Adhyaya 98

Verse 1

भीष्मेण युधिष्ठिरंप्रति सुदेवस्य युद्धेन देवलोकप्राप्तिप्रतिपादकेन्द्राम्बरीषसंवादानुवादः।। 1।। युधिष्ठिर उवाच। के लोका युध्यमानानां शूराणामनिवर्तिनाम्। भवन्ति निधनं प्राप्य तन्मे ब्रूहि पितामह।।

bhīṣmeṇa yudhiṣṭhiraṃprati sudevasya yuddhena devalokaprāptipratipādakendrāmbarīṣasaṃvādānuvādaḥ|| 1|| yudhiṣṭhira uvāca| ke lokā yudhyamānānāṃ śūrāṇāmanivartinām| bhavanti nidhanaṃ prāpya tanme brūhi pitāmaha||

Verse 2

भीष्म उवाच। अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्। अम्बरीपस्य संवादमिन्द्रस्य च युधिष्ठिर।।

bhīṣma uvāca| atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam| ambarīpasya saṃvādamindrasya ca yudhiṣṭhira||

Verse 3

अम्बरीषो हि नाभागः स्वर्गं गत्वा सुदुर्लभम्। ददर्श सुर--कस्थं शक्रेण सचिवैः सह।। ।। इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि राजधर्मपर्वणि अष्टनवतितमोऽध्यायः।। 98।।

ambarīṣo hi nābhāgaḥ svargaṃ gatvā sudurlabham| dadarśa sura--kasthaṃ śakreṇa sacivaiḥ saha|| || iti śrīmanmahābhārate śāntiparvaṇi rājadharmaparvaṇi aṣṭanavatitamo'dhyāyaḥ|| 98||

Verse 4

सर्वतेजोमयं दिव्यं विमानवरमास्थितम्। उ---गच्छन्तं स्थानं सेनापतिं शुभम्।।

sarvatejomayaṃ divyaṃ vimānavaramāsthitam| u---gacchantaṃ sthānaṃ senāpatiṃ śubham||

Verse 5

स दष्ट्वापरि गच्छन्तं सेनापतिमुदारधीः। शूरस्थानमनुप्राप्तं सुदेवं नाम नामतः। ऋद्धिं दृष्ट्वा सुदेवस्य विस्मितः प्राह वासवम्।।

sa daṣṭvāpari gacchantaṃ senāpatimudāradhīḥ| śūrasthānamanuprāptaṃ sudevaṃ nāma nāmataḥ| ṛddhiṃ dṛṣṭvā sudevasya vismitaḥ prāha vāsavam||

Verse 6

अम्बरीप उवाच। सागरान्तां महीं कृत्स्नामनुशास्य यथाविधि। चातुर्वर्ण्ये यथाशास्त्रं प्रवृत्तो धर्मकाम्यया।।

ambarīpa uvāca| sāgarāntāṃ mahīṃ kṛtsnāmanuśāsya yathāvidhi| cāturvarṇye yathāśāstraṃ pravṛtto dharmakāmyayā||

Verse 7

ब्रह्मचर्येण घोरेण गुर्वाचारेण सेवया। वेदानधीत्य धर्मेण राजशास्त्रं च केवलम्।।

brahmacaryeṇa ghoreṇa gurvācāreṇa sevayā| vedānadhītya dharmeṇa rājaśāstraṃ ca kevalam||

Verse 8

अतिथीनन्नपानेन पितॄंश्च स्वधया तथा। ऋषीन्स्वाध्यायदीक्षाभिर्देवान्यज्ञैरनुत्तमैः।।

atithīnannapānena pitṝṃśca svadhayā tathā| ṛṣīnsvādhyāyadīkṣābhirdevānyajñairanuttamaiḥ||

Verse 9

क्षत्रध—स्थितो भूत्वा यथाशास्त्रं यथाविधि। उदीक्षमाणः पृतनां जयामि युधि वासव।।

kṣatradha—sthito bhūtvā yathāśāstraṃ yathāvidhi| udīkṣamāṇaḥ pṛtanāṃ jayāmi yudhi vāsava||

Verse 10

दे--ज सुदेवोऽयं मम सेनापतिः पुरा। आसाद्योधः प्रशान्तात्मा सोऽयं कस्मादतीव माम्। विमानं सूर्यसङ्काशमास्थितो मोदते दिवि।।

de--ja sudevo'yaṃ mama senāpatiḥ purā| āsādyodhaḥ praśāntātmā so'yaṃ kasmādatīva mām| vimānaṃ sūryasaṅkāśamāsthito modate divi||

Verse 11

अनेन ऋतुभिर्मुख्यैर्नेष्टं नापि द्विजातयः। तर्पिता विधिवच्छक्र सोऽयं कस्मादतीत्य माम्।।

anena ṛtubhirmukhyairneṣṭaṃ nāpi dvijātayaḥ| tarpitā vidhivacchakra so'yaṃ kasmādatītya mām||

Verse 12

ऐश्वर्यमीदृशं प्राप्तः सर्वदेवैः सुदुर्लभम्। इन्द्र उवाच। यदनेन कृतं कर्म प्रत्यक्षं ते महीपते। पुरा पालयतः सम्यक्पृथिवीं धर्मतो नृप।।

aiśvaryamīdṛśaṃ prāptaḥ sarvadevaiḥ sudurlabham| indra uvāca| yadanena kṛtaṃ karma pratyakṣaṃ te mahīpate| purā pālayataḥ samyakpṛthivīṃ dharmato nṛpa||

Verse 13

शत्रवो निर्जिताः सर्वे ये तवाहितकारिणः। संयमो वियमश्चैव सुयमश्च नहाबलः।।

śatravo nirjitāḥ sarve ye tavāhitakāriṇaḥ| saṃyamo viyamaścaiva suyamaśca nahābalaḥ||

Verse 14

राक्षसा दुर्जया लोके त्रयस्ते युद्धदुर्मदाः। पुत्रास्ते शतशृङ्गस्य राक्षसस्य महीपतेः।।

rākṣasā durjayā loke trayaste yuddhadurmadāḥ| putrāste śataśṛṅgasya rākṣasasya mahīpateḥ||

Verse 15

तथा तस्मिञ्शुभे काले तव यज्ञं वितन्वतः। अश्वमेधं महायागं देवानां हितकाम्यया।।

tathā tasmiñśubhe kāle tava yajñaṃ vitanvataḥ| aśvamedhaṃ mahāyāgaṃ devānāṃ hitakāmyayā||

Verse 16

तस्य ते खलु विघ्नार्थमागता राक्षसास्त्रयः। कोटीशतपरीवारां राक्षसानां महाचमूम्। परिगृह्य ततः सर्वाः प्रजा वन्दीकृतास्तव।।

tasya te khalu vighnārthamāgatā rākṣasāstrayaḥ| koṭīśataparīvārāṃ rākṣasānāṃ mahācamūm| parigṛhya tataḥ sarvāḥ prajā vandīkṛtāstava||

Verse 17

विह्वलाश्च प्रजाः सर्वाः सर्वे च तव सैनिकाः। निराकृतस्तु यच्चासीत्सुदेवः सैन्यनायकः।।

vihvalāśca prajāḥ sarvāḥ sarve ca tava sainikāḥ| nirākṛtastu yaccāsītsudevaḥ sainyanāyakaḥ||

Verse 18

तत्रामात्यवचः श्रुत्वा निरस्तः सर्वकर्मसु। श्रुत्वा तेषां वचो भूयः सोपधं वसुधाधिपः।।

tatrāmātyavacaḥ śrutvā nirastaḥ sarvakarmasu| śrutvā teṣāṃ vaco bhūyaḥ sopadhaṃ vasudhādhipaḥ||

Verse 19

सर्वसैन्यसमायुक्तः सुदेवः प्रेरितस्त्वया। साक्षसानां वधार्थाय दुर्जयानां नराधिप।।

sarvasainyasamāyuktaḥ sudevaḥ preritastvayā| sākṣasānāṃ vadhārthāya durjayānāṃ narādhipa||

Verse 20

नाजित्वा राक्षसीं सेनां पुनरागमनं तव। बन्दीमोक्षमकृत्वा च न चागमनमिष्यते।।

nājitvā rākṣasīṃ senāṃ punarāgamanaṃ tava| bandīmokṣamakṛtvā ca na cāgamanamiṣyate||

Verse 21

सुदेवस्तद्वचः श्रुत्वा प्रस्थानमकरोन्नृप। संप्राप्तश्च स तं देशं यत्र बन्दीकृताः प्रजाः।।

sudevastadvacaḥ śrutvā prasthānamakaronnṛpa| saṃprāptaśca sa taṃ deśaṃ yatra bandīkṛtāḥ prajāḥ||

Verse 22

पश्यति स्म महाघोरां राक्षसानां महाचमूम्। दृष्ट्वा सुचिन्तयामास सुदेवो वाहिनीपतिः।।

paśyati sma mahāghorāṃ rākṣasānāṃ mahācamūm| dṛṣṭvā sucintayāmāsa sudevo vāhinīpatiḥ||

Verse 23

नेयं शक्या चमूर्जेतुमपि सेन्द्रैः सुरासुरैः। नाम्बरीषः कलामेकामेषां क्षपयितुं क्षमः। दिव्यास्त्रबलभूयिष्ठः किमहं पुनरीदृशः।।

neyaṃ śakyā camūrjetumapi sendraiḥ surāsuraiḥ| nāmbarīṣaḥ kalāmekāmeṣāṃ kṣapayituṃ kṣamaḥ| divyāstrabalabhūyiṣṭhaḥ kimahaṃ punarīdṛśaḥ||

Verse 24

ततः सेनां पुनः सर्वां प्रेषयामास पार्थिव। यत्र त्वं सचिवैः सर्वैर्मन्त्रिभिः सोपधैर्नृप।।

tataḥ senāṃ punaḥ sarvāṃ preṣayāmāsa pārthiva| yatra tvaṃ sacivaiḥ sarvairmantribhiḥ sopadhairnṛpa||

Verse 25

ततो रुद्रं महादेवं प्रपन्नो जगतः पतिम्। श्मशाननिलयं देवं तुष्टाव वृषभध्वजम्।।

tato rudraṃ mahādevaṃ prapanno jagataḥ patim| śmaśānanilayaṃ devaṃ tuṣṭāva vṛṣabhadhvajam||

Verse 26

स्तुत्वा शस्त्रं समादाय स्वशिरश्छेत्तुमुद्यतः।।

stutvā śastraṃ samādāya svaśiraśchettumudyataḥ||

Verse 27

कारुण्याद्देवदेवेन गृहीतस्तस्य दक्षिणः। स पाणिः सह शस्त्रेण दृष्ट्वा चेदमुवाच ह।।

kāruṇyāddevadevena gṛhītastasya dakṣiṇaḥ| sa pāṇiḥ saha śastreṇa dṛṣṭvā cedamuvāca ha||

Verse 28

किमिदं साहसं पुत्र कुर्तकामो वदस्व मे। स उवाच महादेवं शिरसा त्ववनीं गतः।।

kimidaṃ sāhasaṃ putra kurtakāmo vadasva me| sa uvāca mahādevaṃ śirasā tvavanīṃ gataḥ||

Verse 29

भगवन्वाहिनीमेनां राक्षसानां सुरेश्वर। अशक्तोऽहं रणे जेतुं तस्मात्त्यक्ष्यामि जीवितम्। गतिर्भव महादेव ममार्तस्य जगत्पते।।

bhagavanvāhinīmenāṃ rākṣasānāṃ sureśvara| aśakto'haṃ raṇe jetuṃ tasmāttyakṣyāmi jīvitam| gatirbhava mahādeva mamārtasya jagatpate||

Verse 30

नागन्तव्यमजित्वा च मामाह जगतीपतिः। अम्बरीषो महादेव क्षारितः सचिवैः सह।।

nāgantavyamajitvā ca māmāha jagatīpatiḥ| ambarīṣo mahādeva kṣāritaḥ sacivaiḥ saha||

Verse 31

तमुवाच महादेवः सुदेवं पतितं क्षितौ। अधोमुखं महात्मानं सत्वानां हितकाम्यया।।

tamuvāca mahādevaḥ sudevaṃ patitaṃ kṣitau| adhomukhaṃ mahātmānaṃ satvānāṃ hitakāmyayā||

Verse 32

धनुर्वेदं समाहूय सगणं सहविग्रहम्। रथनागाश्वकलिलं दिव्यास्त्रसमलंकृतम्।।

dhanurvedaṃ samāhūya sagaṇaṃ sahavigraham| rathanāgāśvakalilaṃ divyāstrasamalaṃkṛtam||

Verse 33

रथं च सुमहाभागं येन तन्त्रिपुरं हतम्। धनुः पिनाकं खङ्गं च रौद्रमस्त्रं च शंकरः। निजघानासुरान्सर्वान्येन देवस्त्रियम्बकः।।

rathaṃ ca sumahābhāgaṃ yena tantripuraṃ hatam| dhanuḥ pinākaṃ khaṅgaṃ ca raudramastraṃ ca śaṃkaraḥ| nijaghānāsurānsarvānyena devastriyambakaḥ||

Verse 34

उवाच च महादेवः सुदेवं वाहिनीपतिम्। रथादस्मात्सुदेव त्वं दुर्जयः स सुरासुरैः।।

uvāca ca mahādevaḥ sudevaṃ vāhinīpatim| rathādasmātsudeva tvaṃ durjayaḥ sa surāsuraiḥ||

Verse 35

मायया मोहितो भूमौ न पदं कर्तुमर्हसि। रथस्थस्त्रिदशान्सर्वाञ्जेष्यसि त्वं सदानवान्।।

māyayā mohito bhūmau na padaṃ kartumarhasi| rathasthastridaśānsarvāñjeṣyasi tvaṃ sadānavān||

Verse 36

राक्षसाश्च पिशाचाश्च न शक्ता द्रष्टुमीदृशम्। रथं सूर्यसहस्राभं किमु योद्धुं त्वया सह।।

rākṣasāśca piśācāśca na śaktā draṣṭumīdṛśam| rathaṃ sūryasahasrābhaṃ kimu yoddhuṃ tvayā saha||

Verse 37

स जित्वा राक्षसान्सर्वान्कृत्वा बन्दीविमोक्षणम्। घातयित्वा च तान्सर्वान्बाहुयुद्धे त्वयं हतः। वियमं प्राप्य भूपाल वियमश्च निपातितः।।

sa jitvā rākṣasānsarvānkṛtvā bandīvimokṣaṇam| ghātayitvā ca tānsarvānbāhuyuddhe tvayaṃ hataḥ| viyamaṃ prāpya bhūpāla viyamaśca nipātitaḥ||

Verse 38

तस्य विक्रमतस्तात सुदेवस्य बभूव ह। संग्रामयज्ञः सुमहान्यश्चान्यो युध्यते नरः।। नाभागिः नाभागपुत्रः।।

tasya vikramatastāta sudevasya babhūva ha| saṃgrāmayajñaḥ sumahānyaścānyo yudhyate naraḥ|| nābhāgiḥ nābhāgaputraḥ||

Verse 39

सन्नद्धो दीक्षितः सर्वो योधः प्राप्य चमूमुखम्। युद्धयज्ञाधिकारस्थो भवतीति विनिश्चयः।।

sannaddho dīkṣitaḥ sarvo yodhaḥ prāpya camūmukham| yuddhayajñādhikārastho bhavatīti viniścayaḥ||

Verse 40

अम्बरीष उवाच। कानि यज्ञे हवींष्यस्मिन्किमाज्यं का च दक्षिणा। ऋत्विजश्चात्र क्रे प्रोक्तास्तन्मे ब्रूहि शतक्रतो।।

ambarīṣa uvāca| kāni yajñe havīṃṣyasminkimājyaṃ kā ca dakṣiṇā| ṛtvijaścātra kre proktāstanme brūhi śatakrato||

Verse 41

इन्द्र उवाच। ऋत्विजः कुञ्जरास्तत्र वाजिनोऽध्वर्यवस्तथा। हवींषि परमांसानि रुधिरं त्वाज्यमुच्यते।।

indra uvāca| ṛtvijaḥ kuñjarāstatra vājino'dhvaryavastathā| havīṃṣi paramāṃsāni rudhiraṃ tvājyamucyate||

Verse 42

शृगालगृध्रकाकोलाः सदस्यास्तत्र पन्त्रिणः। आज्यशेषं पिबन्त्येते हविः प्राश्नन्ति चाध्वरे।।

śṛgālagṛdhrakākolāḥ sadasyāstatra pantriṇaḥ| ājyaśeṣaṃ pibantyete haviḥ prāśnanti cādhvare||

Verse 43

प्रासतोमरसंघाताः खङ्गशक्तिपरश्वथाः। ज्वलन्तो निशिताः पीताः स्रुचस्तस्याथ सत्रिणः।। यश्चान्योऽक्षत्रियोऽपि युध्यते नरस्तस्याप्ययं च यज्ञोऽस्ति।।

prāsatomarasaṃghātāḥ khaṅgaśaktiparaśvathāḥ| jvalanto niśitāḥ pītāḥ srucastasyātha satriṇaḥ|| yaścānyo'kṣatriyo'pi yudhyate narastasyāpyayaṃ ca yajño'sti||

Verse 44

चापवेगायतस्तीक्ष्णः परकायावभेदनः। ऋजुः सुनिशितः पीतः सायकश्च स्रुवो महान्।।

cāpavegāyatastīkṣṇaḥ parakāyāvabhedanaḥ| ṛjuḥ suniśitaḥ pītaḥ sāyakaśca sruvo mahān||

Verse 45

द्वीपिचर्मावनद्धश्च नागदन्तकृतत्सरुः। हस्तिहस्तहरः खङ्गः स्फयो भवेत्तस्य संयुगे।। पीताः क्षारपानीयेन संभाविताः।।

dvīpicarmāvanaddhaśca nāgadantakṛtatsaruḥ| hastihastaharaḥ khaṅgaḥ sphayo bhavettasya saṃyuge|| pītāḥ kṣārapānīyena saṃbhāvitāḥ||

Verse 46

ज्वलितैर्निशितैः प्रासशक्त्यृष्टिसपरश्वथैः। शैक्यायसमयैस्तीक्ष्णैरभिघातो भवेद्वसु।। स्फ्यः यागीयोपकरणविशेषः।।

jvalitairniśitaiḥ prāsaśaktyṛṣṭisaparaśvathaiḥ| śaikyāyasamayaistīkṣṇairabhighāto bhavedvasu|| sphyaḥ yāgīyopakaraṇaviśeṣaḥ||

Verse 47

[सङ्ख्यासमयविस्तीर्णमभिजातोद्भवं बहु।] आवेधाद्यच्च रुधिरं संग्रामे स्रवते भुवि। साऽस्य पूर्णाहुतिर्होत्रैः समृद्धा सर्वकामधुक्।।

[saṅkhyāsamayavistīrṇamabhijātodbhavaṃ bahu|] āvedhādyacca rudhiraṃ saṃgrāme sravate bhuvi| sā'sya pūrṇāhutirhotraiḥ samṛddhā sarvakāmadhuk||

Verse 48

छिन्धि भिन्धीति यः शब्दः श्रूयते वाहिनीमुखे। सामानि सामगास्तस्य गायन्ति यमसादने।।

chindhi bhindhīti yaḥ śabdaḥ śrūyate vāhinīmukhe| sāmāni sāmagāstasya gāyanti yamasādane||

Verse 49

हविर्धानं तु तस्याहुः परेषां वाहिनीमुखम्।। शैक्यायसमयैः सर्वलोहमयैः। वसु यत्किंचिद्यज्ञियं द्रव्यम्।।

havirdhānaṃ tu tasyāhuḥ pareṣāṃ vāhinīmukham|| śaikyāyasamayaiḥ sarvalohamayaiḥ| vasu yatkiṃcidyajñiyaṃ dravyam||

Verse 50

कुञ्जराणां हयानां च वर्मिणां च समुच्चय। अग्निः श्येनचितो नाम यज्ञे तस्य विधीयते।।

kuñjarāṇāṃ hayānāṃ ca varmiṇāṃ ca samuccaya| agniḥ śyenacito nāma yajñe tasya vidhīyate||

Verse 51

उत्तिष्ठते कबन्धोऽत्र सहस्रे पतिते तु यः। स यूपस्तस्य शूरस्य खादिरोऽष्टाश्रिरुच्यते।।

uttiṣṭhate kabandho'tra sahasre patite tu yaḥ| sa yūpastasya śūrasya khādiro'ṣṭāśrirucyate||

Verse 52

इडोपहूताः क्रोशन्ति कुञ्जरास्त्वङ्कुशेरिताः। ज्याघुष्टतलतालेन वषट्‌कारेण पार्थिव।।

iḍopahūtāḥ krośanti kuñjarāstvaṅkuśeritāḥ| jyāghuṣṭatalatālena vaṣaṭ‌kāreṇa pārthiva||

Verse 53

उद्गाता तत्र संग्रामे त्रिसामा दुन्दुभिर्नृप। ब्रह्मस्वे ह्रियमाणे तु त्यक्त्वा युद्धे प्रियां तनुम्। आत्मानं यूपमुच्छ्रित्य स यज्ञोऽनन्तदक्षिणः।।

udgātā tatra saṃgrāme trisāmā dundubhirnṛpa| brahmasve hriyamāṇe tu tyaktvā yuddhe priyāṃ tanum| ātmānaṃ yūpamucchritya sa yajño'nantadakṣiṇaḥ||

Verse 54

भर्तुरर्थे च यः शूरो निष्क्रामेद्वाहिनीमुखात्। न भयाद्विनिवर्तेत तस्य लोका यथा मम।।

bharturarthe ca yaḥ śūro niṣkrāmedvāhinīmukhāt| na bhayādvinivarteta tasya lokā yathā mama||

Verse 55

द्वीपिचर्मावृतैः खङ्गैर्बाहुभिः परिघोपमैः। यस्य वेदिरुपस्तीर्णा तस्य लोका यथा मम।।

dvīpicarmāvṛtaiḥ khaṅgairbāhubhiḥ parighopamaiḥ| yasya vedirupastīrṇā tasya lokā yathā mama||

Verse 56

यस्तु नापेक्षते कंचित्सहायं विषमे स्थितः। विगाह्य वाहिनीमध्यं तस्य लोका यथा मम।।

yastu nāpekṣate kaṃcitsahāyaṃ viṣame sthitaḥ| vigāhya vāhinīmadhyaṃ tasya lokā yathā mama||

Verse 57

यस्य शोणितसंघट्टा भेरीमण्डूककच्छपा। वीरास्थिशर्करा दुर्गा मांसशोणितकर्दमा।।

yasya śoṇitasaṃghaṭṭā bherīmaṇḍūkakacchapā| vīrāsthiśarkarā durgā māṃsaśoṇitakardamā||

Verse 58

असिचर्मप्लवा घोरा केशशैवलशाद्वला। अश्वनागरथैश्चैव संछिन्नैः कृतसंक्रमा।।

asicarmaplavā ghorā keśaśaivalaśādvalā| aśvanāgarathaiścaiva saṃchinnaiḥ kṛtasaṃkramā||

Verse 59

पताकाध्वजवानीरा हतवाहनवारणा। शोणितोदकसंपूर्णा दुस्तरा पारगैर्नरैः।।

patākādhvajavānīrā hatavāhanavāraṇā| śoṇitodakasaṃpūrṇā dustarā pāragairnaraiḥ||

Verse 60

रहतनागमहानक्रा परलोकवहाऽशिवा। ऋष्टिखङ्गमहामीना गृध्रकङ्कबलप्लवा।।

rahatanāgamahānakrā paralokavahā'śivā| ṛṣṭikhaṅgamahāmīnā gṛdhrakaṅkabalaplavā||

Verse 61

पुरुषादानुचरिता भीरूणां कश्मलावहा। नदी योधस्य संग्रामे तदस्यावभृथं नृप।।

puruṣādānucaritā bhīrūṇāṃ kaśmalāvahā| nadī yodhasya saṃgrāme tadasyāvabhṛthaṃ nṛpa||

Verse 62

वेदिर्यस्य त्वमित्राणां शिरोभिर्व्यवकीर्यते। अश्वस्कन्धैर्गजस्कन्धैस्तस्य लोका यथा मम।।

vediryasya tvamitrāṇāṃ śirobhirvyavakīryate| aśvaskandhairgajaskandhaistasya lokā yathā mama||

Verse 63

पत्नी शालाकृता यस्य परेषां वाहिनीमुखम्। हविर्धानं स्ववाहिन्यास्तदस्याहुर्मनीषिणः।।

patnī śālākṛtā yasya pareṣāṃ vāhinīmukham| havirdhānaṃ svavāhinyāstadasyāhurmanīṣiṇaḥ||

Verse 64

सदस्या दक्षिणा योधा आग्नीध्रश्चोत्तरां दिशम्। शत्रुसेना अलत्रस्य सर्वलोकानदूरतः।। हविधानं हविषः स्थाप नस्थलम्।।

sadasyā dakṣiṇā yodhā āgnīdhraścottarāṃ diśam| śatrusenā alatrasya sarvalokānadūrataḥ|| havidhānaṃ haviṣaḥ sthāpa nasthalam||

Verse 65

यस्य भयतो व्यूहे भवत्याकाशमग्रतः। सास्य वेदिस्तदा यज्ञैर्नित्यं व्यूहास्त्रयोऽग्नयः।।

yasya bhayato vyūhe bhavatyākāśamagrataḥ| sāsya vedistadā yajñairnityaṃ vyūhāstrayo'gnayaḥ||

Verse 66

यस्तु योधः परावृत्तः संत्रस्तो हन्यते परैः। अप्रतिष्ठः स नरकं याति नास्त्यत्र संशयः।।

yastu yodhaḥ parāvṛttaḥ saṃtrasto hanyate paraiḥ| apratiṣṭhaḥ sa narakaṃ yāti nāstyatra saṃśayaḥ||

Verse 67

यस्य शोणितवेगेण वेदिः स्यात्संपरिप्लुता। केशमांसास्थिसंपूर्णा स गच्छेत्परमां गतिम्।।

yasya śoṇitavegeṇa vediḥ syātsaṃpariplutā| keśamāṃsāsthisaṃpūrṇā sa gacchetparamāṃ gatim||

Verse 68

यस्तु सेनापतिं हत्वा तद्यानमधिरोहति। स विष्णुविक्रमक्रामी बृहस्पतिसमः प्रभुः।। सदस्योत्तरयोधाग्निराग्नीध्रस्योत्तराथ दिक्। इति द. पाठः।।

yastu senāpatiṃ hatvā tadyānamadhirohati| sa viṣṇuvikramakrāmī bṛhaspatisamaḥ prabhuḥ|| sadasyottarayodhāgnirāgnīdhrasyottarātha dik| iti da. pāṭhaḥ||

Verse 69

नायकं तत्कुमारं वा यो वा स्यात्तत्र पूजितः। जीवग्राहं प्रगृह्णाति तस्य लोका यथा मम।। बृहस्पतिसवः क्रतुः इति ड.द. पाठः।।

nāyakaṃ tatkumāraṃ vā yo vā syāttatra pūjitaḥ| jīvagrāhaṃ pragṛhṇāti tasya lokā yathā mama|| bṛhaspatisavaḥ kratuḥ iti ḍa.da. pāṭhaḥ||

Verse 70

आहवे तु हतं शूरं न शोचेत कथंचन। अशोच्यो हि हतः शूरः स्वर्गलोके महीयते।।

āhave tu hataṃ śūraṃ na śoceta kathaṃcana| aśocyo hi hataḥ śūraḥ svargaloke mahīyate||

Verse 71

न ह्यन्नं नोदकं तस्य न स्नानं नाप्यशौचकम्। हतस्य कर्तुमिच्छन्ति तस्य लोकाञ्शृणुष्व मे।।

na hyannaṃ nodakaṃ tasya na snānaṃ nāpyaśaucakam| hatasya kartumicchanti tasya lokāñśṛṇuṣva me||

Verse 72

वराप्सरः सहस्राणि शूरमत्योधने हतम्। त्वरमाणानि धावन्ति मम भर्ता भवेदिति।।

varāpsaraḥ sahasrāṇi śūramatyodhane hatam| tvaramāṇāni dhāvanti mama bhartā bhavediti||

Verse 73

एतत्तपश्च पुण्यं च धर्मश्चैव सनातनः। चत्वारश्चाश्रमास्तस्य यो युद्धे न पलायते।।

etattapaśca puṇyaṃ ca dharmaścaiva sanātanaḥ| catvāraścāśramāstasya yo yuddhe na palāyate||

Verse 74

वृद्धबालौ न हन्तव्यौ न च स्त्री नैव पृष्ठतः। तृणपूर्णमुखश्चैव तवास्मीति च यो वदेत्।।

vṛddhabālau na hantavyau na ca strī naiva pṛṣṭhataḥ| tṛṇapūrṇamukhaścaiva tavāsmīti ca yo vadet||

Verse 75

अहं वृत्रं बलं पाकं महाकायं विरोचनम्। दुरावारं च नमुचिं शतमायं च शम्बरम्।।

ahaṃ vṛtraṃ balaṃ pākaṃ mahākāyaṃ virocanam| durāvāraṃ ca namuciṃ śatamāyaṃ ca śambaram||

Verse 76

विप्रचित्तिं च दैतेयं दनोः पुत्रांश्च सर्वशः। प्रह्वादं च निहत्याजौ ततो देवाधिपोऽभवम्।।

vipracittiṃ ca daiteyaṃ danoḥ putrāṃśca sarvaśaḥ| prahvādaṃ ca nihatyājau tato devādhipo'bhavam||

Verse 77

इत्येतच्छक्रवचनं निशम्य प्रतिपूज्य च। योधानामात्मनः सिद्धिमम्बरीषोऽभिपन्नवान्।।

ityetacchakravacanaṃ niśamya pratipūjya ca| yodhānāmātmanaḥ siddhimambarīṣo'bhipannavān||