Adhyaya 117

Verse 1

भीष्मेण युधिष्ठिरम्प्रति गोलोकस्य ब्रह्मलोकादप्युपरितनत्वे ब्रह्मणो वरदानस्य कारणत्वकथनम्।। 1 ।। *युधिष्ठिर उवाच। सुराणामसुराणां च भूतानां च पितामह। प्रभुः स्रष्टा च भगवान्मुनिभिः स्तूयते भुवि।।

bhīṣmeṇa yudhiṣṭhiramprati golokasya brahmalokādapyuparitanatve brahmaṇo varadānasya kāraṇatvakathanam|| 1 || *yudhiṣṭhira uvāca| surāṇāmasurāṇāṃ ca bhūtānāṃ ca pitāmaha| prabhuḥ sraṣṭā ca bhagavānmunibhiḥ stūyate bhuvi||

Verse 2

तस्योपरि कथं ह्येष गोलोकः स्थानतां गतः। संशयो मे महानेष तन्मे व्याख्यातुमर्हसि।।

tasyopari kathaṃ hyeṣa golokaḥ sthānatāṃ gataḥ| saṃśayo me mahāneṣa tanme vyākhyātumarhasi||

Verse 3

भीष्म उवाच। मनोवाग्बुद्धयस्तावदेकस्थाः कुरुसत्तम। ततो मे शृणु कार्त्स्न्येन गोमहाभाग्यमुत्तमम्।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि सप्तदशाधिकशततमोऽध्यायः।। 117 एतदाद्येकादशाध्याया दाक्षिणात्यकोशेष्वेव दृश्यन्ते।

bhīṣma uvāca| manovāgbuddhayastāvadekasthāḥ kurusattama| tato me śṛṇu kārtsnyena gomahābhāgyamuttamam|| || iti śrīmanmahābhārate anuśāsanaparvaṇi dānadharmaparvaṇi saptadaśādhikaśatatamo'dhyāyaḥ|| 117 etadādyekādaśādhyāyā dākṣiṇātyakośeṣveva dṛśyante|

Verse 4

पुण्यं यशस्यमायुष्यं तथा स्वस्त्ययनं महत्। कीर्तिर्विहरता लोके गवां यो गोषु भक्तिमान्।।

puṇyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ tathā svastyayanaṃ mahat| kīrtirviharatā loke gavāṃ yo goṣu bhaktimān||

Verse 5

श्रूयते हि पुराणेषु महर्षीणां महात्मनाम्। संस्थाने सर्वलोकानां देवानां चापि सम्भवे।।

śrūyate hi purāṇeṣu maharṣīṇāṃ mahātmanām| saṃsthāne sarvalokānāṃ devānāṃ cāpi sambhave||

Verse 6

देवतार्थेऽमृतार्थे च यज्ञार्थे चैव भारत। सुरभिर्नाम विख्याता रोहिणी कामरूपिणी।।

devatārthe'mṛtārthe ca yajñārthe caiva bhārata| surabhirnāma vikhyātā rohiṇī kāmarūpiṇī||

Verse 7

सङ्कल्प्य मनसा पूर्वं रोहिणी ह्यमृतात्मना। घोरं तपः समास्थाय निर्मिती विस्वकर्मणा।।

saṅkalpya manasā pūrvaṃ rohiṇī hyamṛtātmanā| ghoraṃ tapaḥ samāsthāya nirmitī visvakarmaṇā||

Verse 8

पुरुषं चासृजद्भूस्तेजसा तपसा च ह। देदीप्यमानं वपुषा समिद्धमिव पावकम्।।

puruṣaṃ cāsṛjadbhūstejasā tapasā ca ha| dedīpyamānaṃ vapuṣā samiddhamiva pāvakam||

Verse 9

सोऽपश्यदिष्टरूपां तां सुरभिं रोहिणीं तदा। दृष्ट्वैव चातिविमनाः सोऽभवत्काममोहितः।।

so'paśyadiṣṭarūpāṃ tāṃ surabhiṃ rohiṇīṃ tadā| dṛṣṭvaiva cātivimanāḥ so'bhavatkāmamohitaḥ||

Verse 10

तं कामार्तमथो ज्ञात्वा स्वयंभूर्लोकभावनः। माऽऽर्तो भव तथा चैष भगवानभ्यभाषत।। मनोवाग्बुद्धयः मनोवाग्बुद्धीरेकस्थाः कुरु।।

taṃ kāmārtamatho jñātvā svayaṃbhūrlokabhāvanaḥ| mā''rto bhava tathā caiṣa bhagavānabhyabhāṣata|| manovāgbuddhayaḥ manovāgbuddhīrekasthāḥ kuru||

Verse 11

ततः स भगवांस्तत्र मार्ताण्ड इति विश्रुतः। चकार नाम तं दृष्ट्वा तस्यार्तीभावमुत्तमम्।।

tataḥ sa bhagavāṃstatra mārtāṇḍa iti viśrutaḥ| cakāra nāma taṃ dṛṣṭvā tasyārtībhāvamuttamam||

Verse 12

सोऽददाद्भगवांस्तस्मै मार्ताण्डाय महात्मने। सुरूपां सुरभिं कन्यां तपस्तेजोमयीं शुभाम्।।

so'dadādbhagavāṃstasmai mārtāṇḍāya mahātmane| surūpāṃ surabhiṃ kanyāṃ tapastejomayīṃ śubhām||

Verse 13

यथा मयैष चोद्भूतस्त्वं चैवषा च रोहिणी। मैथुनं गतवन्तौ च तथा चोत्पत्स्यति प्रजा।।

yathā mayaiṣa codbhūtastvaṃ caivaṣā ca rohiṇī| maithunaṃ gatavantau ca tathā cotpatsyati prajā||

Verse 14

प्रजा भविष्यते पुण्या पवित्रं परमं च वाम्। न चाप्यगम्यागमनाद्दोषं प्राप्स्यसि कर्हिचित्।।

prajā bhaviṣyate puṇyā pavitraṃ paramaṃ ca vām| na cāpyagamyāgamanāddoṣaṃ prāpsyasi karhicit||

Verse 15

त्वत्प्रजासम्भवं क्षीरं भविष्यति परं हविः। यज्ञेषु चाज्यभागानां त्वत्प्रजामूलजो विधिः।।

tvatprajāsambhavaṃ kṣīraṃ bhaviṣyati paraṃ haviḥ| yajñeṣu cājyabhāgānāṃ tvatprajāmūlajo vidhiḥ||

Verse 16

प्रजाशुश्रूषवश्चैव ये भविष्यन्ति रोहिणि। तव तेनैव पुण्येनि गोलोकं यान्तु मानवाः।।

prajāśuśrūṣavaścaiva ye bhaviṣyanti rohiṇi| tava tenaiva puṇyeni golokaṃ yāntu mānavāḥ||

Verse 17

इदं पवित्रं परममृषभं नाम कर्हिचित्। यद्वै ज्ञात्वा द्विजा लोके मोक्ष्यन्ते योनिसङ्करात्।।

idaṃ pavitraṃ paramamṛṣabhaṃ nāma karhicit| yadvai jñātvā dvijā loke mokṣyante yonisaṅkarāt||

Verse 18

एतत्क्रियाः प्रवर्तन्ते मन्त्रब्राह्मणसंस्कृताः। देवतानां वितॄणां च हव्यकव्यपुरोगमाः।।

etatkriyāḥ pravartante mantrabrāhmaṇasaṃskṛtāḥ| devatānāṃ vitṝṇāṃ ca havyakavyapurogamāḥ||

Verse 19

तत एतेन पुण्येन प्रजास्तव तु रोहिणि। ऊर्ध्वं ममापि लोकस्य वत्स्यन्ते निरुपद्रवाः।।

tata etena puṇyena prajāstava tu rohiṇi| ūrdhvaṃ mamāpi lokasya vatsyante nirupadravāḥ||

Verse 20

भद्रं तेभ्यश्च भद्रं ते ये प्रजासु भवन्ति वै। युगन्धराश्च ते पुत्राः सन्तु लोकस्य धारणे।।

bhadraṃ tebhyaśca bhadraṃ te ye prajāsu bhavanti vai| yugandharāśca te putrāḥ santu lokasya dhāraṇe||

Verse 21

यान्यान्कामयसे लोकांस्ताँल्लोकाननुयास्यसि। सर्वदेवगणश्चैव तव यास्यन्ति पुत्रताम्। तव स्तनसमुद्भूतं पिबन्तोऽमृतमुत्तमम्।।

yānyānkāmayase lokāṃstā~llokānanuyāsyasi| sarvadevagaṇaścaiva tava yāsyanti putratām| tava stanasamudbhūtaṃ pibanto'mṛtamuttamam||

Verse 22

एवमेतान्वरान्सर्वानगृह्णात्सुरभिस्तदा। ब्रुवतः सर्वलोकेशान्निर्वृतिं चागमत्पराम्।।

evametānvarānsarvānagṛhṇātsurabhistadā| bruvataḥ sarvalokeśānnirvṛtiṃ cāgamatparām||

Verse 23

सृष्ट्वा प्रजाश्च विपुला लोकसन्धारणाय वै। ब्रह्मणा समनुज्ञाता सुरभिर्लोकमाविशत्।।

sṛṣṭvā prajāśca vipulā lokasandhāraṇāya vai| brahmaṇā samanujñātā surabhirlokamāviśat||

Verse 24

एवं वरप्रदानेन स्वयंभोरेव भारत। उपरिष्टाद्गवां लोकः प्रोक्तस्ते सर्वमादितः।।

evaṃ varapradānena svayaṃbhoreva bhārata| upariṣṭādgavāṃ lokaḥ proktaste sarvamāditaḥ||