Adhyaya 145

Verse 1

जमदग्निना सौरातपतापनिवारणोपायकल्पनं चोदितेन सूर्येण तस्मै छत्रोपानत्प्रदानम्।। 1 ।। एवं भीष्मेण युधिष्ठिरंप्रति तत्प्रवृत्तिकथनपूर्वकं तद्वानप्रशंसनम्।। 2 ।। युधिष्ठिर उवाच। एवं प्रयाचति तदा भास्करे मुनिसत्तमः। जमदग्निर्महातेजाः किं कार्यं प्रत्यपद्यत।।

jamadagninā saurātapatāpanivāraṇopāyakalpanaṃ coditena sūryeṇa tasmai chatropānatpradānam|| 1 || evaṃ bhīṣmeṇa yudhiṣṭhiraṃprati tatpravṛttikathanapūrvakaṃ tadvānapraśaṃsanam|| 2 || yudhiṣṭhira uvāca| evaṃ prayācati tadā bhāskare munisattamaḥ| jamadagnirmahātejāḥ kiṃ kāryaṃ pratyapadyata||

Verse 2

भीष्म उवाच। स तथा याचमानस्य मुनिरग्निसमप्रभः। जमदग्निः शमं नैव जगाम कुरुनन्दन।।

bhīṣma uvāca| sa tathā yācamānasya muniragnisamaprabhaḥ| jamadagniḥ śamaṃ naiva jagāma kurunandana||

Verse 3

ततः सूर्यो मधुरया वाचा तमिदमब्रवीत्। कृताञ्जलिर्विप्ररूपी प्रणम्यैनं विशाम्पते।।

tataḥ sūryo madhurayā vācā tamidamabravīt| kṛtāñjalirviprarūpī praṇamyainaṃ viśāmpate||

Verse 4

चलं निमित्तं विप्रर्षे सदा सूर्यस्य गच्छतः। कतं चलं भेत्स्यसि त्वं सदा यान्तं दिवाकरम्।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि पञ्चचत्वारिंशदधिकशततमोऽध्यायः।। 145 ।।

calaṃ nimittaṃ viprarṣe sadā sūryasya gacchataḥ| kataṃ calaṃ bhetsyasi tvaṃ sadā yāntaṃ divākaram|| || iti śrīmanmahābhārate anuśāsanaparvaṇi dānadharmaparvaṇi pañcacatvāriṃśadadhikaśatatamo'dhyāyaḥ|| 145 ||

Verse 5

जमदग्निरुवाच। स्थिरं चापि चलं चापि जाने त्वां ज्ञानचक्षुषा। अवस्यं विनयाधानं कार्यमद्य मया तव।।

jamadagniruvāca| sthiraṃ cāpi calaṃ cāpi jāne tvāṃ jñānacakṣuṣā| avasyaṃ vinayādhānaṃ kāryamadya mayā tava||

Verse 6

मध्याह्ने वै निमेषार्धं तिष्टसि त्वं दिवाकर। तत्र भेत्स्यामि सूर्य त्वां न मेऽत्रास्ति विचारणा।।

madhyāhne vai nimeṣārdhaṃ tiṣṭasi tvaṃ divākara| tatra bhetsyāmi sūrya tvāṃ na me'trāsti vicāraṇā||

Verse 7

सूर्य उवाच। असंशयं मां विप्रर्षे भेत्स्यसे धन्विनांवर। अपकारिणं मां विद्दि भगवञ्शरणागतम्।।

sūrya uvāca| asaṃśayaṃ māṃ viprarṣe bhetsyase dhanvināṃvara| apakāriṇaṃ māṃ viddi bhagavañśaraṇāgatam||

Verse 8

भीष्म उवाच। ततः प्रहस्य भगवाञ्जमदग्निरुवाच तम्। न भीः सूर्य त्वया कार्या प्रणिपातगतो ह्यसि।।

bhīṣma uvāca| tataḥ prahasya bhagavāñjamadagniruvāca tam| na bhīḥ sūrya tvayā kāryā praṇipātagato hyasi||

Verse 9

ब्राह्मणेष्वार्जवं यच्च स्थैर्यं च धरणीतले। सौम्यतां चैव सोमस्य गाम्भीर्यं वरुणस्य च।। निमित्तं लक्ष्यम्।।

brāhmaṇeṣvārjavaṃ yacca sthairyaṃ ca dharaṇītale| saumyatāṃ caiva somasya gāmbhīryaṃ varuṇasya ca|| nimittaṃ lakṣyam||

Verse 10

दीप्तिमग्नेः प्रभां मेरोः प्रतापं धनदस्य च। एतान्यतिक्रमेद्यो वै स हन्याच्छरणागतम्।।

dīptimagneḥ prabhāṃ meroḥ pratāpaṃ dhanadasya ca| etānyatikramedyo vai sa hanyāccharaṇāgatam||

Verse 11

भवेत्स गुरुतल्पी च ब्रह्मिहा च स वै भवेत्। सुरापानं स कुर्याच्च यो हन्याच्छरणागतम्।।

bhavetsa gurutalpī ca brahmihā ca sa vai bhavet| surāpānaṃ sa kuryācca yo hanyāccharaṇāgatam||

Verse 12

एतस्य त्वपनीतस्य समाधिं तात चिन्तय। यथा सुखगमः पन्था भवेत्त्वद्रश्मितापितः।। ब्राह्मणेष्वपि यज्झानमिति ट.ध.पाठः।।

etasya tvapanītasya samādhiṃ tāta cintaya| yathā sukhagamaḥ panthā bhavettvadraśmitāpitaḥ|| brāhmaṇeṣvapi yajjhānamiti ṭa.dha.pāṭhaḥ||

Verse 13

भीष्म उवाच। एतावदुक्त्वा स तदा तूष्णीमासीद्भृगूत्तमः। अथ सूर्योऽददत्तस्मै छत्रोपानहमाशु वै।।

bhīṣma uvāca| etāvaduktvā sa tadā tūṣṇīmāsīdbhṛgūttamaḥ| atha sūryo'dadattasmai chatropānahamāśu vai||

Verse 14

सूर्य उवाच। महर्षे शिरसस्त्राणां छत्रं मद्रश्मिवारणम्। प्रतिगृह्णीष्व पद्भ्यां च त्राणार्थं चर्मपादुके।

sūrya uvāca| maharṣe śirasastrāṇāṃ chatraṃ madraśmivāraṇam| pratigṛhṇīṣva padbhyāṃ ca trāṇārthaṃ carmapāduke|

Verse 15

अद्यप्रभृति चैवेह लोके सम्प्रचरिष्यति। पुण्यकेषु च सर्वेषु परमक्षय्यमेव च।।

adyaprabhṛti caiveha loke sampracariṣyati| puṇyakeṣu ca sarveṣu paramakṣayyameva ca||

Verse 16

भीष्म उवाच। उपानहौ च च्छत्रं च सूर्येणैतत्प्रवर्तितम्। पुण्यमेतदभिख्यातं त्रिषु लोकेषु भारत।।

bhīṣma uvāca| upānahau ca cchatraṃ ca sūryeṇaitatpravartitam| puṇyametadabhikhyātaṃ triṣu lokeṣu bhārata||

Verse 17

तस्मात्प्रयच्छ विप्रेषु छत्रोपानहमुत्तमम्। धर्मस्ते सुमहान्भावी न मेऽत्रास्ति विचारणा।।

tasmātprayaccha vipreṣu chatropānahamuttamam| dharmaste sumahānbhāvī na me'trāsti vicāraṇā||

Verse 18

छत्रं हि भरतश्रेष्ठः यः प्रदद्याद्द्विजातये। शुभ्रं शतशलाकं वै स प्रेत्य सुखमेधते।।

chatraṃ hi bharataśreṣṭhaḥ yaḥ pradadyāddvijātaye| śubhraṃ śataśalākaṃ vai sa pretya sukhamedhate||

Verse 19

स शक्रलोके वसति पूज्यमानो द्विजातिभिः। अप्सरोभिश्च सततं देवैश्च भरतर्षभ।।

sa śakraloke vasati pūjyamāno dvijātibhiḥ| apsarobhiśca satataṃ devaiśca bharatarṣabha||

Verse 20

उपानहौ च यो दद्याच्छ्लक्ष्णौ स्नेहसमन्वितौ। स्नातकाय महाबाहो संशिताय द्विजातये।।

upānahau ca yo dadyācchlakṣṇau snehasamanvitau| snātakāya mahābāho saṃśitāya dvijātaye||

Verse 21

सोपि लोकानवाप्नोति देवतैरभिपूजितान्। गोलोके स मुदा युक्तो वसति प्रेत्य भारत।।

sopi lokānavāpnoti devatairabhipūjitān| goloke sa mudā yukto vasati pretya bhārata||

Verse 22

एतत्ते भरतश्रेष्ठ मया कार्त्स्न्येन कीर्तितम्। छत्रोपानहदानस्य फलं भरतसत्तम।।

etatte bharataśreṣṭha mayā kārtsnyena kīrtitam| chatropānahadānasya phalaṃ bharatasattama||