Adhyaya 122

Verse 1

फेनपस्य गोभक्तयुद्रेकसन्तुष्टाभिर्गोलोकादागतगोमातृभिः योगप्रभावेण शरीराद्वियोजनेन स्वलोकप्रापणपूर्वकं तस्मिन्कपिलानिश्चयनिवेदनम्।। 1 ।। ततः कपिलाभिर्यथाप्रतिज्ञं शृङ्गाघातादिना फेनपस्य कुणपशरीरविभेदनम्।। 2 ।। भीष्म उवाच। यास्तु गोमातरस्तस्य कामचारिण्य आगताः। समीपं हि सुमित्रस्य कृतज्ञाः समुपस्थिताः।।

phenapasya gobhaktayudrekasantuṣṭābhirgolokādāgatagomātṛbhiḥ yogaprabhāveṇa śarīrādviyojanena svalokaprāpaṇapūrvakaṃ tasminkapilāniścayanivedanam|| 1 || tataḥ kapilābhiryathāpratijñaṃ śṛṅgāghātādinā phenapasya kuṇapaśarīravibhedanam|| 2 || bhīṣma uvāca| yāstu gomātarastasya kāmacāriṇya āgatāḥ| samīpaṃ hi sumitrasya kṛtajñāḥ samupasthitāḥ||

Verse 2

अभिप्रशस्य चैवाहुस्तमृषिं पुण्यदर्शनाः। गोलोकादागता वेद वृषगोमातरो वयम्।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि द्वाविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः।। 122 ।।

abhipraśasya caivāhustamṛṣiṃ puṇyadarśanāḥ| golokādāgatā veda vṛṣagomātaro vayam|| || iti śrīmanmahābhārate anuśāsanaparvaṇi dānadharmaparvaṇi dvāviṃśatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ|| 122 ||

Verse 3

सुप्रीताः स्म वरं गृह्ण यमिच्छसि महामुने। यद्भि गोषु परां बुद्धिं कृतवानसि नित्यदा।।

suprītāḥ sma varaṃ gṛhṇa yamicchasi mahāmune| yadbhi goṣu parāṃ buddhiṃ kṛtavānasi nityadā||

Verse 4

सुमित्र उवाच। प्रीतोस्म्यनुगृहीतोस्मि यन्मां गोमातरः शुभाः। सुप्रीतमनसः सर्वास्तिष्ठन्ते च वरप्रदाः।।

sumitra uvāca| prītosmyanugṛhītosmi yanmāṃ gomātaraḥ śubhāḥ| suprītamanasaḥ sarvāstiṣṭhante ca varapradāḥ||

Verse 5

भवेद्गोष्वेव मे भक्तिर्यथैवाद्य तथा सदा। गोघ्नाश्चैवावसीदन्तु नरा ब्रह्मद्विषश्च ये।।

bhavedgoṣveva me bhaktiryathaivādya tathā sadā| goghnāścaivāvasīdantu narā brahmadviṣaśca ye||

Verse 6

गोमातर ऊचुः। एवमेतदृषिश्रेष्ठ हितं वदसि नः प्रियम्। एहि गच्छ सहाऽस्माभिर्गोलोकमृषिसत्तम।।

gomātara ūcuḥ| evametadṛṣiśreṣṭha hitaṃ vadasi naḥ priyam| ehi gaccha sahā'smābhirgolokamṛṣisattama||

Verse 7

सुमित्र उवाच। यूयमिष्टां गतिं यान्तु न ह्यहं गन्तुमुत्सहे। इमा गावः समुत्सृज्य तपस्विन्यो मम प्रियाः।।

sumitra uvāca| yūyamiṣṭāṃ gatiṃ yāntu na hyahaṃ gantumutsahe| imā gāvaḥ samutsṛjya tapasvinyo mama priyāḥ||

Verse 8

भीष्म उवाच। तास्तु तस्य वचः श्रुत्वा कपिलानां सुदारुणम्। नित्युस्तमृषिमुत्क्षिप्य भार्गवं नभ उद्वहन्।। वेद विद्धि। ऋषे गोमातरो वयमिति थ.पाठः।।

bhīṣma uvāca| tāstu tasya vacaḥ śrutvā kapilānāṃ sudāruṇam| nityustamṛṣimutkṣipya bhārgavaṃ nabha udvahan|| veda viddhi| ṛṣe gomātaro vayamiti tha.pāṭhaḥ||

Verse 9

कलेवरं तु तत्रैव तस्य संन्यस्य मातरः। निष्कृष्य करणं योगादानयन्भार्गवस्य वै।।

kalevaraṃ tu tatraiva tasya saṃnyasya mātaraḥ| niṣkṛṣya karaṇaṃ yogādānayanbhārgavasya vai||

Verse 10

सर्वं चास्य तदाचख्युः कपिलानां विचेष्टितम्। यदर्थं हरणं गोभिर्गोलोकं लोकमातरः।।

sarvaṃ cāsya tadācakhyuḥ kapilānāṃ viceṣṭitam| yadarthaṃ haraṇaṃ gobhirgolokaṃ lokamātaraḥ||

Verse 11

ततस्तु कपिलास्तत्र तस्य दृष्ट्वा कलेवरम्। तथाप्रतिज्ञं शृङ्गैश्च खुरैश्चाप्यवचूर्णयन्।।

tatastu kapilāstatra tasya dṛṣṭvā kalevaram| tathāpratijñaṃ śṛṅgaiśca khuraiścāpyavacūrṇayan||

Verse 12

ततः संछिद्य बहुधा भार्गवं नृपसत्तम। युयुर्यत्रेतरा गावस्तच्च सर्वं न्यवेदयन्।।

tataḥ saṃchidya bahudhā bhārgavaṃ nṛpasattama| yuyuryatretarā gāvastacca sarvaṃ nyavedayan||

Verse 13

अथ गोमातृभिः शप्तास्ता गावः पृथिवीचराः। अमेध्यवदनाः क्षिप्रं भवध्वं ब्रह्मघातकाः।।

atha gomātṛbhiḥ śaptāstā gāvaḥ pṛthivīcarāḥ| amedhyavadanāḥ kṣipraṃ bhavadhvaṃ brahmaghātakāḥ||

Verse 14

एवं कृतज्ञा गावो हि यता गोमातरो नृप। ऋषिश्च प्राप्तवाँल्लोकं गावश्च परिमोक्षिताः।।

evaṃ kṛtajñā gāvo hi yatā gomātaro nṛpa| ṛṣiśca prāptavā~llokaṃ gāvaśca parimokṣitāḥ||