsāni prāṇināmiha sarvaśaḥ||

Verse 54

श्रूयते हि पुराकल्पे नृणां व्रीहिमयः पशुः। येनायजन्त विद्वांसः पुण्यलोकपरायणाः।।

śrūyate hi purākalpe nṛṇāṃ vrīhimayaḥ paśuḥ| yenāyajanta vidvāṃsaḥ puṇyalokaparāyaṇāḥ||

Verse 55

ऋषिभिः संशयं पृष्टो वसुश्चेदिपतिः पुरा। अभक्ष्यमपि मांसं यः प्राह भक्ष्यमिति प्रभो।।

ṛṣibhiḥ saṃśayaṃ pṛṣṭo vasuścedipatiḥ purā| abhakṣyamapi māṃsaṃ yaḥ prāha bhakṣyamiti prabho||

Verse 56

आकाशादवनिं प्राप्तस्ततः स पृथिवीपतिः। यस्तदेव पुनश्चोक्त्वा विवेश धरणीतलम्।।

ākāśādavaniṃ prāptastataḥ sa pṛthivīpatiḥ| yastadeva punaścoktvā viveśa dharaṇītalam||

Verse 57

प्रजानां हितकामेन त्वगस्त्येन महात्मना। आरण्याः सर्वदैवत्याः प्रोक्षितास्तापसैर्मृगाः।। प्रवत्तिलक्षणो धर्मः प्रजार्थिभिरुदाहृतः। यथोक्तं राजशार्दूल नतु तन्मोक्षकाङ्क्षिणाम्। इति झ. पाठः ।।

prajānāṃ hitakāmena tvagastyena mahātmanā| āraṇyāḥ sarvadaivatyāḥ prokṣitāstāpasairmṛgāḥ|| pravattilakṣaṇo dharmaḥ prajārthibhirudāhṛtaḥ| yathoktaṃ rājaśārdūla natu tanmokṣakāṅkṣiṇām| iti jha. pāṭhaḥ ||

Verse 58

क्रिया ह्येवं न हीयन्ते पितृदैवतसंश्रिताः। प्रीयन्ते पितरश्चैव न्यायतो मांसतर्पिताः।।

kriyā hyevaṃ na hīyante pitṛdaivatasaṃśritāḥ| prīyante pitaraścaiva nyāyato māṃsatarpitāḥ||

Verse 59

इदं तु शृणु राजेन्द्र मांसस्याभक्षणे गुणाः। [अभक्षणे सर्वसुखं मांसस्य मनुजाधिप।।]

idaṃ tu śṛṇu rājendra māṃsasyābhakṣaṇe guṇāḥ| [abhakṣaṇe sarvasukhaṃ māṃsasya manujādhipa||]

Verse 60

यस्तु वर्षशतं पूर्णं तपस्तप्येत्सुदारुणम्। यश्चैव वर्जयेन्मांसं सममेतन्मतं मम।।

yastu varṣaśataṃ pūrṇaṃ tapastapyetsudāruṇam| yaścaiva varjayenmāṃsaṃ samametanmataṃ mama||

Verse 61

कौमुद्यास्तु विशेषेण शुक्लपक्षे नराधिप। वर्जयेत्सर्वमांसानि धर्मो ह्यत्र विधीयते।।

kaumudyāstu viśeṣeṇa śuklapakṣe narādhipa| varjayetsarvamāṃsāni dharmo hyatra vidhīyate||

Verse 62

[चतुरो वार्षिकान्मासान्यो मांसं परिवर्जयेत्। चत्वारि भद्राण्याप्नोति कीर्तिमायुर्यशो बलम्।।

[caturo vārṣikānmāsānyo māṃsaṃ parivarjayet| catvāri bhadrāṇyāpnoti kīrtimāyuryaśo balam||

Verse 63

अथवा मासमेकं वै सर्वमांसान्यभक्षयन्। अतीत्य सर्वदुःखानि सुखं जीवेन्निरामयः।।

athavā māsamekaṃ vai sarvamāṃsānyabhakṣayan| atītya sarvaduḥkhāni sukhaṃ jīvennirāmayaḥ||

Verse 64

वर्जयन्ति हि मांसानि मासशः पक्षशोपि वा। तेषां हिंसानिवृत्तानां ब्रह्मलोको विधीयते।।]

varjayanti hi māṃsāni māsaśaḥ pakṣaśopi vā| teṣāṃ hiṃsānivṛttānāṃ brahmaloko vidhīyate||]

Verse 65

मांसं तु कौमुदं पक्षं वर्जितं पार्थ राजभिः। सर्वभूतात्मभूतस्थैर्विदितार्थपरावरैः।।

māṃsaṃ tu kaumudaṃ pakṣaṃ varjitaṃ pārtha rājabhiḥ| sarvabhūtātmabhūtasthairviditārthaparāvaraiḥ||

Verse 66

नाभागेनाम्बरीषेण गयेन च महात्मना। आयुषाऽथानरण्येन दिलीपरघुसूनुभिः।।

nābhāgenāmbarīṣeṇa gayena ca mahātmanā| āyuṣā'thānaraṇyena dilīparaghusūnubhiḥ||

Verse 67

कार्तवीर्यानिरुद्धाभ्यां नहुषेण ययातिना। नृगेण विष्वगश्वेन तथैव शशबिन्दुना।।

kārtavīryāniruddhābhyāṃ nahuṣeṇa yayātinā| nṛgeṇa viṣvagaśvena tathaiva śaśabindunā||

Verse 68

युवनाश्वेन च तथा शिबिनौशीनरेण च। मुचुकुन्देन मान्धात्रा हरिश्चन्द्रेण वा विभो।।

yuvanāśvena ca tathā śibinauśīnareṇa ca| mucukundena māndhātrā hariścandreṇa vā vibho||

Verse 69

सत्यं वदत माऽसत्यं सत्यं धर्मः सनातनः। हरिश्चन्द्रश्चरति वै दिवि सत्येन चन्द्रवत्।।

satyaṃ vadata mā'satyaṃ satyaṃ dharmaḥ sanātanaḥ| hariścandraścarati vai divi satyena candravat||

Verse 70

श्येनचित्रेण राजेन्द्र सोमकेन वृकेण च। रैवते रन्तिदेवेन वसुना सृञ्जयेन च।।

śyenacitreṇa rājendra somakena vṛkeṇa ca| raivate rantidevena vasunā sṛñjayena ca||

Verse 71

एतैश्चान्यैश्च राजेन्द्र कृपेण भरतेन च। दुष्यन्तेन करूशेन रामालर्कनलैस्तथा। विचकाश्वेन निमिना जनकेन च धीमता।।

etaiścānyaiśca rājendra kṛpeṇa bharatena ca| duṣyantena karūśena rāmālarkanalaistathā| vicakāśvena niminā janakena ca dhīmatā||

Verse 72

ऐलेन पृथुना चैंव वीरसेनेन चैव ह। इक्ष्वाकुणा शम्भुना च श्वेतेन सगरेण च।।

ailena pṛthunā caiṃva vīrasenena caiva ha| ikṣvākuṇā śambhunā ca śvetena sagareṇa ca||

Verse 73

अजेन धुन्धुना चैव तथैव च सुबाहुना। हर्यश्वेन च राजेन्द्र क्षुपेण भरतेन च।।

ajena dhundhunā caiva tathaiva ca subāhunā| haryaśvena ca rājendra kṣupeṇa bharatena ca||

Verse 74

एतैश्चान्यैश्च राजेन्द्रि पुरा मांसं न भक्षितम्। शारदं कौमुदं मासं ततस्ते स्वर्गमाप्नुवन्।।

etaiścānyaiśca rājendri purā māṃsaṃ na bhakṣitam| śāradaṃ kaumudaṃ māsaṃ tataste svargamāpnuvan||

Verse 75

ब्रह्मलोके च तिष्ठन्ति ज्वलमानाः श्रियाऽन्विताः। उपास्यमाना गन्धर्वैः स्त्रीसहस्रसमन्विताः।।

brahmaloke ca tiṣṭhanti jvalamānāḥ śriyā'nvitāḥ| upāsyamānā gandharvaiḥ strīsahasrasamanvitāḥ||

Verse 76

तदेतदुत्तमं धर्ममहिंसाधर्मलक्षणम्। ये चरन्ति महात्मानो नाकपृष्ठे वसन्ति ते।।

tadetaduttamaṃ dharmamahiṃsādharmalakṣaṇam| ye caranti mahātmāno nākapṛṣṭhe vasanti te||

Verse 77

मधु मांसं च ये नित्यं वर्जयन्तीह धार्मिकाः। जन्मप्रभृति मद्यं च सर्व ते मुनयः स्मृताः।।

madhu māṃsaṃ ca ye nityaṃ varjayantīha dhārmikāḥ| janmaprabhṛti madyaṃ ca sarva te munayaḥ smṛtāḥ||

Verse 78

इमं धर्मममांसादं यश्चरेनच्छ्रावयीत वा। अपि चेत्सुदुराचारो न जातु निरयं व्रजेत्।।

imaṃ dharmamamāṃsādaṃ yaścarenacchrāvayīta vā| api cetsudurācāro na jātu nirayaṃ vrajet||

Verse 79

पठेद्वा च इदं राजञ्शृणुयाद्वाऽप्यभीक्ष्णशः। अमांसभक्षणविधिं पवित्रमृषिपूजितम्।।

paṭhedvā ca idaṃ rājañśṛṇuyādvā'pyabhīkṣṇaśaḥ| amāṃsabhakṣaṇavidhiṃ pavitramṛṣipūjitam||

Verse 80

विमुक्तः सर्वपापेभ्यः सर्वकामैर्महीयते। विशिष्टतां ज्ञातिषु च लभते नात्र संशयः। अहिंस्रो दानशीलश्च मधुमांसविवर्जितः।।

vimuktaḥ sarvapāpebhyaḥ sarvakāmairmahīyate| viśiṣṭatāṃ jñātiṣu ca labhate nātra saṃśayaḥ| ahiṃsro dānaśīlaśca madhumāṃsavivarjitaḥ||

Verse 81

आपन्नश्चापदो मुच्येद्बद्धो मुच्येत बन्धनात्। मुच्येत्तथाऽऽतुरो रोगाद्दुःखान्मुच्येत दुःखितः।।

āpannaścāpado mucyedbaddho mucyeta bandhanāt| mucyettathā''turo rogādduḥkhānmucyeta duḥkhitaḥ||

Verse 82

तिर्यग्योनिं न गच्छेत रूपवांश्च भवेन्नरः। ऋद्धिमान्वै कुरुश्रेष्ठ प्राप्नुयाच्च महद्यशः।।

tiryagyoniṃ na gaccheta rūpavāṃśca bhavennaraḥ| ṛddhimānvai kuruśreṣṭha prāpnuyācca mahadyaśaḥ||

Verse 83

एतत्ते कथितं राजन्मांसस्य परिवर्जने। प्रवृत्तौ च निवृत्तौ च विधानमृषिनिर्मितम्।।

etatte kathitaṃ rājanmāṃsasya parivarjane| pravṛttau ca nivṛttau ca vidhānamṛṣinirmitam||