Adhyaya 43

Verse 1

युधिष्ठिराज्ञया भीमादिभिश्चतुर्भिर्दुर्योधनादिगृहपरिग्रहः।। 1।। वैशंपायन उवाच। ततो विसर्जयामास सर्वास्ताः प्रकृतीर्नृपः। विविशुश्चाभ्यनुज्ञाता यथास्वानि गृहाणि ते।।

yudhiṣṭhirājñayā bhīmādibhiścaturbhirduryodhanādigṛhaparigrahaḥ|| 1|| vaiśaṃpāyana uvāca| tato visarjayāmāsa sarvāstāḥ prakṛtīrnṛpaḥ| viviśuścābhyanujñātā yathāsvāni gṛhāṇi te||

Verse 2

ततो युधिष्ठिरो राजा भीमं भीमपराक्रमम्। सान्त्वयन्नब्रवीच्छ्रीमानर्जुनं यमजौ तथा।।

tato yudhiṣṭhiro rājā bhīmaṃ bhīmaparākramam| sāntvayannabravīcchrīmānarjunaṃ yamajau tathā||

Verse 3

शत्रुभिर्विविधैः शस्त्रैः क्षतदेहा महारणे। श्रान्ता भवन्तः सुभृशं तापिताः शोकमन्युभिः।।

śatrubhirvividhaiḥ śastraiḥ kṣatadehā mahāraṇe| śrāntā bhavantaḥ subhṛśaṃ tāpitāḥ śokamanyubhiḥ||

Verse 4

अरण्ये दुःखवसतिर्मत्कृते भरतर्षभाः। भवद्भिरनुभूता हि यथा कापुरुषैस्तथा।।

araṇye duḥkhavasatirmatkṛte bharatarṣabhāḥ| bhavadbhiranubhūtā hi yathā kāpuruṣaistathā||

Verse 5

यथासुखं यथाजोषं जयोऽयमनुभूयताम्। विश्रान्ताँल्लब्धविश्वासाञ्श्वः समेताऽस्मि वः पुनः।।

yathāsukhaṃ yathājoṣaṃ jayo'yamanubhūyatām| viśrāntā~llabdhaviśvāsāñśvaḥ sametā'smi vaḥ punaḥ||

Verse 6

ततो दुर्योधनगृहं प्रासादैरुपशोभितम्। बहुरत्नसमाकीर्णं दासीदाससमाकुलम्।।

tato duryodhanagṛhaṃ prāsādairupaśobhitam| bahuratnasamākīrṇaṃ dāsīdāsasamākulam||

Verse 7

धृतराष्ट्राभ्यनुज्ञातं भ्रात्रा दत्तं वृकोदरः। प्रतिपेदे महाबाहुर्मन्दिरं मघवानिव।।

dhṛtarāṣṭrābhyanujñātaṃ bhrātrā dattaṃ vṛkodaraḥ| pratipede mahābāhurmandiraṃ maghavāniva||

Verse 8

यथा दुर्योधनगृहं तथा दुःशासनस्य तु। प्रासादभालासंयुक्तं हेमतोरणभूषितम्।।

yathā duryodhanagṛhaṃ tathā duḥśāsanasya tu| prāsādabhālāsaṃyuktaṃ hematoraṇabhūṣitam||

Verse 9

दासीदाससुसंपूर्णं प्रभूतधनधान्यवत्। प्रतिपेदे महाबाहुरर्जुनो राजशासनात्।।

dāsīdāsasusaṃpūrṇaṃ prabhūtadhanadhānyavat| pratipede mahābāhurarjuno rājaśāsanāt||

Verse 10

दुर्मर्षणस्य भवनं दुःशासनगृहाद्वरम्। कुबेरभवनप्रख्यं मणिहेमविभूषितम्।।

durmarṣaṇasya bhavanaṃ duḥśāsanagṛhādvaram| kuberabhavanaprakhyaṃ maṇihemavibhūṣitam||

Verse 11

नकुलाय वरार्हाय कर्शिताय महावने। ददौ प्रीतो महाराज धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः।।

nakulāya varārhāya karśitāya mahāvane| dadau prīto mahārāja dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ||

Verse 12

दुर्मुखस्य च वेश्माग्र्यं श्रीमत्कनकभूषणम्। पूर्णपझदलाक्षीणां स्त्रीणां शयनसंकुलम्।।

durmukhasya ca veśmāgryaṃ śrīmatkanakabhūṣaṇam| pūrṇapajhadalākṣīṇāṃ strīṇāṃ śayanasaṃkulam||

Verse 13

प्रददौ सहदेवाय संततं प्रियकारिणे। मुमुदे तच्च लब्ध्वाऽसौ कैलासं धनदो यथा।।

pradadau sahadevāya saṃtataṃ priyakāriṇe| mumude tacca labdhvā'sau kailāsaṃ dhanado yathā||

Verse 14

युयुत्सुर्विदुरश्चैव सञ्जयश्च विशांपते। सुधर्मा चैव धौम्यश्च यथा स्वाञ्जग्मुरालयान्।।

yuyutsurviduraścaiva sañjayaśca viśāṃpate| sudharmā caiva dhaumyaśca yathā svāñjagmurālayān||

Verse 15

सह सात्यकिना शौरिरर्जुनस्य निवेशनम्। विवेश पुरुषव्याघ्रो व्याघ्रो गिरिगुहामिव।।

saha sātyakinā śaurirarjunasya niveśanam| viveśa puruṣavyāghro vyāghro giriguhāmiva||

Verse 16

तत्र भक्ष्यान्नपानैस्ते मुदिताः सुसुखोषिताः। सुखप्रबद्धा राजानमुपतस्थुर्युधिष्ठिरम्।।

tatra bhakṣyānnapānaiste muditāḥ susukhoṣitāḥ| sukhaprabaddhā rājānamupatasthuryudhiṣṭhiram||