Adhyaya 52

Verse 1

प्ररेद्युः प्रभाते कृष्णयुधिष्ठिरादिभिर्धर्मश्रवणाय भीष्मसमीपगमनम्।। 1।। वैशंपायन उवाच। ततः प्रविश्य भवनं प्रविश्ये मधुसूदनः। याममात्रावशेषायां यामिन्यां प्रत्यबुध्यत।।

praredyuḥ prabhāte kṛṣṇayudhiṣṭhirādibhirdharmaśravaṇāya bhīṣmasamīpagamanam|| 1|| vaiśaṃpāyana uvāca| tataḥ praviśya bhavanaṃ praviśye madhusūdanaḥ| yāmamātrāvaśeṣāyāṃ yāminyāṃ pratyabudhyata||

Verse 2

स ध्यानपथमाविश्य सर्वज्ञानानि माधवः। अवलोक्य ततः पश्चाद्दध्यौ ब्रह्म सनातनम्।।

sa dhyānapathamāviśya sarvajñānāni mādhavaḥ| avalokya tataḥ paścāddadhyau brahma sanātanam||

Verse 3

सूताः स्तुतिपुराणज्ञा रक्तकण्ठाः सुशिक्षिताः। अस्तुवन्विश्वकर्माणं वासुदेवं प्रजापतिम्।।

sūtāḥ stutipurāṇajñā raktakaṇṭhāḥ suśikṣitāḥ| astuvanviśvakarmāṇaṃ vāsudevaṃ prajāpatim||

Verse 4

पठन्ति पाणिस्वनिकास्तथा गायन्ति गायनाः। शङ्खानथ मृदङ्गांश्च प्रवाद्यन्ति सहस्रशः।।

paṭhanti pāṇisvanikāstathā gāyanti gāyanāḥ| śaṅkhānatha mṛdaṅgāṃśca pravādyanti sahasraśaḥ||

Verse 5

वीणापणववेणूनां स्वनश्चातिमनोरमः। सहास इव विस्तीर्णः शुश्रुवे तस्य वेश्मनि।।

vīṇāpaṇavaveṇūnāṃ svanaścātimanoramaḥ| sahāsa iva vistīrṇaḥ śuśruve tasya veśmani||

Verse 6

ततो युधिष्ठिरस्यापि राज्ञो मङ्गलसंहिताः। उच्चेरुर्मधुरा वाचो गीतवादित्रबृंहिताः।।

tato yudhiṣṭhirasyāpi rājño maṅgalasaṃhitāḥ| uccerurmadhurā vāco gītavāditrabṛṃhitāḥ||

Verse 7

तत उत्थाय दाशार्हः स्नातः प्राञ्जलिरच्युतः। जप्त्वा गुह्यं महाबाहुरग्नीनाश्रित्य तस्थिवान्।।

tata utthāya dāśārhaḥ snātaḥ prāñjaliracyutaḥ| japtvā guhyaṃ mahābāhuragnīnāśritya tasthivān||

Verse 8

ततः सहस्रं विप्राणां चतुर्वेदविदां तथा। गवां सहस्रेणैकैकं वाचयामास माधवः।।

tataḥ sahasraṃ viprāṇāṃ caturvedavidāṃ tathā| gavāṃ sahasreṇaikaikaṃ vācayāmāsa mādhavaḥ||

Verse 9

मङ्गलालम्भनं कृत्वा आत्मानमवलोक्य च। आदर्शे विमले कृष्णस्ततः सात्यकिमब्रवीत्।। ।। इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि राजधर्मपर्वणि द्विपञ्चाशोऽध्यायः।। 52।।

maṅgalālambhanaṃ kṛtvā ātmānamavalokya ca| ādarśe vimale kṛṣṇastataḥ sātyakimabravīt|| || iti śrīmanmahābhārate śāntiparvaṇi rājadharmaparvaṇi dvipañcāśo'dhyāyaḥ|| 52||

Verse 10

गच्छ शैनेय जानीहि गत्वा राजनिवेशनम्। अपि सञ्जो महातेजा भीष्मं द्रष्टुं युधिष्ठिरः।।

gaccha śaineya jānīhi gatvā rājaniveśanam| api sañjo mahātejā bhīṣmaṃ draṣṭuṃ yudhiṣṭhiraḥ||

Verse 11

ततः कृष्णस्य वचनात्सात्यंकिस्त्वरितो ययौ। उपगम्य च राजानं युधिष्ठिरमभाषत।।

tataḥ kṛṣṇasya vacanātsātyaṃkistvarito yayau| upagamya ca rājānaṃ yudhiṣṭhiramabhāṣata||

Verse 12

युक्तो रथवरो राजन्वासुदेवस्य धीमतः। समीपमापगेयस्य प्रयास्यति जनार्दनः।।

yukto rathavaro rājanvāsudevasya dhīmataḥ| samīpamāpageyasya prayāsyati janārdanaḥ||

Verse 13

भवत्प्रतीक्षः कृष्णोऽसौ धर्मराज महाद्युते। यदत्रानन्तरं कृत्यं तद्भवान्कर्तुमर्हति।।

bhavatpratīkṣaḥ kṛṣṇo'sau dharmarāja mahādyute| yadatrānantaraṃ kṛtyaṃ tadbhavānkartumarhati||

Verse 14

एवमुक्तः प्रत्युवाच धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः। युज्यतां मे रथवरः फल्गुनाप्रतिमद्युते।।

evamuktaḥ pratyuvāca dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ| yujyatāṃ me rathavaraḥ phalgunāpratimadyute||

Verse 15

न सैनिकैश्च यातव्यं यास्यामो वयमेव हि। न च पीडयितव्यो मे भीष्मो धर्मभृतां वरः।।

na sainikaiśca yātavyaṃ yāsyāmo vayameva hi| na ca pīḍayitavyo me bhīṣmo dharmabhṛtāṃ varaḥ||

Verse 16

अतः पुरःसराश्चापि निवर्तन्तु धनञ्जय। अद्यप्रभृति गाङ्गेयः परं गुह्यं प्रवक्ष्यति। अतो नेच्छामि कौन्तेय पृथग्जनसमागमम्।।

ataḥ puraḥsarāścāpi nivartantu dhanañjaya| adyaprabhṛti gāṅgeyaḥ paraṃ guhyaṃ pravakṣyati| ato necchāmi kaunteya pṛthagjanasamāgamam||

Verse 17

वैशंपायन उवाच। स तद्वाक्यमथाज्ञाय कुन्तीपुत्रो धनञ्जयः। युक्तं रथवरं तस्मा आचचक्षे नरर्षभः।।

vaiśaṃpāyana uvāca| sa tadvākyamathājñāya kuntīputro dhanañjayaḥ| yuktaṃ rathavaraṃ tasmā ācacakṣe nararṣabhaḥ||

Verse 18

ततो युधिष्ठिरो राजा यमौ भीमार्जुनावपि। भूतानीव समस्तानि ययुः कृष्णनिवेशनम्।।

tato yudhiṣṭhiro rājā yamau bhīmārjunāvapi| bhūtānīva samastāni yayuḥ kṛṣṇaniveśanam||

Verse 19

आगच्छत्स्वथ कृष्णोऽपि पाण्डवेषु महात्मसु। शैनेयसहितो धीमान्रथमेवान्वपद्यत।।

āgacchatsvatha kṛṣṇo'pi pāṇḍaveṣu mahātmasu| śaineyasahito dhīmānrathamevānvapadyata||

Verse 20

रथस्थाः संविदं कृत्वा सुखां पृष्ट्वा च शर्वरीम्। मेघघोषै रथवरैः प्रययुस्ते नरर्षभाः।।

rathasthāḥ saṃvidaṃ kṛtvā sukhāṃ pṛṣṭvā ca śarvarīm| meghaghoṣai rathavaraiḥ prayayuste nararṣabhāḥ||

Verse 21

बलाहकं मेघपुष्पं शैब्यं सुग्रीवमेवच। दारुकश्चोदयामास वासुदेवस्य वाजिनः।।

balāhakaṃ meghapuṣpaṃ śaibyaṃ sugrīvamevaca| dārukaścodayāmāsa vāsudevasya vājinaḥ||

Verse 22

ते हया वासुदेवस्य दारुकेण प्रचोदिताः। गां खुराग्रैस्तथा राजँल्लिखन्तः प्रययुस्तदा।।

te hayā vāsudevasya dārukeṇa pracoditāḥ| gāṃ khurāgraistathā rāja~llikhantaḥ prayayustadā||

Verse 23

ते ग्रसन्त इवाकाशं वेगवन्तो महाबलाः। क्षेत्रं धर्मस्य कृत्स्नस्य कुरुक्षेत्रमवातरन्।।

te grasanta ivākāśaṃ vegavanto mahābalāḥ| kṣetraṃ dharmasya kṛtsnasya kurukṣetramavātaran||

Verse 24

ततो ययुर्यत्र भीष्मः शरतल्पगतः प्रभुः। आस्ते महर्षिभिः सार्ध्रं ब्रह्मा देवगणैर्यथा।।

tato yayuryatra bhīṣmaḥ śaratalpagataḥ prabhuḥ| āste maharṣibhiḥ sārdhraṃ brahmā devagaṇairyathā||

Verse 25

ततोऽवतीर्य गोविन्दो रथात्स च युधिष्ठिरः। भीमो गाण्डीवधन्वा च यमौ सात्यकिरेव च। ऋषीनभ्यर्चयामासुः करानुद्यम्य दक्षिणान्।।

tato'vatīrya govindo rathātsa ca yudhiṣṭhiraḥ| bhīmo gāṇḍīvadhanvā ca yamau sātyakireva ca| ṛṣīnabhyarcayāmāsuḥ karānudyamya dakṣiṇān||

Verse 26

स तैः परिवृतो राजा नक्षत्रैरिव चन्द्रमाः। अभ्याजगाम गाङ्गेयं ब्रह्माणमिव वासवः।।

sa taiḥ parivṛto rājā nakṣatrairiva candramāḥ| abhyājagāma gāṅgeyaṃ brahmāṇamiva vāsavaḥ||

Verse 27

शरतल्पे शयानं तमादित्यं पतितं यथा। स ददर्श महाबाहुं भयाच्चागतसाध्वसः।। मङ्गलानां गवादीनामालम्भनं स्पर्शम्।।

śaratalpe śayānaṃ tamādityaṃ patitaṃ yathā| sa dadarśa mahābāhuṃ bhayāccāgatasādhvasaḥ|| maṅgalānāṃ gavādīnāmālambhanaṃ sparśam||