Adhyaya 121

Verse 1

फेनपस्य गोभिः कदाचन गोलोकादेत्य गिरिह्रदे स्त्रीरूपधारणेन विहरमाणानां गवामवलोकनम्।। 1 ।। फेनपस्य गोभिः स्वेषां गोलोकप्राप्त्युपायं पृष्टाभिस्ताभिस्ताः प्रति रन्तिदेवस्य सत्रे आत्मनां पशुत्वोपकल्पनस्य तदुपायत्वोक्तिः।। 2 ।। फेनपस्य स्वेष्वतिवत्सलतया यागीयपशुत्वे तदभ्यनुज्ञानस्य दुःसम्पादतां चिन्तयन्तीषु तासु कपिलाभिस्ताभ्यः स्वेषामेव गोषु श्रैष्ठ्यप्राप्तिरूपवराधिगमेन पेनपवधप्रतिज्ञानम्।। 3 ।। भीष्म उवाच। कदाचित्कामरूपिण्यो गावः स्त्रीवेषमाश्रिताः। ह्रदे क्रीडन्ति संहृष्टा गायन्त्यः पुण्यलक्षणाः।।?

phenapasya gobhiḥ kadācana golokādetya girihrade strīrūpadhāraṇena viharamāṇānāṃ gavāmavalokanam|| 1 || phenapasya gobhiḥ sveṣāṃ golokaprāptyupāyaṃ pṛṣṭābhistābhistāḥ prati rantidevasya satre ātmanāṃ paśutvopakalpanasya tadupāyatvoktiḥ|| 2 || phenapasya sveṣvativatsalatayā yāgīyapaśutve tadabhyanujñānasya duḥsampādatāṃ cintayantīṣu tāsu kapilābhistābhyaḥ sveṣāmeva goṣu śraiṣṭhyaprāptirūpavarādhigamena penapavadhapratijñānam|| 3 || bhīṣma uvāca| kadācitkāmarūpiṇyo gāvaḥ strīveṣamāśritāḥ| hrade krīḍanti saṃhṛṣṭā gāyantyaḥ puṇyalakṣaṇāḥ||?

Verse 2

ददृशुस्तस्य गावो वै विस्मयोत्फुल्ललोचनाः। ऊचुश्च का यूयमिति स्त्रियो मानुषया गिरा।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि एकविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः।। 121 ।।

dadṛśustasya gāvo vai vismayotphullalocanāḥ| ūcuśca kā yūyamiti striyo mānuṣayā girā|| || iti śrīmanmahābhārate anuśāsanaparvaṇi dānadharmaparvaṇi ekaviṃśatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ|| 121 ||

Verse 3

स्त्रिय ऊचुः। गाव एव वयं सर्वकर्मभिः शोभनैर्युताः। सर्वाः स्त्रीवेषधारिण्यो यथाकामं चरामेहे।

striya ūcuḥ| gāva eva vayaṃ sarvakarmabhiḥ śobhanairyutāḥ| sarvāḥ strīveṣadhāriṇyo yathākāmaṃ carāmehe|

Verse 4

गाव ऊचुः। गवां गावः परं दैवं गवां गावः परा गतिः। कथयध्वमिहास्माकं केन वः सुकृतां गतिः।। तस्य फेनपस्य स्त्रियः प्रति।।

gāva ūcuḥ| gavāṃ gāvaḥ paraṃ daivaṃ gavāṃ gāvaḥ parā gatiḥ| kathayadhvamihāsmākaṃ kena vaḥ sukṛtāṃ gatiḥ|| tasya phenapasya striyaḥ prati||

Verse 5

स्त्रिय ऊचुः। अस्माकं हविषा देवा ब्राह्मणास्तर्पितास्तथा। कव्येन पितरश्चैव हव्येनाग्निश्च तर्पितः।।

striya ūcuḥ| asmākaṃ haviṣā devā brāhmaṇāstarpitāstathā| kavyena pitaraścaiva havyenāgniśca tarpitaḥ||

Verse 6

प्रजया च तथाऽस्माकं कृषिरभ्युद्धृता सदा। शकटैश्चापि संयुक्ता दशवाहशतेन वै।। सुकृतां पुण्यकृताम्।।

prajayā ca tathā'smākaṃ kṛṣirabhyuddhṛtā sadā| śakaṭaiścāpi saṃyuktā daśavāhaśatena vai|| sukṛtāṃ puṇyakṛtām||

Verse 7

तदेतैः सुकृतैः स्फीतैर्वयं याश्चैव नः प्रजाः। गोलोकमनुसम्प्राप्ता यः परं कामगोचरः।।

tadetaiḥ sukṛtaiḥ sphītairvayaṃ yāścaiva naḥ prajāḥ| golokamanusamprāptā yaḥ paraṃ kāmagocaraḥ||

Verse 8

यूयं तु सर्वा रोहिण्यः सप्रजाः सहपुङ्गवाः। अधोगामिन्य इत्येव पश्यामो दिव्यचक्षुषा।।

yūyaṃ tu sarvā rohiṇyaḥ saprajāḥ sahapuṅgavāḥ| adhogāminya ityeva paśyāmo divyacakṣuṣā||

Verse 9

गाव ऊचुः। एवं गवां परं दैवं गाव एव परायणम्। स्वपक्ष्यास्तारणीया वः शरणाय गता वयम्।।

gāva ūcuḥ| evaṃ gavāṃ paraṃ daivaṃ gāva eva parāyaṇam| svapakṣyāstāraṇīyā vaḥ śaraṇāya gatā vayam||

Verse 10

किमस्माभिः करणीयं वर्तितव्यं कथञ्चन। प्राप्नुयाम च गोलोकं भवाम न च गर्हिताः।।

kimasmābhiḥ karaṇīyaṃ vartitavyaṃ kathañcana| prāpnuyāma ca golokaṃ bhavāma na ca garhitāḥ||

Verse 11

स्त्रिय ऊचुः। वर्तते रन्तिदेवस्य सत्रं वर्षसहस्रकम्। तत्र तस्य नृपस्याशु पशुत्वमुपगच्छतः।।

striya ūcuḥ| vartate rantidevasya satraṃ varṣasahasrakam| tatra tasya nṛpasyāśu paśutvamupagacchataḥ||

Verse 12

ततस्तस्योपयोगेन पशुत्वे यज्ञसंस्कृताः। गोलोकान्प्राप्स्यथ शुभांस्तेन पुण्येन संयुताः।।

tatastasyopayogena paśutve yajñasaṃskṛtāḥ| golokānprāpsyatha śubhāṃstena puṇyena saṃyutāḥ||

Verse 13

भीष्म उवाच। एतत्तासां वचः श्रुत्वा गवां संहृष्टमानसाः। गमनाय मनश्चक्रुरौत्सुक्यं चागमन्परम्।।

bhīṣma uvāca| etattāsāṃ vacaḥ śrutvā gavāṃ saṃhṛṣṭamānasāḥ| gamanāya manaścakrurautsukyaṃ cāgamanparam||

Verse 14

न हि नो भार्गवो दाता पशुत्वेनोपयोजनम्। यज्ञस्तस्य नरेन्द्रस्य वर्तते धर्मतस्तथा।।

na hi no bhārgavo dātā paśutvenopayojanam| yajñastasya narendrasya vartate dharmatastathā||

Verse 15

वयं न चाननुज्ञाताः शक्ता गन्तुं कथञ्चन। अवोचन्नथ तत्रत्या भार्गवो वध्यतामयम्।।

vayaṃ na cānanujñātāḥ śaktā gantuṃ kathañcana| avocannatha tatratyā bhārgavo vadhyatāmayam||

Verse 16

एतत्सर्वा रोचयत न हि शक्यमतोऽन्यथा। लोकान्प्राप्तुं सहास्माभिर्निश्चयः क्रियतामयम्।।

etatsarvā rocayata na hi śakyamato'nyathā| lokānprāptuṃ sahāsmābhirniścayaḥ kriyatāmayam||

Verse 17

न तु तासां समेतानां काचिद्धोरेण चक्षुषा। शक्नोति भार्गवं द्रष्टुं सत्कृतेनोपसंयुता।।

na tu tāsāṃ sametānāṃ kāciddhoreṇa cakṣuṣā| śaknoti bhārgavaṃ draṣṭuṃ satkṛtenopasaṃyutā||

Verse 18

अथ पद्मसवर्णाभा भास्करांशुसमप्रभाः। जपालोहितताम्राक्ष्यो निर्मांसकठिनाननाः।।

atha padmasavarṇābhā bhāskarāṃśusamaprabhāḥ| japālohitatāmrākṣyo nirmāṃsakaṭhinānanāḥ||

Verse 19

रोहिण्यः कपिलाः प्राहुः सर्वासां वै समक्षतः। मेघस्तनितनिर्घोषास्तेजोभिरभिरञ्चिताः।।

rohiṇyaḥ kapilāḥ prāhuḥ sarvāsāṃ vai samakṣataḥ| meghastanitanirghoṣāstejobhirabhirañcitāḥ||

Verse 20

वयं हि तं वधिष्यामः सुमित्रं नात्रं संशयः। सुकृतं पृष्ठतः कृत्वा किं नः श्रेयो विधास्यथ।।

vayaṃ hi taṃ vadhiṣyāmaḥ sumitraṃ nātraṃ saṃśayaḥ| sukṛtaṃ pṛṣṭhataḥ kṛtvā kiṃ naḥ śreyo vidhāsyatha||

Verse 21

गाव ऊचुः। कपिलाः सर्ववर्णेषु प्रधानत्वमवाप्स्यथ। गवां शतफला चैकां दत्त्वा फलमवाप्स्यति।।

gāva ūcuḥ| kapilāḥ sarvavarṇeṣu pradhānatvamavāpsyatha| gavāṃ śataphalā caikāṃ dattvā phalamavāpsyati||

Verse 22

भीष्म उवाच। एतद्गवां वचः श्रुत्वा कपिला हृष्टमानसाः। चक्रुः सर्वा भार्गवस्य सुमित्रस्य वधे मतिम्।।

bhīṣma uvāca| etadgavāṃ vacaḥ śrutvā kapilā hṛṣṭamānasāḥ| cakruḥ sarvā bhārgavasya sumitrasya vadhe matim||