Adhyaya 91

Verse 1

भीष्मेण युधिष्ठिरंप्रति उचथ्यमान्धातृसंवादानुवादः।। 1।। उचथ्य उवाच। कालवर्षी च पर्जन्यो धर्मचारी च पार्थिवः। संपद्यदेषा भवति सा बिभर्ति सुखं प्रजाः।।

bhīṣmeṇa yudhiṣṭhiraṃprati ucathyamāndhātṛsaṃvādānuvādaḥ|| 1|| ucathya uvāca| kālavarṣī ca parjanyo dharmacārī ca pārthivaḥ| saṃpadyadeṣā bhavati sā bibharti sukhaṃ prajāḥ||

Verse 2

यो न जानाति निर्हर्तुं वस्त्राणां रजको मलम्। रत्नानि वा शोधयितुं यथा नास्ति तथैव सः।।

yo na jānāti nirhartuṃ vastrāṇāṃ rajako malam| ratnāni vā śodhayituṃ yathā nāsti tathaiva saḥ||

Verse 3

एवमेतद्द्विजेन्द्राणां क्षत्रियाणां विशां तथा। शूद्रश्चतुर्थो वर्णानां नानाकर्मस्ववस्थितः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि राजधर्मपर्वणि एकनवतितमोऽध्यायः।। 91।।

evametaddvijendrāṇāṃ kṣatriyāṇāṃ viśāṃ tathā| śūdraścaturtho varṇānāṃ nānākarmasvavasthitaḥ|| || iti śrīmanmahābhārate śāntiparvaṇi rājadharmaparvaṇi ekanavatitamo'dhyāyaḥ|| 91||

Verse 4

कर्म शूद्रे कृषिर्वैश्ये दण्डनीतिश्च राजनि। ब्रह्मचर्यं तपो मन्त्राः सत्यं चापि द्विजातिषु।।

karma śūdre kṛṣirvaiśye daṇḍanītiśca rājani| brahmacaryaṃ tapo mantrāḥ satyaṃ cāpi dvijātiṣu||

Verse 5

तेषां यः क्षत्रियो वेद पात्राणामिव शोधनम्। शीलदोषान्विनिर्हर्तुं स पिता स प्रजापतिः।।

teṣāṃ yaḥ kṣatriyo veda pātrāṇāmiva śodhanam| śīladoṣānvinirhartuṃ sa pitā sa prajāpatiḥ||

Verse 6

कृतं त्रेता द्वापरश्च कलिश्च भरतर्षभ। राजवृत्तानि सर्वाणि राजैव युगमुच्यते।।

kṛtaṃ tretā dvāparaśca kaliśca bharatarṣabha| rājavṛttāni sarvāṇi rājaiva yugamucyate||

Verse 7

चातुर्वर्ण्यं तथा वेदाश्चातुराश्रम्यमेव च। सर्वमेतत्प्रमुह्येत यदा राजा प्रमाद्यति।।

cāturvarṇyaṃ tathā vedāścāturāśramyameva ca| sarvametatpramuhyeta yadā rājā pramādyati||

Verse 8

अग्नित्रेता त्रयी विद्या यज्ञाश्च सहदक्षिणाः। सर्व एव प्रमुह्यन्ते यदा राजा प्रमाद्यति।। द्विजादीनां मध्ये यः कश्चिन्छूद्रो वा नानाकर्मस्ववस्थितः स्वकर्मच्युतो मूढः एवं रजकतुल्य इत्यर्थः।।

agnitretā trayī vidyā yajñāśca sahadakṣiṇāḥ| sarva eva pramuhyante yadā rājā pramādyati|| dvijādīnāṃ madhye yaḥ kaścinchūdro vā nānākarmasvavasthitaḥ svakarmacyuto mūḍhaḥ evaṃ rajakatulya ityarthaḥ||

Verse 9

राजैव कर्ता भूतानां राजैव च विनाशकः। धर्मात्मा यः स कर्ता स्यादधर्मात्मा विनाशकः।।

rājaiva kartā bhūtānāṃ rājaiva ca vināśakaḥ| dharmātmā yaḥ sa kartā syādadharmātmā vināśakaḥ||

Verse 10

राज्ञो भार्याश्च पुत्राश्च बान्धवाः सुहृदस्तथा। समेत्य सर्वे शोचन्ति यदा राजा प्रमाद्यति।।

rājño bhāryāśca putrāśca bāndhavāḥ suhṛdastathā| sametya sarve śocanti yadā rājā pramādyati||

Verse 11

हस्तिनोऽश्वाश्च गावश्चाप्युष्ट्राश्वतरगर्दभाः। अधर्मवृत्ते नृपतौ सर्वे सीदन्ति जन्तवः।।

hastino'śvāśca gāvaścāpyuṣṭrāśvataragardabhāḥ| adharmavṛtte nṛpatau sarve sīdanti jantavaḥ||

Verse 12

[दुर्बलार्थं बलं सृष्टं धात्रा मान्धातरुच्यते। अबलं तु महद्भूतं यस्मिन्सर्वं प्रतिष्ठितम्।। अग्नित्रेता वह्नित्रयम्।।

[durbalārthaṃ balaṃ sṛṣṭaṃ dhātrā māndhātarucyate| abalaṃ tu mahadbhūtaṃ yasminsarvaṃ pratiṣṭhitam|| agnitretā vahnitrayam||

Verse 13

यश्च भूतं संभजते ये च भूतास्तदन्वयाः। अधर्मस्थे हि नृपतौ सर्वे शोचन्ति पार्थिव।।] अबलस्य पालनान्महत्पुण्यमपालनाच्च महत्पापमित्यर्थः।

yaśca bhūtaṃ saṃbhajate ye ca bhūtāstadanvayāḥ| adharmasthe hi nṛpatau sarve śocanti pārthiva||] abalasya pālanānmahatpuṇyamapālanācca mahatpāpamityarthaḥ|

Verse 14

दुर्बलस्य च यच्चक्षुर्मुनेराशीविषस्य च। अविषह्यतमं मन्ये मा स्म दुर्बलमासदः।।

durbalasya ca yaccakṣurmunerāśīviṣasya ca| aviṣahyatamaṃ manye mā sma durbalamāsadaḥ||

Verse 15

दुर्बलांस्तात मन्येथा नित्यमेवाविमानि तान्। मा त्वां दुर्बलचक्षूंषि प्रदहेयुः सबान्धवम्।।

durbalāṃstāta manyethā nityamevāvimāni tān| mā tvāṃ durbalacakṣūṃṣi pradaheyuḥ sabāndhavam||

Verse 16

न हि दुर्बलदग्धस्य कुले किंचित्प्ररोहति। आमूलं निर्दहन्त्येव मा स्म दुर्बलमासद।।

na hi durbaladagdhasya kule kiṃcitprarohati| āmūlaṃ nirdahantyeva mā sma durbalamāsada||

Verse 17

अबलं वै बलाच्छ्रेयो यच्चातिबलवद्बलम्। बलस्याबलदग्धस्य न किंचितवशिष्यते।।

abalaṃ vai balācchreyo yaccātibalavadbalam| balasyābaladagdhasya na kiṃcitavaśiṣyate||

Verse 18

विमानितो हतः क्लिष्टस्त्रातारं चेन्न विन्दन्ते। अमानुषकृतस्तत्र दण्डो हन्ति नराधिपम्।।

vimānito hataḥ kliṣṭastrātāraṃ cenna vindante| amānuṣakṛtastatra daṇḍo hanti narādhipam||

Verse 19

मा स्म तात बलस्थस्त्वं भुञ्जीथा दुर्बलं जनम्। मा त्वां दुर्बलचक्षूंषि दहन्त्वग्निरिवाशयम्।।

mā sma tāta balasthastvaṃ bhuñjīthā durbalaṃ janam| mā tvāṃ durbalacakṣūṃṣi dahantvagnirivāśayam||

Verse 20

यानि मिथ्याभिशस्तानां पतन्त्यश्रूणि रोदताम्। तानि पुत्रान्पशून्घ्नन्ति तेषां मिथ्याभिशंसिनां।।

yāni mithyābhiśastānāṃ patantyaśrūṇi rodatām| tāni putrānpaśūnghnanti teṣāṃ mithyābhiśaṃsināṃ||

Verse 21

यदि नात्मनि पुत्रेषु न चेत्पौत्रेषु नप्नृषु। न हि पापं कृतं कर्म सद्यः फलति गौरिब।। भूतं दुर्बलं संभजतेऽन्नादिना सेवते। तदन्वयाः दातृसंबन्धिनः।।

yadi nātmani putreṣu na cetpautreṣu napnṛṣu| na hi pāpaṃ kṛtaṃ karma sadyaḥ phalati gauriba|| bhūtaṃ durbalaṃ saṃbhajate'nnādinā sevate| tadanvayāḥ dātṛsaṃbandhinaḥ||

Verse 22

यत्राबलो वध्यमानस्त्रातारं नाधिगच्छति। महान्दैवकृतस्तत्र दण्डः पतति दारुणः।। यदि आत्मनि फलं पाप न फलति तर्हि पुत्रादिषु फलति नतु सद्यः फलतीत्यर्थः।।

yatrābalo vadhyamānastrātāraṃ nādhigacchati| mahāndaivakṛtastatra daṇḍaḥ patati dāruṇaḥ|| yadi ātmani phalaṃ pāpa na phalati tarhi putrādiṣu phalati natu sadyaḥ phalatītyarthaḥ||

Verse 23

युक्ता यदा जानपदा भिक्षन्ते ब्राह्मणा इव। अभीक्ष्णं भिक्षुरूपेण राजानं घ्नन्ति तादृशाः।।

yuktā yadā jānapadā bhikṣante brāhmaṇā iva| abhīkṣṇaṃ bhikṣurūpeṇa rājānaṃ ghnanti tādṛśāḥ||

Verse 24

राज्ञो यदा जनपदे बहवो राजपूरुषाः। अनयेनोपवर्तन्ते तद्राज्ञः किल्बिषं महत्।।

rājño yadā janapade bahavo rājapūruṣāḥ| anayenopavartante tadrājñaḥ kilbiṣaṃ mahat||

Verse 25

यदा युक्त्या नयेदर्थान्कामादर्थवशेन वा। कृपणं याचमानानां तद्राज्ञो वैशसं महत्।। मोहाद्दैवकृत इति ड. थ. पाठः।।

yadā yuktyā nayedarthānkāmādarthavaśena vā| kṛpaṇaṃ yācamānānāṃ tadrājño vaiśasaṃ mahat|| mohāddaivakṛta iti ḍa. tha. pāṭhaḥ||

Verse 26

महान्वृक्षो जायते वर्धते च तं चैव भूतानि समाश्रयन्ति। यदा वृक्षश्छिद्यते दह्यते च तदाश्रया अनिकेता भवन्ति।।

mahānvṛkṣo jāyate vardhate ca taṃ caiva bhūtāni samāśrayanti| yadā vṛkṣaśchidyate dahyate ca tadāśrayā aniketā bhavanti||

Verse 27

यदा राष्ट्रे धर्ममग्र्यं चरन्ति संस्कारं का राजगुणं ब्रुवाणाः। तैश्चाधर्मश्चरितो धर्ममोहा त्तूप जह्यात्सुकृतं दुष्कृतं च।। नयेत् अपहरेत्।।

yadā rāṣṭre dharmamagryaṃ caranti saṃskāraṃ kā rājaguṇaṃ bruvāṇāḥ| taiścādharmaścarito dharmamohā ttūpa jahyātsukṛtaṃ duṣkṛtaṃ ca|| nayet apaharet||

Verse 28

यत्र पापा ज्ञायमानाश्चरन्ति सभां कलिर्विन्दते तत्र राज्ञः। यत्र राजा शास्ति नरान्न शक्त्या न तद्राज्यं वर्धते भूमिपस्य।। महानिति दृष्टान्तमुक्त्वा दार्ष्टान्तिकमाह यदेति। यदा धर्मं चरति तदा राजा वर्धत इति भावः। दुष्कृतं चापयातीत्यर्थः। राजपुत्रं ब्रुवाणा इति ट. ड. थ. पाठः।।

yatra pāpā jñāyamānāścaranti sabhāṃ kalirvindate tatra rājñaḥ| yatra rājā śāsti narānna śaktyā na tadrājyaṃ vardhate bhūmipasya|| mahāniti dṛṣṭāntamuktvā dārṣṭāntikamāha yadeti| yadā dharmaṃ carati tadā rājā vardhata iti bhāvaḥ| duṣkṛtaṃ cāpayātītyarthaḥ| rājaputraṃ bruvāṇā iti ṭa. ḍa. tha. pāṭhaḥ||

Verse 29

यश्चामात्यान्मानयित्वा यथा हि मन्त्रे च युद्धे च नृपोऽनुयुञ्ज्यात्। बिबर्धते तस्य राष्ट्रं नृपस्य भुङ्क्ते महीं चाप्यखिलां चिराय।।

yaścāmātyānmānayitvā yathā hi mantre ca yuddhe ca nṛpo'nuyuñjyāt| bibardhate tasya rāṣṭraṃ nṛpasya bhuṅkte mahīṃ cāpyakhilāṃ cirāya||

Verse 30

अत्रापि सुकृतं कर्म वाचं चैव सुभाषिताम्। समीक्ष्य पूजयन्राजा धर्मं प्राप्नोत्यनुत्तमम्।।

atrāpi sukṛtaṃ karma vācaṃ caiva subhāṣitām| samīkṣya pūjayanrājā dharmaṃ prāpnotyanuttamam||

Verse 31

संविभज्य यदा भुङ्क्ते नचान्यानवमन्यते। निहन्ति बलिनं दृप्तं स राज्ञो धर्म उच्यते।। यदा राज्रा शास्ति नरानशिष्टांस्तदा राज्यं वर्धते भूमिपस्येति झ. पाठः।।

saṃvibhajya yadā bhuṅkte nacānyānavamanyate| nihanti balinaṃ dṛptaṃ sa rājño dharma ucyate|| yadā rājrā śāsti narānaśiṣṭāṃstadā rājyaṃ vardhate bhūmipasyeti jha. pāṭhaḥ||

Verse 32

त्रायते हि यदा सर्वं वाचा कायेन कर्मणा। पुत्रस्यापि न मृष्येच्च स राज्ञो धर्म उच्यते।।

trāyate hi yadā sarvaṃ vācā kāyena karmaṇā| putrasyāpi na mṛṣyecca sa rājño dharma ucyate||

Verse 33

संविभज्य यदा भुङ्क्ते नृपतिर्दुर्बलान्नरान्। तदा भवन्ति बलिनः स राज्ञो धर्म उच्यते।। नामात्यानवमन्यत इति झ. पाठः।।

saṃvibhajya yadā bhuṅkte nṛpatirdurbalānnarān| tadā bhavanti balinaḥ sa rājño dharma ucyate|| nāmātyānavamanyata iti jha. pāṭhaḥ||

Verse 34

यदा रक्षति राष्ट्राणि यदा दस्यूनपोहति। यदा जयति संग्रामे स राज्ञो धर्म उच्यते।।

yadā rakṣati rāṣṭrāṇi yadā dasyūnapohati| yadā jayati saṃgrāme sa rājño dharma ucyate||

Verse 35

पापमाचरतो यत्र कर्मणा व्याहृतेन वा। प्रियस्यापि न मृष्येत स राज्ञो धर्म उच्यते।।

pāpamācarato yatra karmaṇā vyāhṛtena vā| priyasyāpi na mṛṣyeta sa rājño dharma ucyate||

Verse 36

यदा सारणिकान्राजा पुत्रवत्परिरक्षति। भिनत्ति न च मर्यादां स राज्ञो धर्म उच्यते।। संविभज्य यदा भुङ्क्ते नृपतिर्यदि पार्थिव। दुर्बलानां बलं चैवेति ट. ड.छ. पाठः।।

yadā sāraṇikānrājā putravatparirakṣati| bhinatti na ca maryādāṃ sa rājño dharma ucyate|| saṃvibhajya yadā bhuṅkte nṛpatiryadi pārthiva| durbalānāṃ balaṃ caiveti ṭa. ḍa.cha. pāṭhaḥ||

Verse 37

यदाप्तदक्षिणैर्यज्ञैर्यजते श्रद्धयाऽन्वितः। कामद्वेषावनादृत्य स राज्ञो धर्म उच्यते।।

yadāptadakṣiṇairyajñairyajate śraddhayā'nvitaḥ| kāmadveṣāvanādṛtya sa rājño dharma ucyate||

Verse 38

कृपणानाथवृद्धानां यदाऽश्रु परिमार्जति। हर्षं संजनयन्नॄणां स राज्ञो धर्म उच्यते।।

kṛpaṇānāthavṛddhānāṃ yadā'śru parimārjati| harṣaṃ saṃjanayannṝṇāṃ sa rājño dharma ucyate||

Verse 39

विवर्धयति मित्राणि तथाऽरींश्चापि कर्षति। संपूजयति साधूंश्च स राज्ञो धर्म उच्यते।।

vivardhayati mitrāṇi tathā'rīṃścāpi karṣati| saṃpūjayati sādhūṃśca sa rājño dharma ucyate||

Verse 40

सत्यं पालयति प्रीत्या नित्यं भूमिं प्रयच्छति। पूजयेदतिथीन्भृत्यान्स राज्ञो धर्म उच्यते।।

satyaṃ pālayati prītyā nityaṃ bhūmiṃ prayacchati| pūjayedatithīnbhṛtyānsa rājño dharma ucyate||

Verse 41

निग्रहानुग्रहौ चोभौ यत्र स्यातां प्रतिष्ठितौ। अस्मिँल्लोके परे चैव राजा स प्राप्नुते फलम्।।

nigrahānugrahau cobhau yatra syātāṃ pratiṣṭhitau| asmi~lloke pare caiva rājā sa prāpnute phalam||

Verse 42

यमो राजा धार्मिकाणां मान्धातः परमेश्वरः। संयच्छन्यमवत्प्राणानसंयच्छंस्तु पावकः।। सारणिकान् प्रसारिणीप्रधानान्वणिजः।।

yamo rājā dhārmikāṇāṃ māndhātaḥ parameśvaraḥ| saṃyacchanyamavatprāṇānasaṃyacchaṃstu pāvakaḥ|| sāraṇikān prasāriṇīpradhānānvaṇijaḥ||

Verse 43

ऋत्विक्पुरोहिताचार्यान्सत्कृत्यानवमत्य च। यदा सम्यक्प्रगृह्णाति स राज्ञो धर्म उच्यते।।

ṛtvikpurohitācāryānsatkṛtyānavamatya ca| yadā samyakpragṛhṇāti sa rājño dharma ucyate||

Verse 44

यमो यच्छति भूतानि सर्वाण्येवाविशेषतः। तथा राज्ञाऽनुकर्तव्यं यन्तव्या विधिवत्प्रजाः।।

yamo yacchati bhūtāni sarvāṇyevāviśeṣataḥ| tathā rājñā'nukartavyaṃ yantavyā vidhivatprajāḥ||

Verse 45

सहस्राक्षेण राजा हि सर्वथैवोपमीयते। स पश्यति च यं धर्म स धर्मः पुरुषर्षभ।।

sahasrākṣeṇa rājā hi sarvathaivopamīyate| sa paśyati ca yaṃ dharma sa dharmaḥ puruṣarṣabha||

Verse 46

अप्रमादेन शिक्षेथाः क्षमां बुद्धिं धृतिं मतिम्। भूतानां तत्त्वजिज्ञासा साध्वसाधु च सर्वदा।।

apramādena śikṣethāḥ kṣamāṃ buddhiṃ dhṛtiṃ matim| bhūtānāṃ tattvajijñāsā sādhvasādhu ca sarvadā||

Verse 47

संग्रहः सर्वभूतानां दानं च मधुरा च वाक्। पौरजानपदाश्चैव गोप्तव्याः स्वप्रजा यथा।।

saṃgrahaḥ sarvabhūtānāṃ dānaṃ ca madhurā ca vāk| paurajānapadāścaiva goptavyāḥ svaprajā yathā||

Verse 48

न जात्वदक्षो नृपतिः प्रजाः शक्नोति रक्षितुम्। भारो हि सुमहांस्तात राज्यं नाम सुदुर्वहम्।।

na jātvadakṣo nṛpatiḥ prajāḥ śaknoti rakṣitum| bhāro hi sumahāṃstāta rājyaṃ nāma sudurvaham||

Verse 49

तद्दण्डविन्नृपः प्राज्ञः शूरः शक्नोति रक्षितुम्। न हि शक्यमदण्डेन क्लीबेनाबुद्धिनाऽपि वा।।

taddaṇḍavinnṛpaḥ prājñaḥ śūraḥ śaknoti rakṣitum| na hi śakyamadaṇḍena klībenābuddhinā'pi vā||

Verse 50

अभिरूपैः कुले जातैर्दक्षैर्भक्तैर्बहुश्रुतैः। सर्वं बुद्ध्या परीक्षेथास्तापसाश्रमिणामपि।। धार्मिकाणं परमेश्वरोऽनुग्राहकः। प्राणान् इन्द्रियाणि संयच्छन्भवेत्। अनियच्छंस्तु पावकः स्वाश्रयदाही भवतीत्यर्थः।।

abhirūpaiḥ kule jātairdakṣairbhaktairbahuśrutaiḥ| sarvaṃ buddhyā parīkṣethāstāpasāśramiṇāmapi|| dhārmikāṇaṃ parameśvaro'nugrāhakaḥ| prāṇān indriyāṇi saṃyacchanbhavet| aniyacchaṃstu pāvakaḥ svāśrayadāhī bhavatītyarthaḥ||

Verse 51

अतस्त्वं सर्वभूतानां धर्मं वेत्स्यसि वै परम्। स्वदेशे परदेशे वा न ते धर्मो विनङ्क्ष्यति।।

atastvaṃ sarvabhūtānāṃ dharmaṃ vetsyasi vai param| svadeśe paradeśe vā na te dharmo vinaṅkṣyati||

Verse 52

धर्मेचार्थे च कामे च धर्म एवोत्तरो भवेत्। अस्मिंल्लोके परे चैव धर्मात्मा सुखमेधते।।

dharmecārthe ca kāme ca dharma evottaro bhavet| asmiṃlloke pare caiva dharmātmā sukhamedhate||

Verse 53

त्यजन्ति दारान्पुत्रांश्च मनुष्याः परिपूजिताः। संग्रहश्चैव भूतानां दानं च मधुरा च वाक्।।

tyajanti dārānputrāṃśca manuṣyāḥ paripūjitāḥ| saṃgrahaścaiva bhūtānāṃ dānaṃ ca madhurā ca vāk||

Verse 54

अप्रमादश्च शौचं च राज्ञो भूतिकरं महत्। एतेभ्यश्चैव मान्धातः सततं मा प्रमादिथाः।। अमिरूपैरमात्यैः सहेति शेषः।।

apramādaśca śaucaṃ ca rājño bhūtikaraṃ mahat| etebhyaścaiva māndhātaḥ satataṃ mā pramādithāḥ|| amirūpairamātyaiḥ saheti śeṣaḥ||

Verse 55

अप्रमत्तो भवेद्राजा छिद्रदर्शी परात्मनोः। नास्य च्छिद्रं परः पश्येच्छिद्रेषु परमन्वियात्।।

apramatto bhavedrājā chidradarśī parātmanoḥ| nāsya cchidraṃ paraḥ paśyecchidreṣu paramanviyāt||

Verse 56

एतद्वॄत्तं वासवस्य यमस्य वरुणस्य च। राजर्षीणां च सर्वेषां तत्त्वमप्यनुपालय।।

etadvṝttaṃ vāsavasya yamasya varuṇasya ca| rājarṣīṇāṃ ca sarveṣāṃ tattvamapyanupālaya||

Verse 57

तत्कुरुष्व महाराज वृत्तं राजर्षिसेवितम्। आतिष्ठ दिव्यं पन्थानमह्नाय पुरुषर्षभ।।

tatkuruṣva mahārāja vṛttaṃ rājarṣisevitam| ātiṣṭha divyaṃ panthānamahnāya puruṣarṣabha||

Verse 58

धर्मवृत्तं हि राजानं प्रेत्य चेह च भारत। देवर्षिपितृगन्धर्वाः कीर्तयन्ति महौजसः।।

dharmavṛttaṃ hi rājānaṃ pretya ceha ca bhārata| devarṣipitṛgandharvāḥ kīrtayanti mahaujasaḥ||

Verse 59

भीष्म उवाच। स एवमुक्तो मान्धाता तेनोचथ्येन भारत। कृतवानविशङ्कश्च एकः प्राप च मेदिनीम्।।

bhīṣma uvāca| sa evamukto māndhātā tenocathyena bhārata| kṛtavānaviśaṅkaśca ekaḥ prāpa ca medinīm||

Verse 60

भवानपि तथा सम्यङ्भान्धातेव महीपते। धर्मं कृत्वा महीं रक्ष स्वर्गे स्थानमवाप्स्यसि।।

bhavānapi tathā samyaṅbhāndhāteva mahīpate| dharmaṃ kṛtvā mahīṃ rakṣa svarge sthānamavāpsyasi||