Adhyaya 128

Verse 1

भीष्मेण युधिष्ठिरम्प्रति श्रियो बलात्कारेण स्वप्रार्थनया गोमूत्रपुरीषयोर्निवासस्य कथनम्।। 1 ।। युधिष्ठिर उवाच। मया गवां पुरीषं वै श्रिया जुष्टमिति श्रुतम्। एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं संशयोऽत्र हि मे महान्।।

bhīṣmeṇa yudhiṣṭhiramprati śriyo balātkāreṇa svaprārthanayā gomūtrapurīṣayornivāsasya kathanam|| 1 || yudhiṣṭhira uvāca| mayā gavāṃ purīṣaṃ vai śriyā juṣṭamiti śrutam| etadicchāmyahaṃ śrotuṃ saṃśayo'tra hi me mahān||

Verse 2

भीष्म उवाच। अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्। गोभिर्नृपेहं संवादं श्रिया भारतसत्तम।।

bhīṣma uvāca| atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam| gobhirnṛpehaṃ saṃvādaṃ śriyā bhāratasattama||

Verse 3

श्रीः कृत्वेह वपुः कान्तं गोमध्येषु विवेश ह। गावोऽथ विस्मितास्तस्या दृष्ट्वा रूपस्य सम्पदम्।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि अष्टविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः।। 128 ।।

śrīḥ kṛtveha vapuḥ kāntaṃ gomadhyeṣu viveśa ha| gāvo'tha vismitāstasyā dṛṣṭvā rūpasya sampadam|| || iti śrīmanmahābhārate anuśāsanaparvaṇi dānadharmaparvaṇi aṣṭaviṃśatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ|| 128 ||

Verse 4

गाव ऊचुः। काऽसि देवि कुतो वा त्वं रूपेणाप्रतिमा भुवि। विस्मिताः स्म महाभागे तव रूपस्य सम्पदा।।

gāva ūcuḥ| kā'si devi kuto vā tvaṃ rūpeṇāpratimā bhuvi| vismitāḥ sma mahābhāge tava rūpasya sampadā||

Verse 5

इच्छामस्त्वां वयं ज्ञातुं का त्वं क्व च गमिष्यसि। तत्त्वेन हि सुवर्णाभे सर्वमेतद्ब्रवीहि नः।।

icchāmastvāṃ vayaṃ jñātuṃ kā tvaṃ kva ca gamiṣyasi| tattvena hi suvarṇābhe sarvametadbravīhi naḥ||

Verse 6

श्रीरुवाच। लोकस्य कान्तिर्भद्रं वः श्रीर्नामाहं परिश्रुता। मया दैत्याः परित्यक्ता विनष्टाः शाश्वतीः समाः।।

śrīruvāca| lokasya kāntirbhadraṃ vaḥ śrīrnāmāhaṃ pariśrutā| mayā daityāḥ parityaktā vinaṣṭāḥ śāśvatīḥ samāḥ||

Verse 7

मयाऽभिपन्ना देवाश्च मोदन्ते शाश्वतीः समाः। इन्द्रो विवस्वान्सोमश्च विष्णुरापोऽग्निरेव च।।

mayā'bhipannā devāśca modante śāśvatīḥ samāḥ| indro vivasvānsomaśca viṣṇurāpo'gnireva ca||

Verse 8

मयाऽभिपन्ना दीप्यन्ते ऋषयो देवतास्तथा। यान्नाविशाम्यहं गावस्ते विनश्यन्ति सर्वशः।।

mayā'bhipannā dīpyante ṛṣayo devatāstathā| yānnāviśāmyahaṃ gāvaste vinaśyanti sarvaśaḥ||

Verse 9

धर्मश्चार्थश्च कामश्च मया जुष्टाः सुखान्विताः। एवंप्रभावां मां गावो विजानीत सुखप्रदाम्।।

dharmaścārthaśca kāmaśca mayā juṣṭāḥ sukhānvitāḥ| evaṃprabhāvāṃ māṃ gāvo vijānīta sukhapradām||

Verse 10

इच्छामि चापि युष्मासु वस्तुं सर्वासु नित्यदा। आगत्य प्रार्थये युष्माञ्श्रीजुष्टा भवताऽनघाः।।

icchāmi cāpi yuṣmāsu vastuṃ sarvāsu nityadā| āgatya prārthaye yuṣmāñśrījuṣṭā bhavatā'naghāḥ||

Verse 11

गाव ऊचुः। अध्रुवा चपला च त्वं सामान्या बहुभिः सह। न त्वामिच्छाम भद्रं ते गम्यतां यत्र रोचते।।

gāva ūcuḥ| adhruvā capalā ca tvaṃ sāmānyā bahubhiḥ saha| na tvāmicchāma bhadraṃ te gamyatāṃ yatra rocate||

Verse 12

वपुष्मन्त्यो वयं सर्वाः किमस्माकं त्वयाऽद्य वै। यथेष्टं गम्यतां तत्र कृतकार्या वयं त्वया।।

vapuṣmantyo vayaṃ sarvāḥ kimasmākaṃ tvayā'dya vai| yatheṣṭaṃ gamyatāṃ tatra kṛtakāryā vayaṃ tvayā||

Verse 13

श्रीरुवाच। किमेतद्वः क्षमं गावो यन्मां नेहाभिनन्दथ। न मां सम्प्रतिगृह्णीध्वं कस्माद्वै दुर्लभां सतीम्।।

śrīruvāca| kimetadvaḥ kṣamaṃ gāvo yanmāṃ nehābhinandatha| na māṃ sampratigṛhṇīdhvaṃ kasmādvai durlabhāṃ satīm||

Verse 14

सत्यश्च लोकवादोऽयं लोके चरति सुव्रताः। स्वयं प्राप्ते परिभवो भवतीति विनिश्चयः।।

satyaśca lokavādo'yaṃ loke carati suvratāḥ| svayaṃ prāpte paribhavo bhavatīti viniścayaḥ||

Verse 15

महदुग्रं तपः कृत्वा मां निषेवन्ति मानवाः। देवदानवगन्धर्वाः पिशाचोरगराक्षसाः।।

mahadugraṃ tapaḥ kṛtvā māṃ niṣevanti mānavāḥ| devadānavagandharvāḥ piśācoragarākṣasāḥ||

Verse 16

क्षममेतद्धि वो गावः प्रतिगृह्णीत मामिह। नावमन्या ह्यहं सौम्यास्त्रैलोक्ये सचराचरे।।

kṣamametaddhi vo gāvaḥ pratigṛhṇīta māmiha| nāvamanyā hyahaṃ saumyāstrailokye sacarācare||

Verse 17

गाव ऊचुः। नावमान्यामहे देवि न त्वां परिभवामहे। अध्रुवा चलचित्तासि ततस्त्वां वर्जयामहे।।

gāva ūcuḥ| nāvamānyāmahe devi na tvāṃ paribhavāmahe| adhruvā calacittāsi tatastvāṃ varjayāmahe||

Verse 18

बहुना च किमुक्तेन गम्यतां यत्र वाञ्छसि। वपुष्मन्त्यो वयं सर्वाः किमस्माकं त्वयाऽनघे।।

bahunā ca kimuktena gamyatāṃ yatra vāñchasi| vapuṣmantyo vayaṃ sarvāḥ kimasmākaṃ tvayā'naghe||

Verse 19

श्रीरुवाच। अवज्ञाता भविष्यामि सर्वलोकेषु मानवैः। प्रत्याख्यातेति युष्माभिः प्रसादः क्रियतां मम।।

śrīruvāca| avajñātā bhaviṣyāmi sarvalokeṣu mānavaiḥ| pratyākhyāteti yuṣmābhiḥ prasādaḥ kriyatāṃ mama||

Verse 20

महाभागा भवत्यो वै शरण्याः शरणागताम्। परित्रायन्तु मां नित्यं भजमानामनिन्दिताम्।।

mahābhāgā bhavatyo vai śaraṇyāḥ śaraṇāgatām| paritrāyantu māṃ nityaṃ bhajamānāmaninditām||

Verse 21

माननामहमिच्छामि भवत्यः सततं शिवाः। अप्येकाङ्गेष्वधो वस्तुमिच्छामि च सुकुत्सिते।। विस्मिता अभवन्निति शेषः।।

mānanāmahamicchāmi bhavatyaḥ satataṃ śivāḥ| apyekāṅgeṣvadho vastumicchāmi ca sukutsite|| vismitā abhavanniti śeṣaḥ||

Verse 22

न वोऽस्ति कुत्सितं किञ्चिदङ्गेष्वालक्ष्यतेऽनघाः। पुण्याः पवित्राः सुभगा अवाग्देशं प्रयच्छथ। वसेयं यत्र वो देहे तन्मे व्याख्यातुमर्हथ।।

na vo'sti kutsitaṃ kiñcidaṅgeṣvālakṣyate'naghāḥ| puṇyāḥ pavitrāḥ subhagā avāgdeśaṃ prayacchatha| vaseyaṃ yatra vo dehe tanme vyākhyātumarhatha||

Verse 23

एवमुक्तास्तु ता गावः शुभाः करुणवत्सलाः। सम्मान्य सहिताः सर्वाः श्रियमुचुर्नराधिप।। एका अहम्। अङ्गेषु मध्ये कुत्सिते। सुप्रीताङ्गेषु वो वस्तुमिच्छामीह न कुत्सिते इति ध.पाठः।।

evamuktāstu tā gāvaḥ śubhāḥ karuṇavatsalāḥ| sammānya sahitāḥ sarvāḥ śriyamucurnarādhipa|| ekā aham| aṅgeṣu madhye kutsite| suprītāṅgeṣu vo vastumicchāmīha na kutsite iti dha.pāṭhaḥ||

Verse 24

अवश्यं मानना कार्या तवास्माभिर्यशस्विनि। शकृन्मूत्रे निवसतां पुण्यमेतद्धि नः शुभे।।

avaśyaṃ mānanā kāryā tavāsmābhiryaśasvini| śakṛnmūtre nivasatāṃ puṇyametaddhi naḥ śubhe||

Verse 25

श्रीरुवाच। दिष्ट्या प्रसादो युष्माभिः कृतो मेऽनुग्रहात्मकः। एवं भवतु भद्रं वः पूजिताऽस्मि सुखप्रदाः।।

śrīruvāca| diṣṭyā prasādo yuṣmābhiḥ kṛto me'nugrahātmakaḥ| evaṃ bhavatu bhadraṃ vaḥ pūjitā'smi sukhapradāḥ||

Verse 26

भीष्म उवाच। एवं कृत्वा तु समयं श्रीर्गोभिः सह भारत। पश्यन्तीनां ततस्तासां तत्रैवान्तरधीयत।।

bhīṣma uvāca| evaṃ kṛtvā tu samayaṃ śrīrgobhiḥ saha bhārata| paśyantīnāṃ tatastāsāṃ tatraivāntaradhīyata||

Verse 27

एवं गोशकृतः पुत्र माहात्म्यं तेऽनुवर्णितम्। माहात्म्यं च गवां भूयः श्रूयतां गदतो मम।।

evaṃ gośakṛtaḥ putra māhātmyaṃ te'nuvarṇitam| māhātmyaṃ ca gavāṃ bhūyaḥ śrūyatāṃ gadato mama||