Adhyaya 100

Verse 1

भीष्मेण युधिष्ठिरम्प्रति जलादिदानफलप्रतिपादनम्।। 1 ।। भीष्म उवाच। सर्वान्कामान्प्रयच्छन्ति ये प्रयच्छन्ति काञ्चनम्। इत्येवं भगवानत्रिः पितामहसुतोऽब्रवीत्।।

bhīṣmeṇa yudhiṣṭhiramprati jalādidānaphalapratipādanam|| 1 || bhīṣma uvāca| sarvānkāmānprayacchanti ye prayacchanti kāñcanam| ityevaṃ bhagavānatriḥ pitāmahasuto'bravīt||

Verse 2

पवित्रं शुच्यथायुष्यं पितृणामक्ष्यं च तत्। सुवर्णं मनुजेन्द्रेण हरिश्चन्द्रेण कीर्तितम्।।

pavitraṃ śucyathāyuṣyaṃ pitṛṇāmakṣyaṃ ca tat| suvarṇaṃ manujendreṇa hariścandreṇa kīrtitam||

Verse 3

पानीयपरमं दानं दानानां मनुरब्रवीत्। तस्मात्कूपांश्च वापीश्च तटाकानि च स्वानयेत्।।

pānīyaparamaṃ dānaṃ dānānāṃ manurabravīt| tasmātkūpāṃśca vāpīśca taṭākāni ca svānayet||

Verse 4

सर्वं विनाशयेत्पापं पुरुषस्येह कर्मणः। कूपः प्रवृत्तपानीयः सुप्रवृत्तश्च नित्यशः।।

sarvaṃ vināśayetpāpaṃ puruṣasyeha karmaṇaḥ| kūpaḥ pravṛttapānīyaḥ supravṛttaśca nityaśaḥ||

Verse 5

सर्वं तारयते वंशं यस्य खाते जलाशये। गावः पिबन्ति विप्राश्च साधवश्च नराः सदा।।

sarvaṃ tārayate vaṃśaṃ yasya khāte jalāśaye| gāvaḥ pibanti viprāśca sādhavaśca narāḥ sadā||

Verse 6

निदाघकाले पानीयं यस्य तिष्ठत्यवारितम्। स दुर्गं विषमं कृत्स्नं न कदाचिदवाप्नुते।।

nidāghakāle pānīyaṃ yasya tiṣṭhatyavāritam| sa durgaṃ viṣamaṃ kṛtsnaṃ na kadācidavāpnute||

Verse 7

बृहस्पतेर्भगवतः पूष्णश्चैव भगस्य च। अश्विनोश्चैव वह्नेश्च प्रीतिर्भवति सर्पिषा।।

bṛhaspaterbhagavataḥ pūṣṇaścaiva bhagasya ca| aśvinoścaiva vahneśca prītirbhavati sarpiṣā||

Verse 8

परमं भेषजं ह्येतद्यज्ञानामेतदुत्तमम्। रसानामुत्तमं चैतत्फलानां चैतदुत्तमम्।।

paramaṃ bheṣajaṃ hyetadyajñānāmetaduttamam| rasānāmuttamaṃ caitatphalānāṃ caitaduttamam||

Verse 9

फलकामो यशस्कामः पुष्टिकामश्च नित्यदा। घृतं दद्याद्द्विजातिभ्यः पुरुषः शुचिरात्मवान्।।

phalakāmo yaśaskāmaḥ puṣṭikāmaśca nityadā| ghṛtaṃ dadyāddvijātibhyaḥ puruṣaḥ śucirātmavān||

Verse 10

घृतं मासे आश्वयुजि विप्रभ्यो यः प्रयच्छति। तस्मै प्रयच्छतो रूपं प्रीतौ देवाविहाश्विनौ।।

ghṛtaṃ māse āśvayuji viprabhyo yaḥ prayacchati| tasmai prayacchato rūpaṃ prītau devāvihāśvinau||

Verse 11

पायसं सर्पिषा मिश्रं द्विजेभ्यो यः प्रयच्छति। गृहं तस्य न रक्षांसि धर्षयन्ति कदाचन।।

pāyasaṃ sarpiṣā miśraṃ dvijebhyo yaḥ prayacchati| gṛhaṃ tasya na rakṣāṃsi dharṣayanti kadācana||

Verse 12

पिपासया न म्रियते सोपच्छन्दश्च जायते। न प्राप्नुयाच्च व्यसनं करकान्यः प्रयच्छति।। ।। इति श्रीमन्महाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि शततमोऽध्यायः।। 100 ।।

pipāsayā na mriyate sopacchandaśca jāyate| na prāpnuyācca vyasanaṃ karakānyaḥ prayacchati|| || iti śrīmanmahābhārate anuśāsanaparvaṇi dānadharmaparvaṇi śatatamo'dhyāyaḥ|| 100 ||

Verse 13

प्रयतो ब्राह्मणाग्रे यः श्रद्धया परया युतः। उपस्पर्शनषड्भागं लभते पुरुषः सदा।। सोपच्छन्दः सोपकरणः। करकान्पात्रविशेषान्।।

prayato brāhmaṇāgre yaḥ śraddhayā parayā yutaḥ| upasparśanaṣaḍbhāgaṃ labhate puruṣaḥ sadā|| sopacchandaḥ sopakaraṇaḥ| karakānpātraviśeṣān||

Verse 14

यः साधनार्थं काष्ठानि ब्राह्मणेभ्यः प्रयच्छति। प्रतापनार्थं राजेन्द्र वृत्तवद्भ्यः सदा नरः।।

yaḥ sādhanārthaṃ kāṣṭhāni brāhmaṇebhyaḥ prayacchati| pratāpanārthaṃ rājendra vṛttavadbhyaḥ sadā naraḥ||

Verse 15

सिद्ध्यन्त्यर्थाः सदा तस्य कार्याणि विविधानि च। उपर्युपरि शत्रूणां वपुषा दीप्यते च सः।।

siddhyantyarthāḥ sadā tasya kāryāṇi vividhāni ca| uparyupari śatrūṇāṃ vapuṣā dīpyate ca saḥ||

Verse 16

भगवांश्चापि सम्प्रतो वह्निर्भवति नित्यशः। न तं त्यजन्ति पशवः सङ्ग्रामे च जयत्यपि।।

bhagavāṃścāpi samprato vahnirbhavati nityaśaḥ| na taṃ tyajanti paśavaḥ saṅgrāme ca jayatyapi||

Verse 17

पुत्राञ्श्रियं च लभते यश्छत्रं सम्प्रच्छति। न चक्षुर्व्याधिं लभते यज्ञभागमथाश्नुते।।

putrāñśriyaṃ ca labhate yaśchatraṃ sampracchati| na cakṣurvyādhiṃ labhate yajñabhāgamathāśnute||

Verse 18

निदाघकाले वर्षे वा यश्छत्रं सम्प्रयच्छति। नास्य कश्चिन्मनोदाहः कदाचिदपि जायते। कृच्छ्रात्स विषमाच्चैव क्षिप्रं मोक्षमवाप्नुते।।

nidāghakāle varṣe vā yaśchatraṃ samprayacchati| nāsya kaścinmanodāhaḥ kadācidapi jāyate| kṛcchrātsa viṣamāccaiva kṣipraṃ mokṣamavāpnute||

Verse 19

प्रदानं सर्वदानानां शकटस्य विशाम्पते। एवमाह महाभागः शाण्डिल्यो भगवानृषिः।।

pradānaṃ sarvadānānāṃ śakaṭasya viśāmpate| evamāha mahābhāgaḥ śāṇḍilyo bhagavānṛṣiḥ||