Adhyaya 114

Verse 1

भीष्मेण युधिष्ठिरम्प्रति गवां चिरचीर्णतपःप्रसादिताच्चतुर्मुखाल्लोकश्रैष्ठ्यपावित्र्यादिवरलाभकथनम्।। 1 ।। तथा गोविशेषदानस्य फलविशेषकथनम्।। 2 ।। वसिष्ठ उवाच। शतं वर्षसहस्राणां तपस्तप्तं सुदुष्करम्। गोभिः पूर्वं विसृष्टाभिर्गच्छेम श्रेष्ठतामिति।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि चतुर्दशाधिकशततमोऽध्यायः।। 114

bhīṣmeṇa yudhiṣṭhiramprati gavāṃ ciracīrṇatapaḥprasāditāccaturmukhāllokaśraiṣṭhyapāvitryādivaralābhakathanam|| 1 || tathā goviśeṣadānasya phalaviśeṣakathanam|| 2 || vasiṣṭha uvāca| śataṃ varṣasahasrāṇāṃ tapastaptaṃ suduṣkaram| gobhiḥ pūrvaṃ visṛṣṭābhirgacchema śreṣṭhatāmiti|| || iti śrīmanmahābhārate anuśāsanaparvaṇi dānadharmaparvaṇi caturdaśādhikaśatatamo'dhyāyaḥ|| 114

Verse 2

लोकेऽस्मिन्दक्षिणानां च सर्वासां वयमुत्तमाः। भवेम न च लोप्येम दोषेणेति परन्तप।।

loke'smindakṣiṇānāṃ ca sarvāsāṃ vayamuttamāḥ| bhavema na ca lopyema doṣeṇeti parantapa||

Verse 3

अस्मत्पुरीषस्नानेन जनः पुयेत सर्वदा। शकृता च पवित्रार्थं कुर्वीरन्देवमानुषाःठ।।

asmatpurīṣasnānena janaḥ puyeta sarvadā| śakṛtā ca pavitrārthaṃ kurvīrandevamānuṣāḥṭha||

Verse 4

तथा सर्वाणि भूतानि स्थावराणि चराणि च। प्रदातारश्च लोकान्नो गच्छेयुरिति मानद।।

tathā sarvāṇi bhūtāni sthāvarāṇi carāṇi ca| pradātāraśca lokānno gaccheyuriti mānada||

Verse 5

ताभ्यो वरं ददौ ब्रह्मा तपसोऽन्ते स्वयं प्रभुः। एवं भवन्विति विभुर्लोकांस्तारयतेति च।।

tābhyo varaṃ dadau brahmā tapaso'nte svayaṃ prabhuḥ| evaṃ bhavanviti vibhurlokāṃstārayateti ca||

Verse 6

उत्तस्थुः सिद्धकामास्ता भूतभव्यस्य मातरः। तपसोऽन्ते महाराज गावो लोकपरायणाः।।

uttasthuḥ siddhakāmāstā bhūtabhavyasya mātaraḥ| tapaso'nte mahārāja gāvo lokaparāyaṇāḥ||

Verse 7

तस्माद्गावो महाभागाः पवित्रं परमुच्यते। तथैव सर्वभूतानां समतिष्ठन्त मूर्धनि।।

tasmādgāvo mahābhāgāḥ pavitraṃ paramucyate| tathaiva sarvabhūtānāṃ samatiṣṭhanta mūrdhani||

Verse 8

सम्मनवत्सां कपिलां धेनुं दत्त्वा पयस्विनीम्।। सुव्रतां वस्त्रसंवीतां ब्रह्मलोके महीयते।।

sammanavatsāṃ kapilāṃ dhenuṃ dattvā payasvinīm|| suvratāṃ vastrasaṃvītāṃ brahmaloke mahīyate||

Verse 9

लोहितां तुल्यवत्सां तु धेनुं दत्त्वा पयस्विनीम्। सुव्रतां वस्त्रसंवीतां सूर्यलोके महीयते।।

lohitāṃ tulyavatsāṃ tu dhenuṃ dattvā payasvinīm| suvratāṃ vastrasaṃvītāṃ sūryaloke mahīyate||

Verse 10

समानवत्सां शबलां धेनुं दत्त्वा पयस्विनीम्। सुव्रतां वस्त्रसंवीतीं सोमलोके महीयते।।

samānavatsāṃ śabalāṃ dhenuṃ dattvā payasvinīm| suvratāṃ vastrasaṃvītīṃ somaloke mahīyate||

Verse 11

समानवत्सां श्वेतां तु धेनुं दत्त्वा पयस्विनीम्। सुव्रतां वस्त्रसंवीतामिन्द्रलोके महीयते।।

samānavatsāṃ śvetāṃ tu dhenuṃ dattvā payasvinīm| suvratāṃ vastrasaṃvītāmindraloke mahīyate||

Verse 12

समानवत्सां कृष्णां तु धेनु दत्त्वा पयस्विनीम्। सुव्रतां वस्त्रसंवीतामग्निलोके महीयते।।

samānavatsāṃ kṛṣṇāṃ tu dhenu dattvā payasvinīm| suvratāṃ vastrasaṃvītāmagniloke mahīyate||

Verse 13

समानवत्सां धूम्रां तु धेनुं दत्त्वा पयस्विनीम्। सुव्रतां वस्त्रसंवीतां याम्यलोके महीयते।।

samānavatsāṃ dhūmrāṃ tu dhenuṃ dattvā payasvinīm| suvratāṃ vastrasaṃvītāṃ yāmyaloke mahīyate||

Verse 14

अपां फेनसवर्णां तु सवत्सां कांस्यदोहनाम्। प्रदाय वस्त्रसंवीतां वारुणं लोकमाप्नुते।।

apāṃ phenasavarṇāṃ tu savatsāṃ kāṃsyadohanām| pradāya vastrasaṃvītāṃ vāruṇaṃ lokamāpnute||

Verse 15

वातरेणुसवर्णां तु सवत्सां कांस्यदोहनाम्। प्रदाय वस्त्रसंवीतां वायुलोके महीयते।।

vātareṇusavarṇāṃ tu savatsāṃ kāṃsyadohanām| pradāya vastrasaṃvītāṃ vāyuloke mahīyate||

Verse 16

हिरण्यवर्णां पिङ्गाक्षीं सवत्सां कांस्यदोहनाम्। प्रदाय वस्त्रसंवीतां कौबेरं लोकमश्नुते।।

hiraṇyavarṇāṃ piṅgākṣīṃ savatsāṃ kāṃsyadohanām| pradāya vastrasaṃvītāṃ kauberaṃ lokamaśnute||

Verse 17

पलालधूम्रवर्णां तु सवत्सां कांस्यदोहनाम्। प्रदाय वस्त्रसंवीतां पितृलोके महीयते।।

palāladhūmravarṇāṃ tu savatsāṃ kāṃsyadohanām| pradāya vastrasaṃvītāṃ pitṛloke mahīyate||

Verse 18

सवत्सां पीवरीं दत्त्वा दृतिकण्ठामलङ्कृताम्। वैश्वदेवमसम्बाधं स्थानं श्रेष्ठं प्रपद्यते।। गच्छामः शृङ्गितामितीति क.ध.पाठः।।

savatsāṃ pīvarīṃ dattvā dṛtikaṇṭhāmalaṅkṛtām| vaiśvadevamasambādhaṃ sthānaṃ śreṣṭhaṃ prapadyate|| gacchāmaḥ śṛṅgitāmitīti ka.dha.pāṭhaḥ||

Verse 19

समानवत्सां गौरीं तु धेनुं दत्त्वा पयस्विनीम्। सुव्रतां वस्त्रसंवीतां वसूनां लोकमाप्नुयात्।।

samānavatsāṃ gaurīṃ tu dhenuṃ dattvā payasvinīm| suvratāṃ vastrasaṃvītāṃ vasūnāṃ lokamāpnuyāt||

Verse 20

पाण्डुकम्बलवर्णाभां सवत्सां कांस्यकदोहनाम्। प्रदाय वस्त्रसंवीतां साध्यानां लोकमाप्नुते।।

pāṇḍukambalavarṇābhāṃ savatsāṃ kāṃsyakadohanām| pradāya vastrasaṃvītāṃ sādhyānāṃ lokamāpnute||

Verse 21

वैराटपृष्ठमुक्षाणं सर्वरत्नैरलङ्कृतम्। प्रददन्मरुतां लोकान्स राजन्प्रतिपद्यते।। प्रलम्बगलकम्बलाम्। शितिकण्ठामलङ्कृतामिति क.थ.ध.पाठः।।

vairāṭapṛṣṭhamukṣāṇaṃ sarvaratnairalaṅkṛtam| pradadanmarutāṃ lokānsa rājanpratipadyate|| pralambagalakambalām| śitikaṇṭhāmalaṅkṛtāmiti ka.tha.dha.pāṭhaḥ||

Verse 22

वत्सोपपन्नां नीलां गां सर्वरत्नसमन्विताम्। गन्धर्वाप्सरसां लोकान्दत्त्वा प्राप्नोति मानवः।।

vatsopapannāṃ nīlāṃ gāṃ sarvaratnasamanvitām| gandharvāpsarasāṃ lokāndattvā prāpnoti mānavaḥ||

Verse 23

दृतिकण्ठमनड्वाहं सर्वरत्नैरलङ्कृतम्। दत्त्वा प्रजापतेर्लोकान्विशोकः प्रतिपद्यते।।

dṛtikaṇṭhamanaḍvāhaṃ sarvaratnairalaṅkṛtam| dattvā prajāpaterlokānviśokaḥ pratipadyate||

Verse 24

गोप्रदानरतो याति भित्त्वा जलदसञ्चयान्। विमानेनार्कवर्णेन दिवि राजन्विराजता।।

gopradānarato yāti bhittvā jaladasañcayān| vimānenārkavarṇena divi rājanvirājatā||

Verse 25

तं चोरुवेषाः सुश्रोण्यः सहस्रं वारयोपितः। रमयन्ति नरश्रेष्ठं गोप्रदानरतं नरम्।।

taṃ coruveṣāḥ suśroṇyaḥ sahasraṃ vārayopitaḥ| ramayanti naraśreṣṭhaṃ gopradānarataṃ naram||

Verse 26

वीणानां वल्लकीनां च नू पुराणां च शिञ्जितैः। हासैश्च हरिणाक्षीणां सुप्तः सुप्रतिबोध्यते।।

vīṇānāṃ vallakīnāṃ ca nū purāṇāṃ ca śiñjitaiḥ| hāsaiśca hariṇākṣīṇāṃ suptaḥ supratibodhyate||

Verse 27

यावन्ति रोमाणि भवन्ति धेन्वा- स्तावन्ति वर्षाणि महीयते सः। स्वर्गच्युतश्चापि ततो नृलोके कुले प्रसूतो विपुले विशोकः।।

yāvanti romāṇi bhavanti dhenvā- stāvanti varṣāṇi mahīyate saḥ| svargacyutaścāpi tato nṛloke kule prasūto vipule viśokaḥ||