Adhyaya 6

Verse 1

कुन्त्या कर्णवधानुशोचिनो युधिष्टिरस्याश्वासनम्।। 1।। युधिष्ठिरेण कुन्तींप्रति स्त्रीणां मन्त्रगोपनं माभूदिति शापदानम्।। 2।। वैशंपायन उवाच। एतावदुक्त्वा देवर्षिर्विरराम स नारदः। युधिष्ठिरस्तु राजर्षिर्दध्यौ शोकपरिप्लुतः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि राजधर्मपर्वणि षष्ठोऽध्यायः।। 6।।

kuntyā karṇavadhānuśocino yudhiṣṭirasyāśvāsanam|| 1|| yudhiṣṭhireṇa kuntīṃprati strīṇāṃ mantragopanaṃ mābhūditi śāpadānam|| 2|| vaiśaṃpāyana uvāca| etāvaduktvā devarṣirvirarāma sa nāradaḥ| yudhiṣṭhirastu rājarṣirdadhyau śokapariplutaḥ|| || iti śrīmanmahābhārate śāntiparvaṇi rājadharmaparvaṇi ṣaṣṭho'dhyāyaḥ|| 6||

Verse 2

तं दीनमनसं वीरमधोवदनमातुरम्। निःश्वसन्तं यथा नागं पर्यश्रुनयनं तथा।।

taṃ dīnamanasaṃ vīramadhovadanamāturam| niḥśvasantaṃ yathā nāgaṃ paryaśrunayanaṃ tathā||

Verse 3

कुन्ती शोकपरीताङ्गी दुःखोपहतचेतना। अब्रवीन्मधुराभाषा काले वचनमर्थवत्।।

kuntī śokaparītāṅgī duḥkhopahatacetanā| abravīnmadhurābhāṣā kāle vacanamarthavat||

Verse 4

युधिष्ठिर महाबाहो नैनं शोचितुमर्हसि। जहि शोकं महाप्राज्ञ श्रृणु चेदं वचो मम।।

yudhiṣṭhira mahābāho nainaṃ śocitumarhasi| jahi śokaṃ mahāprājña śrṛṇu cedaṃ vaco mama||

Verse 5

याचितः स मया पूर्वं भ्राता ज्ञापयितुं तव। भास्करेण च देवेन पित्रा धर्मभृतां वरः।। दध्यौ भ्रातृवधजं दोषं चिन्तितवान्।।

yācitaḥ sa mayā pūrvaṃ bhrātā jñāpayituṃ tava| bhāskareṇa ca devena pitrā dharmabhṛtāṃ varaḥ|| dadhyau bhrātṛvadhajaṃ doṣaṃ cintitavān||

Verse 6

यद्वाच्यं हितकामेन सुहृदां भूतिमिच्छता। तथा दिवाकरेणोक्तः स्वप्नान्ते मम चाग्रतः।।

yadvācyaṃ hitakāmena suhṛdāṃ bhūtimicchatā| tathā divākareṇoktaḥ svapnānte mama cāgrataḥ||

Verse 7

न चैनमशकद्भानुरहं वा स्नेहकारणैः। पुरा प्रत्यनुनेतुं वा नेतुं वाऽप्येकतां त्वया।। यातितः स मया पूर्वं भ्रात्र्यमिति झ. पाठः। तत्र यातितः प्रवर्तितस्तवतुभ्यं भ्रात्र्यं भ्रातुः कर्म कनिष्ठानां परिपालनं ज्ञःपयितुं त्वया सौभ्रात्रं युधिष्ठिरादिभ्यः प्रदर्शनीयमित्यभ्यर्थित इत्यर्थः।।

na cainamaśakadbhānurahaṃ vā snehakāraṇaiḥ| purā pratyanunetuṃ vā netuṃ vā'pyekatāṃ tvayā|| yātitaḥ sa mayā pūrvaṃ bhrātryamiti jha. pāṭhaḥ| tatra yātitaḥ pravartitastavatubhyaṃ bhrātryaṃ bhrātuḥ karma kaniṣṭhānāṃ paripālanaṃ jñaḥpayituṃ tvayā saubhrātraṃ yudhiṣṭhirādibhyaḥ pradarśanīyamityabhyarthita ityarthaḥ||

Verse 8

ततः कालपरीतः स वैरस्योद्धरणे रतः। प्रतीपकारी युष्माकमिति चोपेक्षितो मया।। प्रत्यनुनेतुं शययितुम्।।

tataḥ kālaparītaḥ sa vairasyoddharaṇe rataḥ| pratīpakārī yuṣmākamiti copekṣito mayā|| pratyanunetuṃ śayayitum||

Verse 9

इत्युक्तो धर्मराजस्तु मात्रा बाष्पाकुलेक्षणः। उवाच वाक्यं धर्मात्मा शोकव्याकुललोचनः।।

ityukto dharmarājastu mātrā bāṣpākulekṣaṇaḥ| uvāca vākyaṃ dharmātmā śokavyākulalocanaḥ||

Verse 10

भवत्या गूढमन्त्रत्वाद्वञ्चिताः स्म तदा भृशम्।।

bhavatyā gūḍhamantratvādvañcitāḥ sma tadā bhṛśam||

Verse 11

शशाप च महातेजाः सर्वलोकेषु योषितः। न गुह्यं धारयिष्यन्तीत्येवं दुःखसमन्वितः।।

śaśāpa ca mahātejāḥ sarvalokeṣu yoṣitaḥ| na guhyaṃ dhārayiṣyantītyevaṃ duḥkhasamanvitaḥ||

Verse 12

स राजा पुत्रपौत्राणां संबन्धिसुहृदां तदा। स्मरन्नुद्विग्नहृदयो बभूवोद्विग्नचेतनः।। कालपरीतो मृत्युग्रस्तः। उद्धरणे शत्रूणां निःशेषनाशेनोन्मूलने।।

sa rājā putrapautrāṇāṃ saṃbandhisuhṛdāṃ tadā| smarannudvignahṛdayo babhūvodvignacetanaḥ|| kālaparīto mṛtyugrastaḥ| uddharaṇe śatrūṇāṃ niḥśeṣanāśenonmūlane||

Verse 13

ततः शोकपरीतात्मा सधूम इव पावकः। निर्वेदमगमद्धीमान्राज्ये संतापपीडितः।। कर्मणिषष्ठ्यौ।।

tataḥ śokaparītātmā sadhūma iva pāvakaḥ| nirvedamagamaddhīmānrājye saṃtāpapīḍitaḥ|| karmaṇiṣaṣṭhyau||