Adhyaya 134

Verse 1

भीष्मेण युधिष्ठिरंप्रति प्रतिपदादितिथिषु श्राद्धकरणस्य प्रत्येकं फलकथनम्।। 1 ।। युधिष्ठिर उवाच। चातुर्वर्ण्यस्य धर्मात्मन्धर्माः प्रोक्ता यथा त्वया। तथैव मे श्राद्धविधिं कृत्स्नं प्रब्रूहि पार्थिव।।

bhīṣmeṇa yudhiṣṭhiraṃprati pratipadāditithiṣu śrāddhakaraṇasya pratyekaṃ phalakathanam|| 1 || yudhiṣṭhira uvāca| cāturvarṇyasya dharmātmandharmāḥ proktā yathā tvayā| tathaiva me śrāddhavidhiṃ kṛtsnaṃ prabrūhi pārthiva||

Verse 2

वैशम्पायन उवाच। युधिष्ठिरेणैवमुक्तो भीष्मः शान्तनवस्तदा। इमं श्राद्धविधिं कृत्स्नं वक्तुं समुपचक्रमे।।

vaiśampāyana uvāca| yudhiṣṭhireṇaivamukto bhīṣmaḥ śāntanavastadā| imaṃ śrāddhavidhiṃ kṛtsnaṃ vaktuṃ samupacakrame||

Verse 3

भीष्म उवाच। शृणुष्वावहितो राजञ्श्राद्धकर्मविधिं शुभम्। धन्यं यशस्यं पुत्रीयं पितृयज्ञं परन्तप।।

bhīṣma uvāca| śṛṇuṣvāvahito rājañśrāddhakarmavidhiṃ śubham| dhanyaṃ yaśasyaṃ putrīyaṃ pitṛyajñaṃ parantapa||

Verse 4

देवासुरमनुष्याणां गन्धर्वोरगरक्षसाम्। पिशाचकिन्नराणां च पूज्या वै पितरः सदा।।

devāsuramanuṣyāṇāṃ gandharvoragarakṣasām| piśācakinnarāṇāṃ ca pūjyā vai pitaraḥ sadā||

Verse 5

पितॄन्पूज्यादितः पश्चाद्देवतास्तर्पयन्ति वै। तस्मात्तान्सर्वयत्नेन पुरुषः पूजयेत्सदा।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि चतुस्त्रिंशदधिकशततमोऽध्यायः।। 134 ।।

pitṝnpūjyāditaḥ paścāddevatāstarpayanti vai| tasmāttānsarvayatnena puruṣaḥ pūjayetsadā|| || iti śrīmanmahābhārate anuśāsanaparvaṇi dānadharmaparvaṇi catustriṃśadadhikaśatatamo'dhyāyaḥ|| 134 ||

Verse 6

अन्वाहार्यं महाराज पितॄणां श्राद्धमुच्यते। तस्माद्विशेषविधिना विधिः प्रथमकल्पितः।। आदितः अमावास्यायां। पश्चात्प्रतिपदि।।

anvāhāryaṃ mahārāja pitṝṇāṃ śrāddhamucyate| tasmādviśeṣavidhinā vidhiḥ prathamakalpitaḥ|| āditaḥ amāvāsyāyāṃ| paścātpratipadi||

Verse 7

सर्वेष्वहःसु प्रीयन्ते कृते श्राद्धे पितामहाः। पिण्डान्वाहार्यकं श्राद्धं कुर्यान्मासानुमासिकम्। पितृयज्ञं तु निर्वर्त्य विप्रश्चन्द्रक्षयेऽग्निमान्।।

sarveṣvahaḥsu prīyante kṛte śrāddhe pitāmahāḥ| piṇḍānvāhāryakaṃ śrāddhaṃ kuryānmāsānumāsikam| pitṛyajñaṃ tu nirvartya vipraścandrakṣaye'gnimān||

Verse 8

पिण्डानां मासिकश्राद्धमन्वाहार्यं विदुर्बुधाः। तदामिषेण कुर्वीत प्रयतः प्राञ्जलिः शुचिः।।

piṇḍānāṃ māsikaśrāddhamanvāhāryaṃ vidurbudhāḥ| tadāmiṣeṇa kurvīta prayataḥ prāñjaliḥ śuciḥ||

Verse 9

प्रवक्ष्यामि तु ते सर्वांस्तिथ्यांतिथ्यां दिने गुणान्। येष्वहःसु कृतैः श्राद्धैर्यत्फलं प्राप्यतेऽनघ। तत्सर्वं कीर्तयिष्यामि यथावत्तन्निबोध मे।।

pravakṣyāmi tu te sarvāṃstithyāṃtithyāṃ dine guṇān| yeṣvahaḥsu kṛtaiḥ śrāddhairyatphalaṃ prāpyate'nagha| tatsarvaṃ kīrtayiṣyāmi yathāvattannibodha me||

Verse 10

पितॄनर्च्य प्रतिपदि प्राप्नुयात्स्वगृहे स्त्रियः। अभिरूपप्रजायिन्यो दर्शनीया बहुप्रजाः।। तच्चामिषेण विधिनेति क.ट.थ.ध.पाठः।।

pitṝnarcya pratipadi prāpnuyātsvagṛhe striyaḥ| abhirūpaprajāyinyo darśanīyā bahuprajāḥ|| taccāmiṣeṇa vidhineti ka.ṭa.tha.dha.pāṭhaḥ||

Verse 11

स्त्रियो द्वितीयां जायन्ते तृतीयायां तु वाजिनः। चतुर्थ्यां क्षुद्रपशवो भवन्ति बहवो गृहे।। गृहे स्त्रियो भार्याः।।

striyo dvitīyāṃ jāyante tṛtīyāyāṃ tu vājinaḥ| caturthyāṃ kṣudrapaśavo bhavanti bahavo gṛhe|| gṛhe striyo bhāryāḥ||

Verse 12

पञ्चम्यां बहवः पुत्रा जायन्ते कुर्वतां नृप। कुर्वाणास्तु नराः षष्ठ्यां भवन्ति द्युतिभागिनः।। स्त्रियो दुहितरः।।

pañcamyāṃ bahavaḥ putrā jāyante kurvatāṃ nṛpa| kurvāṇāstu narāḥ ṣaṣṭhyāṃ bhavanti dyutibhāginaḥ|| striyo duhitaraḥ||

Verse 13

कृषिभागी भवेच्छ्राद्धं कुर्वाणः सप्तमीं नृप। अष्टम्यां तु प्रकुर्वाणो वाणिज्ये लाभमाप्नुयात्।।

kṛṣibhāgī bhavecchrāddhaṃ kurvāṇaḥ saptamīṃ nṛpa| aṣṭamyāṃ tu prakurvāṇo vāṇijye lābhamāpnuyāt||

Verse 14

नवम्यां कुर्वतः श्राद्धं भवत्येकशफं बहु। विवर्धन्ते तु दशमीं गावः श्राद्धानि कुर्वतः।।

navamyāṃ kurvataḥ śrāddhaṃ bhavatyekaśaphaṃ bahu| vivardhante tu daśamīṃ gāvaḥ śrāddhāni kurvataḥ||

Verse 15

कुप्यभागी भवेन्मर्त्यः कुर्वन्नेकादशीं नृप। ब्रह्मवर्चस्विनः पुत्रा जायन्ते तस्य वेश्मनि।। भवन्ति द्यूतभागिन इति ट.थ.ध.पाठः।।

kupyabhāgī bhavenmartyaḥ kurvannekādaśīṃ nṛpa| brahmavarcasvinaḥ putrā jāyante tasya veśmani|| bhavanti dyūtabhāgina iti ṭa.tha.dha.pāṭhaḥ||

Verse 16

द्वादश्यामीहमानस्य नित्यमेव प्रदृश्यते। रजतं बहुवित्तं च सुवर्णं च मनोरमम्।।

dvādaśyāmīhamānasya nityameva pradṛśyate| rajataṃ bahuvittaṃ ca suvarṇaṃ ca manoramam||

Verse 17

ज्ञातीनां तु भवेच्छ्रेष्ठः कुर्वञ्श्राद्धं त्रयोदशीम्।।

jñātīnāṃ tu bhavecchreṣṭhaḥ kurvañśrāddhaṃ trayodaśīm||

Verse 18

अवश्यं तु युवानोऽस्य प्रमीयन्ते नरा गृहे। युद्धभागी भवेन्मर्त्यः कुर्वञ्श्राद्धं चतुर्दशीम्।।

avaśyaṃ tu yuvāno'sya pramīyante narā gṛhe| yuddhabhāgī bhavenmartyaḥ kurvañśrāddhaṃ caturdaśīm||

Verse 19

अमावास्यां तु निवपन्सर्वकामानवाप्नुयात्।।

amāvāsyāṃ tu nivapansarvakāmānavāpnuyāt||

Verse 20

कृष्णपक्षे दशम्यादौ वर्जयित्वा चतुर्दशीम्। श्राद्धकर्मणि तिथ्यस्तु प्रशस्ता न तथेतराः।।

kṛṣṇapakṣe daśamyādau varjayitvā caturdaśīm| śrāddhakarmaṇi tithyastu praśastā na tathetarāḥ||

Verse 21

यथा चैवापरः पक्षः पूर्वपक्षाद्विशिष्यते। तथा श्राद्धस्य पूर्वाह्णादपराह्णो विशिष्यते।।

yathā caivāparaḥ pakṣaḥ pūrvapakṣādviśiṣyate| tathā śrāddhasya pūrvāhṇādaparāhṇo viśiṣyate||