Adhyaya 44

Verse 1

युधिष्ठिरेण कृष्णमेत्य सुखशयनादिप्रश्नपूर्वकं तत्स्तुतिः।। 1।। जनमेजय उवाच। प्राप्य राज्यं महाबाहुर्धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः। यदन्यदकरोद्विप्र तन्मे वक्तुमिहार्हसि।।

yudhiṣṭhireṇa kṛṣṇametya sukhaśayanādipraśnapūrvakaṃ tatstutiḥ|| 1|| janamejaya uvāca| prāpya rājyaṃ mahābāhurdharmaputro yudhiṣṭhiraḥ| yadanyadakarodvipra tanme vaktumihārhasi||

Verse 2

भगवान्वा हृषीकेशस्त्रैलोक्यस्य परो गुरुः। ऋषे यदकरोद्वीरस्तच्च व्याख्यातुमर्हसि।।

bhagavānvā hṛṣīkeśastrailokyasya paro guruḥ| ṛṣe yadakarodvīrastacca vyākhyātumarhasi||

Verse 3

वैशंपायन उवाच। शृणु तत्त्वेन राजेन्द्र कीर्त्यमानं मयाऽनघ। वासुदेवं पुरस्कृत्य यदकुर्वत पाण्डवाः।।

vaiśaṃpāyana uvāca| śṛṇu tattvena rājendra kīrtyamānaṃ mayā'nagha| vāsudevaṃ puraskṛtya yadakurvata pāṇḍavāḥ||

Verse 4

प्राप्य राज्यं महाराज कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः। वर्णान्संस्थापयामास नयेन विनयेन च।।

prāpya rājyaṃ mahārāja kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ| varṇānsaṃsthāpayāmāsa nayena vinayena ca||

Verse 5

ब्राह्मणानां सहस्रं च स्नातकानां महात्मनाम्। सहस्रनिष्कैरेकैकं तर्पयामास पाण्डवः।।

brāhmaṇānāṃ sahasraṃ ca snātakānāṃ mahātmanām| sahasraniṣkairekaikaṃ tarpayāmāsa pāṇḍavaḥ||

Verse 6

तथाऽनुजीविनो भृत्यान्संश्रितानतिथीनपि। कामैः संतर्पयामास कृपणांस्तार्किकानपि।।

tathā'nujīvino bhṛtyānsaṃśritānatithīnapi| kāmaiḥ saṃtarpayāmāsa kṛpaṇāṃstārkikānapi||

Verse 7

पुरोहिताय धौम्याय प्रादादयुतशः स गाः। धनं सुवर्णं रजतं वासांसि विविधान्यपि।।

purohitāya dhaumyāya prādādayutaśaḥ sa gāḥ| dhanaṃ suvarṇaṃ rajataṃ vāsāṃsi vividhānyapi||

Verse 8

कृपाय च महाराज पितृवत्तमतर्पयत्। विदुराय च राजाऽसौ पूजां चक्रे यतव्रतः।।

kṛpāya ca mahārāja pitṛvattamatarpayat| vidurāya ca rājā'sau pūjāṃ cakre yatavrataḥ||

Verse 9

भक्ष्यान्नपानैर्विविधैर्वासोभिः शयनासनैः। सर्वान्संतोपयामास संश्रितान्ददतां वरः।।

bhakṣyānnapānairvividhairvāsobhiḥ śayanāsanaiḥ| sarvānsaṃtopayāmāsa saṃśritāndadatāṃ varaḥ||

Verse 10

लब्धप्रशमनं कृत्वा स राजा राजसत्तम। युयुत्सोर्धार्तराष्ट्रस्य पूजां चक्रे महायेशाः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि राजधर्मपर्वणि चतुश्चत्वारिंशोऽध्यायः।। 44।।

labdhapraśamanaṃ kṛtvā sa rājā rājasattama| yuyutsordhārtarāṣṭrasya pūjāṃ cakre mahāyeśāḥ|| || iti śrīmanmahābhārate śāntiparvaṇi rājadharmaparvaṇi catuścatvāriṃśo'dhyāyaḥ|| 44||

Verse 11

धृतराष्ट्राय तद्राज्यं गान्धार्यै विदुराय च। निवेद्य सुस्थवद्राजा सुखमास्ते युधिष्ठिरः।।

dhṛtarāṣṭrāya tadrājyaṃ gāndhāryai vidurāya ca| nivedya susthavadrājā sukhamāste yudhiṣṭhiraḥ||

Verse 12

तथा सर्वं स नगरं प्रसाद्य भरतर्षभ। वासुदेवं महात्मानमभ्यगच्छत्कृताञ्जलिः।।

tathā sarvaṃ sa nagaraṃ prasādya bharatarṣabha| vāsudevaṃ mahātmānamabhyagacchatkṛtāñjaliḥ||

Verse 13

ततो महति पर्यङ्के मणिकाञ्चनभूषिते। ददर्श कृष्णमासीनं नीलं मेराविवाम्बुदम्।।

tato mahati paryaṅke maṇikāñcanabhūṣite| dadarśa kṛṣṇamāsīnaṃ nīlaṃ merāvivāmbudam||

Verse 14

जाज्वल्यमानं वपुषा दिव्याभरणभूषितम्। पीतकौशेयवसनं हेम्नेवोपगत मणिम्।।

jājvalyamānaṃ vapuṣā divyābharaṇabhūṣitam| pītakauśeyavasanaṃ hemnevopagata maṇim||

Verse 15

कौस्तुभेनोरसिस्थेन मणिनाऽभिविराजितम्। उद्यतेवोदयं शैलं सूर्येणाभिविराजितम्।।

kaustubhenorasisthena maṇinā'bhivirājitam| udyatevodayaṃ śailaṃ sūryeṇābhivirājitam||

Verse 16

नौपम्यं विद्यते तस्य त्रिषु लोकेषु किंचन।।

naupamyaṃ vidyate tasya triṣu lokeṣu kiṃcana||

Verse 17

सोऽभिगम्य महात्मानं विष्णुं पुरुषसत्तमम्। उवाच मधुरं राजा स्मितपूर्वमिदं तदा।।

so'bhigamya mahātmānaṃ viṣṇuṃ puruṣasattamam| uvāca madhuraṃ rājā smitapūrvamidaṃ tadā||

Verse 18

सुखेन ते निशा कच्चिद्व्युष्टा बुद्धिमतां वर। कच्चिज्ज्ञानानि सर्वाणि प्रसन्नानि तवाच्युत।।

sukhena te niśā kaccidvyuṣṭā buddhimatāṃ vara| kaccijjñānāni sarvāṇi prasannāni tavācyuta||

Verse 19

तथैवोपश्रिता देवी बुद्धिर्बुद्धिमतां वर। वयं राज्यमनुप्राप्ताः पृथिवी च वशे स्थिता।।

tathaivopaśritā devī buddhirbuddhimatāṃ vara| vayaṃ rājyamanuprāptāḥ pṛthivī ca vaśe sthitā||

Verse 20

तव प्रसादाद्भगवंस्त्रिलोकगतिविक्रम। जयं प्राप्ता यशश्चाग्र्यं न च धर्मच्युता वयम्।।

tava prasādādbhagavaṃstrilokagativikrama| jayaṃ prāptā yaśaścāgryaṃ na ca dharmacyutā vayam||

Verse 21

तं तथा भाषमाणं तु धर्मराजमरिंदमम्। नोवाच भगवान्किंचिद्ध्यानमेवान्वपद्यत।।

taṃ tathā bhāṣamāṇaṃ tu dharmarājamariṃdamam| novāca bhagavānkiṃciddhyānamevānvapadyata||