Adhyaya 130

Verse 1

युधिष्ठिरेण सुवणोत्पत्तिप्रकारं पृष्टेन भीष्मेण तत्प्रतिपादकवसिष्ठपरसुरामसंवादानुवादारम्भः।। 1 ।। युधिष्ठिर उवाच। उक्तं पितामहेनेदं गवां दानमनुत्तमम्। विशेषेण नरेन्द्राणामिह धर्ममवेक्षताम्।।

yudhiṣṭhireṇa suvaṇotpattiprakāraṃ pṛṣṭena bhīṣmeṇa tatpratipādakavasiṣṭhaparasurāmasaṃvādānuvādārambhaḥ|| 1 || yudhiṣṭhira uvāca| uktaṃ pitāmahenedaṃ gavāṃ dānamanuttamam| viśeṣeṇa narendrāṇāmiha dharmamavekṣatām||

Verse 2

राज्यं हि सततं दुःखमाश्रमाश्च सुदुर्विदाः। परिचारेषु वै दुःखं दुर्धरं चाकृतात्मभिः। भूयिष्ठं च नरेन्द्राणां विद्यते न शुभा गतिः।।

rājyaṃ hi satataṃ duḥkhamāśramāśca sudurvidāḥ| paricāreṣu vai duḥkhaṃ durdharaṃ cākṛtātmabhiḥ| bhūyiṣṭhaṃ ca narendrāṇāṃ vidyate na śubhā gatiḥ||

Verse 3

पूयन्ते तत्र नियतं प्रयच्छन्तो वसुन्धराम्। सर्वे च कथिता धर्मास्त्वया मे कुरुनन्दन।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि त्रिंशदधिकशततमोऽध्यायः।। 130 ।।

pūyante tatra niyataṃ prayacchanto vasundharām| sarve ca kathitā dharmāstvayā me kurunandana|| || iti śrīmanmahābhārate anuśāsanaparvaṇi dānadharmaparvaṇi triṃśadadhikaśatatamo'dhyāyaḥ|| 130 ||

Verse 4

एवमेव गवामुक्तं प्रदानं ते नृगेण ह। ऋषिणा नाचिकेतेन पूर्वमेव निदर्शितम्।।

evameva gavāmuktaṃ pradānaṃ te nṛgeṇa ha| ṛṣiṇā nāciketena pūrvameva nidarśitam||

Verse 5

वेदोपनिषदे चैव सर्वकर्मसु दक्षिणाः। सर्वक्रतुषु चोद्दिष्टा भूमिर्गावोऽथ काञ्चनम्।।

vedopaniṣade caiva sarvakarmasu dakṣiṇāḥ| sarvakratuṣu coddiṣṭā bhūmirgāvo'tha kāñcanam||

Verse 6

तत्र श्रुतिस्तु परमा सुवर्णं दक्षिणेति वै। एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं पितामह यथातथम्।।

tatra śrutistu paramā suvarṇaṃ dakṣiṇeti vai| etadicchāmyahaṃ śrotuṃ pitāmaha yathātatham||

Verse 7

किं सुवर्णं कथं जातं कस्मिन्काले किमात्मकम्। किंदैव किंफलं चैव कस्माच्च परमुच्यते।।

kiṃ suvarṇaṃ kathaṃ jātaṃ kasminkāle kimātmakam| kiṃdaiva kiṃphalaṃ caiva kasmācca paramucyate||

Verse 8

कस्माद्दानं सुवर्णस्य पूजयन्ति मनीषिणः। कस्माच्च दक्षिणार्थं तद्यज्ञकर्मसु शस्यते।।

kasmāddānaṃ suvarṇasya pūjayanti manīṣiṇaḥ| kasmācca dakṣiṇārthaṃ tadyajñakarmasu śasyate||

Verse 9

कस्माच्च पावनं श्रेष्ठं भूमेर्गोभ्यश्च काञ्चनम्। परमं दक्षिणार्थे च तद्ब्रवीहि पितामह।।

kasmācca pāvanaṃ śreṣṭhaṃ bhūmergobhyaśca kāñcanam| paramaṃ dakṣiṇārthe ca tadbravīhi pitāmaha||

Verse 10

भीष्म उवाच। शृणु राजन्नवहितो बहुकारणविस्तरम्। जातरूपसमुत्पत्तिमनुभूतं च यन्मया।।

bhīṣma uvāca| śṛṇu rājannavahito bahukāraṇavistaram| jātarūpasamutpattimanubhūtaṃ ca yanmayā||

Verse 11

पिता मम महातेजाः श्तनुर्निधनं गतः। तस्य दित्सुरहं श्राद्धं गङ्गाद्वारमुपागमम्।।

pitā mama mahātejāḥ śtanurnidhanaṃ gataḥ| tasya ditsurahaṃ śrāddhaṃ gaṅgādvāramupāgamam||

Verse 12

तत्रागम्य पितुः पुत्र श्राद्धकर्म समारभम्। मातो मे जाह्नवी चात्र साहाय्यमकरोत्तदा।।

tatrāgamya pituḥ putra śrāddhakarma samārabham| māto me jāhnavī cātra sāhāyyamakarottadā||

Verse 13

तत्रागतांस्तपस्सिद्धानुपवेश्य बहूनृषीन्। तोयप्रदानात्प्रभृति कार्याण्यहमथारभम्।।

tatrāgatāṃstapassiddhānupaveśya bahūnṛṣīn| toyapradānātprabhṛti kāryāṇyahamathārabham||

Verse 14

तत्समाप्य यथोद्दिष्टं पूर्वकर्म समाहितः। दातुं निर्वपणं सम्यग्यथावदहमारभम्।।

tatsamāpya yathoddiṣṭaṃ pūrvakarma samāhitaḥ| dātuṃ nirvapaṇaṃ samyagyathāvadahamārabham||

Verse 15

ततस्तं दर्भविन्यासं भित्त्वा सुरुचिराङ्गदः। प्रलम्बाभरणो बाहुरुदतिष्ठद्विशाम्पते।।

tatastaṃ darbhavinyāsaṃ bhittvā surucirāṅgadaḥ| pralambābharaṇo bāhurudatiṣṭhadviśāmpate||

Verse 16

मुहूर्तमपि तं दृष्ट्वा परं विस्मयमागमम्। प्रतिग्रहीता साक्षान्मे पितेति भरतर्षभ।।

muhūrtamapi taṃ dṛṣṭvā paraṃ vismayamāgamam| pratigrahītā sākṣānme piteti bharatarṣabha||

Verse 17

ततो मे पुनरेवासीत्संज्ञा सञ्चिन्त्य शास्त्रतः। नायं वेदेषु विहितो विधिर्हस्त इति प्रभो। पिण्डो देयो नरेणेह ततो मतिरभून्मम।।

tato me punarevāsītsaṃjñā sañcintya śāstrataḥ| nāyaṃ vedeṣu vihito vidhirhasta iti prabho| piṇḍo deyo nareṇeha tato matirabhūnmama||

Verse 18

साक्षान्नेह मनुष्यस्य पिण्डं हि पितरः क्वचित्। गृह्णन्ति विहितं चेत्थं पिण्डो देयः कुशेष्विति।।

sākṣānneha manuṣyasya piṇḍaṃ hi pitaraḥ kvacit| gṛhṇanti vihitaṃ cetthaṃ piṇḍo deyaḥ kuśeṣviti||

Verse 19

ततोऽहं तदनादृत्य पितुर्हस्तनिदर्शनम्। शास्त्रप्रामाण्यसूक्ष्मं तु विधइं पिण्डस्य संस्मरन्।।

tato'haṃ tadanādṛtya piturhastanidarśanam| śāstraprāmāṇyasūkṣmaṃ tu vidhaiṃ piṇḍasya saṃsmaran||

Verse 20

ततो दर्भेषु तत्सर्वमददं भरतर्षभ। शास्त्रमार्गानुसारेण तद्विद्धि मनुजर्षभ।।

tato darbheṣu tatsarvamadadaṃ bharatarṣabha| śāstramārgānusāreṇa tadviddhi manujarṣabha||

Verse 21

ततः सोऽन्तर्हितो बाहुः पितुर्मम जनाधिप। ततो मां दर्शयामासुः स्वप्नान्ते पितरस्तथा।। पूयन्ते शुध्यन्ति।।

tataḥ so'ntarhito bāhuḥ piturmama janādhipa| tato māṃ darśayāmāsuḥ svapnānte pitarastathā|| pūyante śudhyanti||

Verse 22

प्रीयमाणास्तु मामूचुः प्रीताः स्म भरतर्षभ। विज्ञानेन तवानेन यन्न मुह्यसि धर्मतः।।

prīyamāṇāstu māmūcuḥ prītāḥ sma bharatarṣabha| vijñānena tavānena yanna muhyasi dharmataḥ||

Verse 23

त्वया हि कुर्वता शास्त्रं प्रमाणमिह पार्थिव। आत्मा धर्मः श्रुतं वेदाः पितरश्चर्षिभिः सह।।

tvayā hi kurvatā śāstraṃ pramāṇamiha pārthiva| ātmā dharmaḥ śrutaṃ vedāḥ pitaraścarṣibhiḥ saha||

Verse 24

साक्षात्पितामहो ब्रह्मा गुरवोऽथ प्रजापतिः। प्रमाणमुपनीता वै स्थिताश्च न विचालिताः।।

sākṣātpitāmaho brahmā guravo'tha prajāpatiḥ| pramāṇamupanītā vai sthitāśca na vicālitāḥ||

Verse 25

तदिदं सम्यगारब्धं त्वयाऽद्य भरतर्षभ। किन्तु भूमेर्गवां चार्थे सुवर्णं दीयतामिति।।

tadidaṃ samyagārabdhaṃ tvayā'dya bharatarṣabha| kintu bhūmergavāṃ cārthe suvarṇaṃ dīyatāmiti||

Verse 26

एवं वयं च धर्मश्च सर्वे चास्मत्पितामहाः। पाविता वै भविष्यन्ति पावनं हि परं हि तत्।।

evaṃ vayaṃ ca dharmaśca sarve cāsmatpitāmahāḥ| pāvitā vai bhaviṣyanti pāvanaṃ hi paraṃ hi tat||

Verse 27

दश पूर्वान्दशैवान्यांस्तथा सन्तारयन्ति ते। सुवर्णं ये प्रयच्छन्ति एवं मत्पितरोऽब्रुवन्।। तृप्तास्ते पितरस्तथेति थ.ध.पाठः।।

daśa pūrvāndaśaivānyāṃstathā santārayanti te| suvarṇaṃ ye prayacchanti evaṃ matpitaro'bruvan|| tṛptāste pitarastatheti tha.dha.pāṭhaḥ||

Verse 28

ततोऽहं विस्मितो राजन्प्रतिबुद्धो विशाम्पते। सुवर्णदानेऽकरवं मतिं च भरतर्षभ।।

tato'haṃ vismito rājanpratibuddho viśāmpate| suvarṇadāne'karavaṃ matiṃ ca bharatarṣabha||

Verse 29

इतिहासमिमं चापि शृणु राजन्पुरातनम्। जामदग्न्यं प्रति विभो धन्यमायुष्यमेव च।।

itihāsamimaṃ cāpi śṛṇu rājanpurātanam| jāmadagnyaṃ prati vibho dhanyamāyuṣyameva ca||

Verse 30

जामदग्न्येन रामेण तीव्ररोषान्वितेन वै। त्रिःसप्तकृत्वः पृथिवी कृता निःक्षत्रिया पुरा।।

jāmadagnyena rāmeṇa tīvraroṣānvitena vai| triḥsaptakṛtvaḥ pṛthivī kṛtā niḥkṣatriyā purā||

Verse 31

ततो जित्वा महीं कृत्स्नां रामो राजीवलोचनः। आजहार क्रतुं वीरो ब्रह्मक्षत्रेण पूजितम्।।

tato jitvā mahīṃ kṛtsnāṃ rāmo rājīvalocanaḥ| ājahāra kratuṃ vīro brahmakṣatreṇa pūjitam||

Verse 32

वाजिमेधं महाराज सर्वकामसमन्वितम्। पावनं सर्वभूतानां तेजोद्युतिविवर्धनम्।।

vājimedhaṃ mahārāja sarvakāmasamanvitam| pāvanaṃ sarvabhūtānāṃ tejodyutivivardhanam||

Verse 33

विपाप्मा च स तेजस्वी तेन क्रतुफलेन च। नैवात्मनोऽथ लघुतां जामदग्न्योऽध्यगच्छत।। नवपूर्वानधश्चान्यान्नव सन्तारयन्ति ते इति थ.ध.पाठः।।

vipāpmā ca sa tejasvī tena kratuphalena ca| naivātmano'tha laghutāṃ jāmadagnyo'dhyagacchata|| navapūrvānadhaścānyānnava santārayanti te iti tha.dha.pāṭhaḥ||

Verse 34

स तु क्रतुवरेणेष्ट्वा महात्मा दक्षिणावता। पप्रच्छागमसम्पन्नानृषीन्देवांश्च भारत।।

sa tu kratuvareṇeṣṭvā mahātmā dakṣiṇāvatā| papracchāgamasampannānṛṣīndevāṃśca bhārata||

Verse 35

पावनं यत्परं नॄणामुग्रे कर्मणि वर्तताम्। तदुच्यतां महाभागा इति जागघृणोऽब्रवीत्।।

pāvanaṃ yatparaṃ nṝṇāmugre karmaṇi vartatām| taducyatāṃ mahābhāgā iti jāgaghṛṇo'bravīt||

Verse 36

इत्युक्ता वेदशास्त्रज्ञास्तमूचुस्ते महर्षयः। राम विप्राः सत्क्रियन्तां वेदप्रामाण्यदर्शनात्।।

ityuktā vedaśāstrajñāstamūcuste maharṣayaḥ| rāma viprāḥ satkriyantāṃ vedaprāmāṇyadarśanāt||

Verse 37

भूयश्च विप्रर्षिगणाः प्रष्टव्याः पावनं प्रति। ते यद्ब्रूर्महाप्राज्ञास्तच्चैव समुदाचर।।

bhūyaśca viprarṣigaṇāḥ praṣṭavyāḥ pāvanaṃ prati| te yadbrūrmahāprājñāstaccaiva samudācara||

Verse 38

ततो वसिष्ठं देवर्षिमगस्त्यमथ काश्यपम्। तमेवार्तं महातेजाः पप्रच्छ भृगुनन्दनः।।

tato vasiṣṭhaṃ devarṣimagastyamatha kāśyapam| tamevārtaṃ mahātejāḥ papraccha bhṛgunandanaḥ||

Verse 39

जाता मतिर्मे विप्रेन्द्राः कथं पूयेयमित्युत। केन वा कर्मयोगेन प्रदानेनेह केन वा।।

jātā matirme viprendrāḥ kathaṃ pūyeyamityuta| kena vā karmayogena pradāneneha kena vā||

Verse 40

यदि वोऽनुग्रहकृता बुद्धिर्मां प्रति सत्तमाः। प्रबूत पावनं किं मे भवेदिति तपोधनाः।।

yadi vo'nugrahakṛtā buddhirmāṃ prati sattamāḥ| prabūta pāvanaṃ kiṃ me bhavediti tapodhanāḥ||

Verse 41

ऋषय ऊचुः। गाश्च भूमिं च वित्तं च दत्त्वेह भृगुनन्दन। पापकृत्पूयते मर्त्य इति भार्गव शुश्रुम।।

ṛṣaya ūcuḥ| gāśca bhūmiṃ ca vittaṃ ca dattveha bhṛgunandana| pāpakṛtpūyate martya iti bhārgava śuśruma||

Verse 42

अन्यद्दानं तु विप्रर्षे श्रूयतां पावनं महत्। दिव्यमत्यद्भुताकारमपत्यं जातवेदसः।।

anyaddānaṃ tu viprarṣe śrūyatāṃ pāvanaṃ mahat| divyamatyadbhutākāramapatyaṃ jātavedasaḥ||

Verse 43

दग्ध्वा लोकान्पुरा वीर्यात्सम्भूतमिह शुश्रुम। सुवर्णमिति विख्यातं तद्ददत्सिद्धिमेष्यसि।।

dagdhvā lokānpurā vīryātsambhūtamiha śuśruma| suvarṇamiti vikhyātaṃ taddadatsiddhimeṣyasi||

Verse 44

ततोऽब्रवीद्वसिष्ठस्तं भगवान्संशितव्रतः। शृणु राम यथोत्पन्नं सुवर्णमनलप्रभम्।।

tato'bravīdvasiṣṭhastaṃ bhagavānsaṃśitavrataḥ| śṛṇu rāma yathotpannaṃ suvarṇamanalaprabham||

Verse 45

फलं दास्यति ते यत्तु दाने परमिहोच्यते। सुवर्णं यच्च यस्माच्च यथा च गुणवत्तमम्।।

phalaṃ dāsyati te yattu dāne paramihocyate| suvarṇaṃ yacca yasmācca yathā ca guṇavattamam||

Verse 46

तन्निबोध महाबाहो सर्वं निगदतो मम। अग्निषोमात्मकमिदं सुवर्णं विद्दि निश्चये।।

tannibodha mahābāho sarvaṃ nigadato mama| agniṣomātmakamidaṃ suvarṇaṃ viddi niścaye||

Verse 47

अजोऽग्निर्वरुणो मेषः सूर्योऽश्च इति दर्शनम्। कुञ्जराश्च मृगा नागा महिषाश्चासुरा इति।।

ajo'gnirvaruṇo meṣaḥ sūryo'śca iti darśanam| kuñjarāśca mṛgā nāgā mahiṣāścāsurā iti||

Verse 48

कुक्कुटाश्च वराहाश्च राक्षसा भृगुनन्दन। इडा गावः पयः सोमो भूमिरित्येव च स्मृतिः।।

kukkuṭāśca varāhāśca rākṣasā bhṛgunandana| iḍā gāvaḥ payaḥ somo bhūmirityeva ca smṛtiḥ||

Verse 49

जगत्सर्वं च निर्मथ्य तेजोराशिः समुत्थितः। सुवर्णमेभ्यो विप्रर्षे रत्नं परममुत्तमम्।।

jagatsarvaṃ ca nirmathya tejorāśiḥ samutthitaḥ| suvarṇamebhyo viprarṣe ratnaṃ paramamuttamam||

Verse 50

एतस्मात्कारणाद्देवा गन्धर्वोरगराक्षसाः। मनुष्याश्च पिशाचाश्च प्रयता धारयन्ति तत्।।

etasmātkāraṇāddevā gandharvoragarākṣasāḥ| manuṣyāśca piśācāśca prayatā dhārayanti tat||

Verse 51

मुकुटैरङ्गदयुतैरलङ्कारैः पृथग्विधैः। सुवर्णविकृतैस्तत्र विराजन्ते भृगूत्तम।।

mukuṭairaṅgadayutairalaṅkāraiḥ pṛthagvidhaiḥ| suvarṇavikṛtaistatra virājante bhṛgūttama||

Verse 52

तस्मात्सर्वपवित्रेभ्यः पवित्रं परमं स्मृतम्। भूमेर्गोभ्योऽथ रत्नेभ्यस्तद्विद्धि मनुजर्षभ।।

tasmātsarvapavitrebhyaḥ pavitraṃ paramaṃ smṛtam| bhūmergobhyo'tha ratnebhyastadviddhi manujarṣabha||

Verse 53

पृथिवीं गाश्च दत्त्वेह यच्चान्यदपि किञ्चन। विशिष्यते सुवर्णस्य दानं परमकं विभो।।

pṛthivīṃ gāśca dattveha yaccānyadapi kiñcana| viśiṣyate suvarṇasya dānaṃ paramakaṃ vibho||

Verse 54

अक्षयं पावनं चैव सुवर्णममरद्युते। प्रयच्छ द्विजमुख्येभ्यः पावनं ह्येतदुत्तमम्।।

akṣayaṃ pāvanaṃ caiva suvarṇamamaradyute| prayaccha dvijamukhyebhyaḥ pāvanaṃ hyetaduttamam||

Verse 55

सुवर्णमेव सर्वासु दक्षिणासु विधीयते। सुवर्णं ये प्रयच्छन्ति सर्वदास्ते भवन्त्युत।।

suvarṇameva sarvāsu dakṣiṇāsu vidhīyate| suvarṇaṃ ye prayacchanti sarvadāste bhavantyuta||

Verse 56

देवतास्ते प्रयच्छन्ति ये सुवर्णं ददत्यथ। अग्निर्हि देवताः सर्वाः सुवर्णं च तदात्मकम्।।

devatāste prayacchanti ye suvarṇaṃ dadatyatha| agnirhi devatāḥ sarvāḥ suvarṇaṃ ca tadātmakam||

Verse 57

तस्मात्सुवर्णं ददता दत्ताः सर्वाः स्म देवताः। भवन्ति पुरुषव्याघ्र न ह्यतः परमं विदुः।।

tasmātsuvarṇaṃ dadatā dattāḥ sarvāḥ sma devatāḥ| bhavanti puruṣavyāghra na hyataḥ paramaṃ viduḥ||

Verse 58

भूय एव च महात्म्यं सुवर्णस्य निबोध मे। गदतो मम विप्रर्षे सर्वशस्त्रभृतांवर।।

bhūya eva ca mahātmyaṃ suvarṇasya nibodha me| gadato mama viprarṣe sarvaśastrabhṛtāṃvara||

Verse 59

मया श्रुतमिदं पूर्वं पुराणे भृगुनन्दन। प्रजापतेः कथयतो मनोः स्वायंभुवस्य वै।।

mayā śrutamidaṃ pūrvaṃ purāṇe bhṛgunandana| prajāpateḥ kathayato manoḥ svāyaṃbhuvasya vai||

Verse 60

शूलपाणेर्भगवतो रुद्रस्य च महात्मनः। गिरौ हिमवति श्रेष्ठे तदा भृगुकुलोद्वह।।

śūlapāṇerbhagavato rudrasya ca mahātmanaḥ| girau himavati śreṣṭhe tadā bhṛgukulodvaha||

Verse 61

देव्या विवाहे निर्वृत्ते रुद्राण्या भृगुनन्दन। समागमे भगवतो देव्या सह महात्मनः।।

devyā vivāhe nirvṛtte rudrāṇyā bhṛgunandana| samāgame bhagavato devyā saha mahātmanaḥ||

Verse 62

ततः सर्वे समुद्विग्रा देवा रुद्रमुपागमन्।। ते महादेवमासीनं देवीं च वरदामुमाम्।

tataḥ sarve samudvigrā devā rudramupāgaman|| te mahādevamāsīnaṃ devīṃ ca varadāmumām|

Verse 63

प्रसाद्य शिरसा सर्वे रुद्रमूचुर्भृगूद्वह।। अयं समागमो देव देव्या सह तवानघ।

prasādya śirasā sarve rudramūcurbhṛgūdvaha|| ayaṃ samāgamo deva devyā saha tavānagha|

Verse 64

तपस्विनस्तपस्विन्या तेजस्विन्याऽतितेजसः।। अमोघतेजास्त्वं देव देवी चेयमुमा तथा।

tapasvinastapasvinyā tejasvinyā'titejasaḥ|| amoghatejāstvaṃ deva devī ceyamumā tathā|

Verse 65

अपत्यं युवयोर्देव बलवद्भविता विभो। तन्नूनं त्रिषु लोकेषु न किञ्चिच्छेषयिष्यति।।

apatyaṃ yuvayordeva balavadbhavitā vibho| tannūnaṃ triṣu lokeṣu na kiñciccheṣayiṣyati||

Verse 66

तदेभ्यः प्रणतेभ्यस्त्वं देवेभ्यः पृथुलोचन। वरं प्रयच्छ लोकेश त्रैलोक्यहितकाम्यया।।

tadebhyaḥ praṇatebhyastvaṃ devebhyaḥ pṛthulocana| varaṃ prayaccha lokeśa trailokyahitakāmyayā||

Verse 67

अपत्यार्थं निगृह्णीष्व तेजः परमकं विभो। [त्रैलोक्यसारौ हि युवां लोकं सन्तापयिष्यथ।।

apatyārthaṃ nigṛhṇīṣva tejaḥ paramakaṃ vibho| [trailokyasārau hi yuvāṃ lokaṃ santāpayiṣyatha||

Verse 68

तदपत्यं हि युवयोर्देवानभिभवेद्ध्रुवम्। न हि ते पृथिवी देवी न च द्यौर्न दिवं विभो।।

tadapatyaṃ hi yuvayordevānabhibhaveddhruvam| na hi te pṛthivī devī na ca dyaurna divaṃ vibho||

Verse 69

नेदं धारयितुं शक्ताः समस्ता इति मे मतिः। तेजःप्रभावनिर्दग्धं तस्मात्सर्वमिदं जगत्।।

nedaṃ dhārayituṃ śaktāḥ samastā iti me matiḥ| tejaḥprabhāvanirdagdhaṃ tasmātsarvamidaṃ jagat||

Verse 70

तस्मात्प्रसादं भगवन्कर्तुमर्हसि नः प्रभो। न देव्यां सम्भवेत्पुत्रो भवतः सुरसत्तम। धैर्यादेव निगृह्णीष्व तेजो ज्वलितमुत्तमम्।।

tasmātprasādaṃ bhagavankartumarhasi naḥ prabho| na devyāṃ sambhavetputro bhavataḥ surasattama| dhairyādeva nigṛhṇīṣva tejo jvalitamuttamam||

Verse 71

इति तेषां कथयतां भगवान्वृषभध्वजः]। एवमस्त्विति देवांस्तान्विप्रर्षे प्रत्यभाषत।।

iti teṣāṃ kathayatāṃ bhagavānvṛṣabhadhvajaḥ]| evamastviti devāṃstānviprarṣe pratyabhāṣata||

Verse 72

इत्युक्त्वा चोर्ध्वमनयद्रेतो वृषभवाहनः। ऊर्ध्वरेषः समभवत्ततः प्रभृति चापि सः।।

ityuktvā cordhvamanayadreto vṛṣabhavāhanaḥ| ūrdhvareṣaḥ samabhavattataḥ prabhṛti cāpi saḥ||

Verse 73

रुद्राणीति ततः क्रुद्धा प्रजोच्छेद तदा कृते। देवानथाब्रवीत्तत्र स्त्रीभावात्परुषं वचः।।

rudrāṇīti tataḥ kruddhā prajoccheda tadā kṛte| devānathābravīttatra strībhāvātparuṣaṃ vacaḥ||

Verse 74

यस्मादपत्यकामो वै भर्ता मे विनिवर्तितः। तस्मात्सर्वे सुरा भूयमनपत्या भविष्यथ।।

yasmādapatyakāmo vai bhartā me vinivartitaḥ| tasmātsarve surā bhūyamanapatyā bhaviṣyatha||

Verse 75

प्रजोच्छेदो मम कृतो यस्माद्युष्माभिरद्य वै। तस्मात्प्रजा वः खगमाः सर्वेषां न भविष्यति।।

prajocchedo mama kṛto yasmādyuṣmābhiradya vai| tasmātprajā vaḥ khagamāḥ sarveṣāṃ na bhaviṣyati||

Verse 76

पावकस्तु न तत्रासीच्छापकाले भृगूद्वह। देवा देव्यास्तथा शापादनपत्यास्ततोऽभवन्।।

pāvakastu na tatrāsīcchāpakāle bhṛgūdvaha| devā devyāstathā śāpādanapatyāstato'bhavan||

Verse 77

रुद्रस्तु तेजोऽप्रतिमं धारयामास वै तदा। प्रस्कन्नं तु ततस्तस्मात्किंचित्तत्रापतद्भुवि।।

rudrastu tejo'pratimaṃ dhārayāmāsa vai tadā| praskannaṃ tu tatastasmātkiṃcittatrāpatadbhuvi||

Verse 78

उत्पपात तदा वह्नौ ववृधे चाद्भुतोपमम्। तेजस्तेजसि संयुक्तमेकयोनित्वमागतम्।।

utpapāta tadā vahnau vavṛdhe cādbhutopamam| tejastejasi saṃyuktamekayonitvamāgatam||

Verse 79

एतस्मिन्नेव काले तु देवाः शक्रपुरोगमाः। असुरस्तारको नाम तेन सन्तापिता भृशम्।।

etasminneva kāle tu devāḥ śakrapurogamāḥ| asurastārako nāma tena santāpitā bhṛśam||

Verse 80

आदित्या वसवो रुद्रा मरुतोऽथाश्विनावपि। साध्याश्च सर्वे संत्रस्ता दैतेयस्य पराक्रमात्।।

ādityā vasavo rudrā maruto'thāśvināvapi| sādhyāśca sarve saṃtrastā daiteyasya parākramāt||

Verse 81

स्थानानि देवतानां हि विमानानि पुराणि च। ऋषीणां चाश्रमाश्चैव बभूवुरसुरैर्हृताः।।

sthānāni devatānāṃ hi vimānāni purāṇi ca| ṛṣīṇāṃ cāśramāścaiva babhūvurasurairhṛtāḥ||

Verse 82

ते दीनमनसः सर्वे देवता ऋषयश्च ये। प्रजग्मुः शरणं देवं ब्रह्माणमजरं विभुम्।।

te dīnamanasaḥ sarve devatā ṛṣayaśca ye| prajagmuḥ śaraṇaṃ devaṃ brahmāṇamajaraṃ vibhum||