Adhyaya 99

Verse 1

भीष्मेण युधिष्ठिरंप्रति जनकराजेन स्वयोधानां स्वर्गनरकप्रदर्शनेय युद्धे प्रोत्साहनकथनम्।। 1।। भीष्म उवाच। अत्राप्युदाहरन्तीम-तिहासं पुरातनम्। प्रतर्दनो मैथिलश्च संग्रामं यत्र चक्रतुः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि राजधर्मपर्वणि एकोनशततमोऽध्यायः।। 99।।

bhīṣmeṇa yudhiṣṭhiraṃprati janakarājena svayodhānāṃ svarganarakapradarśaneya yuddhe protsāhanakathanam|| 1|| bhīṣma uvāca| atrāpyudāharantīma-tihāsaṃ purātanam| pratardano maithilaśca saṃgrāmaṃ yatra cakratuḥ|| || iti śrīmanmahābhārate śāntiparvaṇi rājadharmaparvaṇi ekonaśatatamo'dhyāyaḥ|| 99||

Verse 2

यज्ञोपवीती संग्रामे जनको मिथिलाधिपः। योधानुद्धर्षयामास तन्निबोध युधिष्ठिर।।

yajñopavītī saṃgrāme janako mithilādhipaḥ| yodhānuddharṣayāmāsa tannibodha yudhiṣṭhira||

Verse 3

जनको मैथिलो राजा महात्मा सर्वतत्त्ववित्। योधानां दर्शयामास स्वर्गं नरकमेव च।। अत्र शूरप्रोत्साहने विषये।।

janako maithilo rājā mahātmā sarvatattvavit| yodhānāṃ darśayāmāsa svargaṃ narakameva ca|| atra śūraprotsāhane viṣaye||

Verse 4

अभीरूणामिमे लोका भास्वन्तो हन्त पश्यत। पूर्णा गन्धर्वकन्याभिः सर्वकामदुहोऽक्षयाः।।

abhīrūṇāmime lokā bhāsvanto hanta paśyata| pūrṇā gandharvakanyābhiḥ sarvakāmaduho'kṣayāḥ||

Verse 5

इमे पलायमानानां नरकाः प्रत्युपस्थिताः। अकीर्तिः शाश्वती चैव यतितव्यमनन्तरम्।। दर्शयामास योगबलेन।।

ime palāyamānānāṃ narakāḥ pratyupasthitāḥ| akīrtiḥ śāśvatī caiva yatitavyamanantaram|| darśayāmāsa yogabalena||

Verse 6

तान्दृष्ट्वाऽरीन्विजयत भूत्वा संत्यागबुद्धयः। नरकस्याप्रतिष्ठस्य मा भूत वशवर्तिनः।।

tāndṛṣṭvā'rīnvijayata bhūtvā saṃtyāgabuddhayaḥ| narakasyāpratiṣṭhasya mā bhūta vaśavartinaḥ||

Verse 7

त्यागमूलं हि शूराणां स्वर्गद्वारमनुत्तमम्। इत्युक्तास्ते नृपतिना योधाः परपुरंजय।।

tyāgamūlaṃ hi śūrāṇāṃ svargadvāramanuttamam| ityuktāste nṛpatinā yodhāḥ parapuraṃjaya||

Verse 8

अजयन्त रणे शत्रून्हर्षयन्तो नरेश्वरम्। तस्मात्त्यक्तात्मना नित्यं स्थातव्यं रणमूर्धनि।।

ajayanta raṇe śatrūnharṣayanto nareśvaram| tasmāttyaktātmanā nityaṃ sthātavyaṃ raṇamūrdhani||

Verse 9

गजानां रथिनो मध्ये रथानामनुसादिनः। सादिनामन्तरे स्थाप्यं पादातमपि दंशितम्।। पतितव्यमनन्तरमिति ड. द. पाठः।।

gajānāṃ rathino madhye rathānāmanusādinaḥ| sādināmantare sthāpyaṃ pādātamapi daṃśitam|| patitavyamanantaramiti ḍa. da. pāṭhaḥ||

Verse 10

य एवं व्यूहते राजा स नित्यं जयते रिपून्। तस्मदितद्विधातव्यं नित्यमेव युधिष्ठिर।।

ya evaṃ vyūhate rājā sa nityaṃ jayate ripūn| tasmaditadvidhātavyaṃ nityameva yudhiṣṭhira||

Verse 11

स्वर्गे सुकृतमिच्छन्तः सुयुद्धेनातिमन्यवः। क्षोभयेयुरनीकानि सागरं मकरा यथा।।

svarge sukṛtamicchantaḥ suyuddhenātimanyavaḥ| kṣobhayeyuranīkāni sāgaraṃ makarā yathā||

Verse 12

हर्षयेयुर्विषण्णांश्च व्यवस्थाप्य परस्परम्। तेषां च भूमिं रक्षेयुर्भग्नान्नात्यनुसारयेत्।। गजानां मध्ये रथिनः स्थाप्याः।।

harṣayeyurviṣaṇṇāṃśca vyavasthāpya parasparam| teṣāṃ ca bhūmiṃ rakṣeyurbhagnānnātyanusārayet|| gajānāṃ madhye rathinaḥ sthāpyāḥ||

Verse 13

पुनरावर्तमानानां निराशानां च जीविते। वेगः सुदुःसहो राजंस्तस्मान्नात्यनुसारयेत्।। नात्यनुसारेयातिद्रावयेत् परावृत्तिभयात्।।

punarāvartamānānāṃ nirāśānāṃ ca jīvite| vegaḥ suduḥsaho rājaṃstasmānnātyanusārayet|| nātyanusāreyātidrāvayet parāvṛttibhayāt||

Verse 14

न हि प्रहर्तुमिच्छन्ति शूराः प्रद्रवतो भयात्। तस्मात्पलायमानानां कुर्यान्नात्यनुसारणम्।।

na hi prahartumicchanti śūrāḥ pradravato bhayāt| tasmātpalāyamānānāṃ kuryānnātyanusāraṇam||

Verse 15

चराणामचरा ह्यन्नमदंष्ट्रा दंष्ट्रिणामपि। अपाणयः पाणिमतामन्नं शूरस्य कातराः।।

carāṇāmacarā hyannamadaṃṣṭrā daṃṣṭriṇāmapi| apāṇayaḥ pāṇimatāmannaṃ śūrasya kātarāḥ||

Verse 16

समानपृष्ठोदरपाणिपादाः पश्चाच्छरं भीरवोऽनुव्रजन्ति। अतो भयार्ताः प्रणिपत्य भूयः कृत्वाञ्जलीनुपतिष्ठन्ति शूरान्।।

samānapṛṣṭhodarapāṇipādāḥ paścāccharaṃ bhīravo'nuvrajanti| ato bhayārtāḥ praṇipatya bhūyaḥ kṛtvāñjalīnupatiṣṭhanti śūrān||

Verse 17

शूरबाहुषु लोकोऽयं लम्बते पुत्रवत्सद। तस्मात्सर्वेषु लोकेषु शूरः संमानमर्हति।।

śūrabāhuṣu loko'yaṃ lambate putravatsada| tasmātsarveṣu lokeṣu śūraḥ saṃmānamarhati||

Verse 18

न हि शौर्यात्परं किंचिन्त्रिषु लोकेषु विद्यते। शूरः सर्वं पालयति सर्वं शूरे प्रतिष्ठितम्।।

na hi śauryātparaṃ kiṃcintriṣu lokeṣu vidyate| śūraḥ sarvaṃ pālayati sarvaṃ śūre pratiṣṭhitam||