Adhyaya 148

Verse 1

भीष्मेण युधिष्ठिरंप्रति यतिशुश्रूषाप्रशंसनम्।। 1 ।। पराशर उवाच। न तथा सम्प्रदानेन नोपवासादिभिस्तथा। इष्टां गतिमवाप्नोति यथा शुश्रूषकर्मणा।।

bhīṣmeṇa yudhiṣṭhiraṃprati yatiśuśrūṣāpraśaṃsanam|| 1 || parāśara uvāca| na tathā sampradānena nopavāsādibhistathā| iṣṭāṃ gatimavāpnoti yathā śuśrūṣakarmaṇā||

Verse 2

यादृशेन तु तोयेन शुद्धिं प्रकुरुते नरः। तादृग्भवति तद्धौतमुदकस्य प्रभावतः।।

yādṛśena tu toyena śuddhiṃ prakurute naraḥ| tādṛgbhavati taddhautamudakasya prabhāvataḥ||

Verse 3

शूद्रोप्येतेन मार्गेण यादृशं सेवते जनम्। तादृग्भवति संसर्गादचिरेण न संशयः।।

śūdropyetena mārgeṇa yādṛśaṃ sevate janam| tādṛgbhavati saṃsargādacireṇa na saṃśayaḥ||

Verse 4

तस्मात्प्रयत्नतः सेव्या भिक्षवो नियतात्मना। उदकग्राहणाद्येन स्नपनोद्वर्तनैस्तथा।।

tasmātprayatnataḥ sevyā bhikṣavo niyatātmanā| udakagrāhaṇādyena snapanodvartanaistathā||

Verse 5

अध्वना कर्शितानां च व्याधितानां तथैव च। शुश्रूषां नियतं कुर्यात्तेषामापदि यत्नतः।।

adhvanā karśitānāṃ ca vyādhitānāṃ tathaiva ca| śuśrūṣāṃ niyataṃ kuryātteṣāmāpadi yatnataḥ||

Verse 6

दर्भाजिनान्यवेक्षेत भैक्षभाजनमेव च। यथाकामं च कार्याणि सर्वाण्येवोपसाधयेत्। प्रायश्चित्तं यता न स्यात्तथा सर्वं समाचरेत्।।

darbhājinānyavekṣeta bhaikṣabhājanameva ca| yathākāmaṃ ca kāryāṇi sarvāṇyevopasādhayet| prāyaścittaṃ yatā na syāttathā sarvaṃ samācaret||

Verse 7

व्याधितानां तु भिक्षूणां चेलप्रक्षालनादिभिः। प्रतिकर्मक्रिया कार्या भेषजानयनैस्तथा।।

vyādhitānāṃ tu bhikṣūṇāṃ celaprakṣālanādibhiḥ| pratikarmakriyā kāryā bheṣajānayanaistathā||

Verse 8

पिंषणालेपनं चूर्णं कषायमथ साधनम्। नान्यस्य प्रतिचारेषु सुखार्थमुपपादयेत्।।

piṃṣaṇālepanaṃ cūrṇaṃ kaṣāyamatha sādhanam| nānyasya praticāreṣu sukhārthamupapādayet||

Verse 9

भिक्षाटनोऽभिगच्छेत भिषजश्च विपश्चितः। ततो विनिष्क्रियार्थानि द्रव्याणि समुपार्जयेत्।।

bhikṣāṭano'bhigaccheta bhiṣajaśca vipaścitaḥ| tato viniṣkriyārthāni dravyāṇi samupārjayet||

Verse 10

यश्च प्रीतमना दद्यादादद्याद्भेषजं नरः। अश्रद्धया हि दत्तानि तान्यभोक्ष्याणि भिक्षुभिः।।

yaśca prītamanā dadyādādadyādbheṣajaṃ naraḥ| aśraddhayā hi dattāni tānyabhokṣyāṇi bhikṣubhiḥ||

Verse 11

श्रद्धया यदुपादत्तं श्रद्धया चोपपादितम्। तस्योपभोगाद्धर्मः स्याद्व्याधिभिश्च निवर्त्यते।।

śraddhayā yadupādattaṃ śraddhayā copapāditam| tasyopabhogāddharmaḥ syādvyādhibhiśca nivartyate||

Verse 12

आदेहपतनादेवं शुश्रूषेद्विधिपूर्वकम्। न त्वेवं धर्ममुत्सृज्य कुर्यात्तेषां प्रतिक्रियाम्।।

ādehapatanādevaṃ śuśrūṣedvidhipūrvakam| na tvevaṃ dharmamutsṛjya kuryātteṣāṃ pratikriyām||

Verse 13

स्वभावतो हि द्वन्द्वानि विप्रयान्त्युपयान्ति च। स्वभावतः सर्वभावा भवन्ति नभवन्ति च। सागरस्योर्मिसदृशा विज्ञातव्या गुणात्मकाः।।

svabhāvato hi dvandvāni viprayāntyupayānti ca| svabhāvataḥ sarvabhāvā bhavanti nabhavanti ca| sāgarasyormisadṛśā vijñātavyā guṇātmakāḥ||

Verse 14

विद्यादेवं हि यो धीमांस्तत्ववित्तत्वदर्शनः। न स लिप्येत पापेन पद्मपत्रमिवाम्भसा।।

vidyādevaṃ hi yo dhīmāṃstatvavittatvadarśanaḥ| na sa lipyeta pāpena padmapatramivāmbhasā||