Adhyaya 175

Verse 1

बृहस्पतीना युधिष्ठिरंप्रत्यहिंसाप्रशंसनम्। 1 ।। युधिष्ठिर उवाच। अहिंसा वैदिकं कर्म ध्यानमिन्द्रियसंयमः। तपोऽथ गुरुशुश्रूषा किं श्रेयः पुरुषं प्रति।।

bṛhaspatīnā yudhiṣṭhiraṃpratyahiṃsāpraśaṃsanam| 1 || yudhiṣṭhira uvāca| ahiṃsā vaidikaṃ karma dhyānamindriyasaṃyamaḥ| tapo'tha guruśuśrūṣā kiṃ śreyaḥ puruṣaṃ prati||

Verse 2

बृहस्पतिरुवाच। सर्वाण्येतानि धर्मस्य पृथग्द्वाराणि नित्यशः। शृणु संकीर्त्यमानानि षडेव भरतर्षभ।।

bṛhaspatiruvāca| sarvāṇyetāni dharmasya pṛthagdvārāṇi nityaśaḥ| śṛṇu saṃkīrtyamānāni ṣaḍeva bharatarṣabha||

Verse 3

हन्त निःश्रेयसं जन्तोरहं वक्ष्याम्यनुत्तमम्। अहिंसापाश्रयं धर्मं दान्तो विद्वान्समाचरेत्।।

hanta niḥśreyasaṃ jantorahaṃ vakṣyāmyanuttamam| ahiṃsāpāśrayaṃ dharmaṃ dānto vidvānsamācaret||

Verse 4

त्रिदण्डं सर्वभूतेषु निधाय पुरुषः शुचिः। कामक्रोधौ च संयम्य ततः सिद्धिमवाप्नुते।।

tridaṇḍaṃ sarvabhūteṣu nidhāya puruṣaḥ śuciḥ| kāmakrodhau ca saṃyamya tataḥ siddhimavāpnute||

Verse 5

अहिंसकानि भूतानि दण्डेन विनिहन्ति यः। आत्मनः सुखमन्विच्छन्स प्रेत्य न सुखी भवेत्।।

ahiṃsakāni bhūtāni daṇḍena vinihanti yaḥ| ātmanaḥ sukhamanvicchansa pretya na sukhī bhavet||

Verse 6

आत्मोपमस्तु भूतेषु यो वै भवति पूरुषः। त्यक्तदण्डो जितक्रोधः स प्रेत्य सुखमेधते।।

ātmopamastu bhūteṣu yo vai bhavati pūruṣaḥ| tyaktadaṇḍo jitakrodhaḥ sa pretya sukhamedhate||

Verse 7

सर्वभूतात्मभूतस्य सर्वभूतानि पश्यतः। देवाऽपि मार्गे मुह्यन्ति ह्यपदस्य पदेषिणः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि पञ्चसप्तत्यधिकशततमोऽध्यायः।। 175 ।।

sarvabhūtātmabhūtasya sarvabhūtāni paśyataḥ| devā'pi mārge muhyanti hyapadasya padeṣiṇaḥ|| || iti śrīmanmahābhārate anuśāsanaparvaṇi dānadharmaparvaṇi pañcasaptatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ|| 175 ||

Verse 8

न तत्परस्य संदध्यात्प्रतिकूलं यदात्मनः। एष संक्षेपतो धर्मः कामादन्यः प्रवर्तते।।

na tatparasya saṃdadhyātpratikūlaṃ yadātmanaḥ| eṣa saṃkṣepato dharmaḥ kāmādanyaḥ pravartate||

Verse 9

प्रख्यापने च दाने च सुखदुःखे प्रियाप्रिये। आत्मौपम्येन पुरुषः प्रमाणमधिगच्छति।।

prakhyāpane ca dāne ca sukhaduḥkhe priyāpriye| ātmaupamyena puruṣaḥ pramāṇamadhigacchati||

Verse 10

यथा परः प्रक्रमते परेषु तथा परे प्रक्रमन्ते परस्मिन्। निषेवते स्वसमां जीवलोके यथा धर्मो नैपुणेनोपदिष्टः। सर्वेषां भूतानामात्मभूतस्याऽऽदुःखेनेव परदुःखेनाप्युद्विजतः।।

yathā paraḥ prakramate pareṣu tathā pare prakramante parasmin| niṣevate svasamāṃ jīvaloke yathā dharmo naipuṇenopadiṣṭaḥ| sarveṣāṃ bhūtānāmātmabhūtasyā''duḥkheneva paraduḥkhenāpyudvijataḥ||

Verse 11

वैशम्पायन उवाच। इत्युक्त्वा तं सुरगुरुधर्मराजं युधिष्ठिरम्। दिवामचक्रमे धीमान्पश्यतामेव नस्तदा।।

vaiśampāyana uvāca| ityuktvā taṃ suragurudharmarājaṃ yudhiṣṭhiram| divāmacakrame dhīmānpaśyatāmeva nastadā||