Adhyaya 109

Verse 1

भीष्मेण युधिष्ठिरम्प्रति ब्रह्मणा इन्द्रायोक्तगोविक्रयापहारफलानुवादः।। 1 ।। तथा सुवर्णस्य गोदाने दक्षिणात्वप्रशंसनानुवादः।। 2 ।। इन्द्र उवाच। जान्यो गामपहरेद्विक्रीयाच्चार्थकारणात्। एतद्विज्ञातुमिच्छामि कानु तस्य गतिर्भवेत्।।

bhīṣmeṇa yudhiṣṭhiramprati brahmaṇā indrāyoktagovikrayāpahāraphalānuvādaḥ|| 1 || tathā suvarṇasya godāne dakṣiṇātvapraśaṃsanānuvādaḥ|| 2 || indra uvāca| jānyo gāmapaharedvikrīyāccārthakāraṇāt| etadvijñātumicchāmi kānu tasya gatirbhavet||

Verse 2

पितामह उवाच। भक्तार्थं विक्रयार्थं वा येऽपहारं हि कुर्वते। दानार्थं ब्राह्मणार्थाय तत्रेदं श्रूयतां फलम्।।

pitāmaha uvāca| bhaktārthaṃ vikrayārthaṃ vā ye'pahāraṃ hi kurvate| dānārthaṃ brāhmaṇārthāya tatredaṃ śrūyatāṃ phalam||

Verse 3

विक्रयार्थं हि यो हिंस्याद्भक्षयेद्वा निरङ्कुशः। घातयानं हि पुरुषं येऽनुमन्येयुरर्थिनः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि नवाधिकशततमोऽध्यायः।। 109 ।।

vikrayārthaṃ hi yo hiṃsyādbhakṣayedvā niraṅkuśaḥ| ghātayānaṃ hi puruṣaṃ ye'numanyeyurarthinaḥ|| || iti śrīmanmahābhārate anuśāsanaparvaṇi dānadharmaparvaṇi navādhikaśatatamo'dhyāyaḥ|| 109 ||

Verse 4

घातकः खादको वाऽपि तथा यश्चानुमन्यते। यावन्ति तस्या रोमाणि तावद्वर्षाणि मज्जति।।

ghātakaḥ khādako vā'pi tathā yaścānumanyate| yāvanti tasyā romāṇi tāvadvarṣāṇi majjati||

Verse 5

ये दोषा यादृशाश्चैव द्विजयज्ञोपघातके। विक्रये चापहारे च ते दोषा वै स्मृता गवाम्।।

ye doṣā yādṛśāścaiva dvijayajñopaghātake| vikraye cāpahāre ca te doṣā vai smṛtā gavām||

Verse 6

अपहृत्य तु यो गां वै ब्राह्मणाय प्रयच्छति। यावद्दाने तु यो गां वै ब्राह्मणाय प्रयच्छति।

apahṛtya tu yo gāṃ vai brāhmaṇāya prayacchati| yāvaddāne tu yo gāṃ vai brāhmaṇāya prayacchati|

Verse 7

सुवर्णं दक्षिणामाहुर्गोप्रदाने महाद्युते। सुवर्णं परमित्युक्तं दक्षिणार्थमसंशयम्।।

suvarṇaṃ dakṣiṇāmāhurgopradāne mahādyute| suvarṇaṃ paramityuktaṃ dakṣiṇārthamasaṃśayam||

Verse 8

गोप्रदानात्तारयते सप्त पूर्वांस्तथाऽपरान्। सुवर्णं दक्षिणां कृत्वा तावद्द्विगुणमुच्यते।।

gopradānāttārayate sapta pūrvāṃstathā'parān| suvarṇaṃ dakṣiṇāṃ kṛtvā tāvaddviguṇamucyate||

Verse 9

सुवर्णं परमं दानं सुवर्णं दक्षिणा परा। सुवर्णं पावनं शक्र पावनानां परं स्मृतम्।।

suvarṇaṃ paramaṃ dānaṃ suvarṇaṃ dakṣiṇā parā| suvarṇaṃ pāvanaṃ śakra pāvanānāṃ paraṃ smṛtam||

Verse 10

कुलानां पावनं प्राहुर्जातरूपं शतक्रतो। एषा मे दक्षिणा प्रोक्ता समासेन महाद्युते।। विक्रयार्थं यो नियुङ्क्ते इति शेषः।।

kulānāṃ pāvanaṃ prāhurjātarūpaṃ śatakrato| eṣā me dakṣiṇā proktā samāsena mahādyute|| vikrayārthaṃ yo niyuṅkte iti śeṣaḥ||

Verse 11

भीष्म उवाच। एतत्पितामहेनोक्तमिन्द्राय भरतर्षभ। इन्द्रो दशरथायाह रामायाह पिता तथा।।

bhīṣma uvāca| etatpitāmahenoktamindrāya bharatarṣabha| indro daśarathāyāha rāmāyāha pitā tathā||

Verse 12

राघवोपि प्रियभ्रात्रे लक्ष्मणाय यशस्विने। ऋषिभ्यो लक्ष्मणेनोक्तमरण्ये वसता प्रभो।।

rāghavopi priyabhrātre lakṣmaṇāya yaśasvine| ṛṣibhyo lakṣmaṇenoktamaraṇye vasatā prabho||

Verse 13

पारम्पर्यागतं चेदमृषयः संशितव्रताः। दुर्धरं दारयामासू राजानश्चैव धार्मिकाः।।

pāramparyāgataṃ cedamṛṣayaḥ saṃśitavratāḥ| durdharaṃ dārayāmāsū rājānaścaiva dhārmikāḥ||

Verse 14

उपाध्यायेन गदितं मम चेदं युधिष्ठिर।।

upādhyāyena gaditaṃ mama cedaṃ yudhiṣṭhira||

Verse 15

य इदं ब्राह्मणो नित्यं वदेद्ब्राह्मणसंसदि। यज्ञेषु गोप्रदानेषु द्वयोरपि समागमे।।

ya idaṃ brāhmaṇo nityaṃ vadedbrāhmaṇasaṃsadi| yajñeṣu gopradāneṣu dvayorapi samāgame||

Verse 16

तस्य लोकाः किलाक्षय्या दैवतैः सह नित्यदा। इति ब्रह्मा स भगवानुवाच परमेश्वरः।।

tasya lokāḥ kilākṣayyā daivataiḥ saha nityadā| iti brahmā sa bhagavānuvāca parameśvaraḥ||