Adhyaya 127

Verse 1

व्यासेन शुकम्प्रति कपिलालक्षणविभागादिकथनम्।। 1 ।। शुक उवाच। केन वर्णविभागेन विज्ञेया कपिला भवेत्। कति वा लक्षणान्यस्या दृष्टानि मुनिभिः पुरा।।

vyāsena śukamprati kapilālakṣaṇavibhāgādikathanam|| 1 || śuka uvāca| kena varṇavibhāgena vijñeyā kapilā bhavet| kati vā lakṣaṇānyasyā dṛṣṭāni munibhiḥ purā||

Verse 2

श्रीव्यास उवाच। शृणु तात यथा गोषु विज्ञेया कपिला भवेत्। नेत्रयोः शृङ्गयोश्चैव खुरेषु वृषणेषु च। कर्णतो घ्राणतश्चापि षड्विधाः कपिलाः स्मृताः।।

śrīvyāsa uvāca| śṛṇu tāta yathā goṣu vijñeyā kapilā bhavet| netrayoḥ śṛṅgayoścaiva khureṣu vṛṣaṇeṣu ca| karṇato ghrāṇataścāpi ṣaḍvidhāḥ kapilāḥ smṛtāḥ||

Verse 3

एतेषां लक्षणानां तु यद्येकमपि दृश्यते। कपिलां तां विजानीयादेवमाहुर्मनीषिणः।।

eteṣāṃ lakṣaṇānāṃ tu yadyekamapi dṛśyate| kapilāṃ tāṃ vijānīyādevamāhurmanīṣiṇaḥ||

Verse 4

आग्नेयी नेत्रकपिला खुरैर्माहेश्वरी भवेत्। ग्रीवायां वैष्णवी ज्ञेया पूष्णो घ्राणादजायत।।

āgneyī netrakapilā khurairmāheśvarī bhavet| grīvāyāṃ vaiṣṇavī jñeyā pūṣṇo ghrāṇādajāyata||

Verse 5

कर्णतस्तु वसन्तेन स्वयोनिमभिजायते। गायत्र्याश्च वृषणयोरुत्पत्तिः षड्गुणा स्मृता।।

karṇatastu vasantena svayonimabhijāyate| gāyatryāśca vṛṣaṇayorutpattiḥ ṣaḍguṇā smṛtā||

Verse 6

एवं गावश्च विप्राश्च गायत्री सत्यमेव च। वसन्तश्च सुवर्णश्च एकतः समजायत।।

evaṃ gāvaśca viprāśca gāyatrī satyameva ca| vasantaśca suvarṇaśca ekataḥ samajāyata||

Verse 7

नेत्रयोः कपिलां यस्तु वाहयेत दुहेत वा। स पापकर्मा नरकं प्रतिष्ठां प्रतिपद्यते।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि सप्तविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः।। 127 ।।

netrayoḥ kapilāṃ yastu vāhayeta duheta vā| sa pāpakarmā narakaṃ pratiṣṭhāṃ pratipadyate|| || iti śrīmanmahābhārate anuśāsanaparvaṇi dānadharmaparvaṇi saptaviṃśatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ|| 127 ||

Verse 8

नरकाद्विप्रमुक्तस्तु तिर्यग्योनिं निषेवते। यदा लभेत मानुष्यं जात्यन्धो जायते नरः।।

narakādvipramuktastu tiryagyoniṃ niṣevate| yadā labheta mānuṣyaṃ jātyandho jāyate naraḥ||

Verse 9

शृङ्गयोः कपिलां यस्तु वाहयेत दुहेत वा। तिर्यग्योनिं स लभते जायमानः पुनः पुनः।।

śṛṅgayoḥ kapilāṃ yastu vāhayeta duheta vā| tiryagyoniṃ sa labhate jāyamānaḥ punaḥ punaḥ||

Verse 10

खुरेषु कपिलां यस्तु वाहयेत दुहेत वा। तमस्यपारे मज्जेत धनहीनो नराधमः।।

khureṣu kapilāṃ yastu vāhayeta duheta vā| tamasyapāre majjeta dhanahīno narādhamaḥ||

Verse 11

कपिलां वालधानेषु वाहयेत दुहेत वा। निराश्रयः सदा चैव जायते यदि चेत्कृमिः।।

kapilāṃ vāladhāneṣu vāhayeta duheta vā| nirāśrayaḥ sadā caiva jāyate yadi cetkṛmiḥ||

Verse 12

कर्णेन कपिलां यस्तु जानन्नप्युपजीवति। सहस्रशः शुचिर्भुत्वा मानुष्यं प्राप्नुयादथ। चण्डालः पापयोनिश्च जायते स नराधमः।।

karṇena kapilāṃ yastu jānannapyupajīvati| sahasraśaḥ śucirbhutvā mānuṣyaṃ prāpnuyādatha| caṇḍālaḥ pāpayoniśca jāyate sa narādhamaḥ||

Verse 13

घ्राणेन कपिलां यस्तु प्रमादादुपजीवति। सोऽपि वर्षसहस्राणि तिर्यग्योनौ प्रजायते।।

ghrāṇena kapilāṃ yastu pramādādupajīvati| so'pi varṣasahasrāṇi tiryagyonau prajāyate||

Verse 14

व्याधिग्रस्तो जडो रोगी भवेन्मानुष्यमागतः।।

vyādhigrasto jaḍo rogī bhavenmānuṣyamāgataḥ||

Verse 15

मधुसर्पिस्सुगन्धास्तु कपिलाः शास्त्रतः स्मृताः। एताः समुपजीवेत सोऽपि तिर्यक्षु जायते।।

madhusarpissugandhāstu kapilāḥ śāstrataḥ smṛtāḥ| etāḥ samupajīveta so'pi tiryakṣu jāyate||

Verse 16

स्थावरत्वमनुप्राप्तो यदि मानुष्यतां लभेत्। अल्पायुः स भवेज्जातो हीनवर्णकुलोद्भवः।।

sthāvaratvamanuprāpto yadi mānuṣyatāṃ labhet| alpāyuḥ sa bhavejjāto hīnavarṇakulodbhavaḥ||

Verse 17

ये तु पापा ह्यसूयन्ते कपिलां वाहयन्ति च। निरयेषु प्रतिष्ठन्ते यावदाभूतसम्प्लवम्।।

ye tu pāpā hyasūyante kapilāṃ vāhayanti ca| nirayeṣu pratiṣṭhante yāvadābhūtasamplavam||