Adhyaya 42

Verse 1

युधिष्ठिरेण नामशतकेन श्रीकृष्णस्तवनम्।। 1।। वैशंपायन उवाच। अभिषिक्तो महाप्राज्ञो राज्यं प्राप्य युधिष्ठिरः। दाशार्हं पुण्डरीकाक्षमुवाच प्राञ्जलिः शुचिः।।

yudhiṣṭhireṇa nāmaśatakena śrīkṛṣṇastavanam|| 1|| vaiśaṃpāyana uvāca| abhiṣikto mahāprājño rājyaṃ prāpya yudhiṣṭhiraḥ| dāśārhaṃ puṇḍarīkākṣamuvāca prāñjaliḥ śuciḥ||

Verse 2

तव कृष्ण प्रसादेन नयेन न बलेन च। बुद्ध्या च यदुशार्दूल तथा विक्रमणेन च।।

tava kṛṣṇa prasādena nayena na balena ca| buddhyā ca yaduśārdūla tathā vikramaṇena ca||

Verse 3

पुनः प्राप्तमिदं राज्यं पितृपैतामहं मया। नमस्ते पुण्डरीकाक्ष पुनः पुनररिंदम।।

punaḥ prāptamidaṃ rājyaṃ pitṛpaitāmahaṃ mayā| namaste puṇḍarīkākṣa punaḥ punarariṃdama||

Verse 4

त्वामेकमाहुः पुरुषं त्वामाहुः सात्वतां पतिम्। नामभिस्त्वां बहुविधैः स्तुवन्ति प्रयता द्विजाः।।

tvāmekamāhuḥ puruṣaṃ tvāmāhuḥ sātvatāṃ patim| nāmabhistvāṃ bahuvidhaiḥ stuvanti prayatā dvijāḥ||

Verse 5

विश्वकर्मन्नमस्तेऽस्तु विश्वात्मन्विश्वसंभव। विष्णो जिष्णो हरे कृष्ण वैकुण्ठ पुरुषोत्तम।।

viśvakarmannamaste'stu viśvātmanviśvasaṃbhava| viṣṇo jiṣṇo hare kṛṣṇa vaikuṇṭha puruṣottama||

Verse 6

अदित्याः सप्तधा त्वं तु पुराणो गर्भतां गतः। पृश्निगर्भस्त्वमेवैकस्त्रियुगं त्वां वदन्त्यपि।। ।। इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि राजधर्मपर्वणि द्विचत्वारिंशोऽध्यायः।। 42।।

adityāḥ saptadhā tvaṃ tu purāṇo garbhatāṃ gataḥ| pṛśnigarbhastvamevaikastriyugaṃ tvāṃ vadantyapi|| || iti śrīmanmahābhārate śāntiparvaṇi rājadharmaparvaṇi dvicatvāriṃśo'dhyāyaḥ|| 42||

Verse 7

शुचिश्रवा हृषीकेशो घृतार्चिर्हंस उच्यते। त्रिचक्षुः शंभुरेकस्त्वं विभुर्दामोदरोऽपि च।। सप्तधा विष्ण्वाख्य आदित्यो वामनश्चेति द्वेधा अदित्यामेव जन्म। ततोऽदिते रूपान्तरेषु पृश्निप्रभृतिषु क्रमात्पृश्निगर्भः परशुरामः दाशरधीरामः यादवौ रामकृष्णौ चेति। सर्वेषु गर्भेषु एकएव त्वम्। त्रिषु कृतादिषु युगेषु भवं त्रियुगम्। आदित्याः सप्तरात्रं त्वा पुराणे धर्मतो गतः। इति थ. पाठः।।

śuciśravā hṛṣīkeśo ghṛtārcirhaṃsa ucyate| tricakṣuḥ śaṃbhurekastvaṃ vibhurdāmodaro'pi ca|| saptadhā viṣṇvākhya ādityo vāmanaśceti dvedhā adityāmeva janma| tato'dite rūpāntareṣu pṛśniprabhṛtiṣu kramātpṛśnigarbhaḥ paraśurāmaḥ dāśaradhīrāmaḥ yādavau rāmakṛṣṇau ceti| sarveṣu garbheṣu ekaeva tvam| triṣu kṛtādiṣu yugeṣu bhavaṃ triyugam| ādityāḥ saptarātraṃ tvā purāṇe dharmato gataḥ| iti tha. pāṭhaḥ||

Verse 8

वराहोऽग्निर्बृहद्भानुर्वृषभस्तार्क्ष्यलक्षणः। अनीकसाहः पुरुषः शिपिविष्ट उरुक्रमः।। नृचक्षुः शंभुरिति थ. द. पाठः।।

varāho'gnirbṛhadbhānurvṛṣabhastārkṣyalakṣaṇaḥ| anīkasāhaḥ puruṣaḥ śipiviṣṭa urukramaḥ|| nṛcakṣuḥ śaṃbhuriti tha. da. pāṭhaḥ||

Verse 9

वरिष्ठ उग्रसेनानीः सत्यो वाजसनिर्गुहः। अच्युतश्च्यावनोऽरीणां संस्कृतो विकृतिर्वृषः।। वरुणोऽग्निर्वृहिद्भानुर्वृषण इति थ.द. पाठः।।

variṣṭha ugrasenānīḥ satyo vājasanirguhaḥ| acyutaścyāvano'rīṇāṃ saṃskṛto vikṛtirvṛṣaḥ|| varuṇo'gnirvṛhidbhānurvṛṣaṇa iti tha.da. pāṭhaḥ||

Verse 10

कृष्णधर्मस्त्वमेवादिर्वृषदर्भो वृषाकपिः। सिन्धुर्विधूर्मिस्त्रिककुप् त्रिधामा त्रिवृदच्युतः।। वाचिष्ठ उग्रसेनानीरिति ड. थ. द. पाठः। संकृतिः प्रकृतिर्विभुरिति ड. थ. पाठः।।

kṛṣṇadharmastvamevādirvṛṣadarbho vṛṣākapiḥ| sindhurvidhūrmistrikakup tridhāmā trivṛdacyutaḥ|| vāciṣṭha ugrasenānīriti ḍa. tha. da. pāṭhaḥ| saṃkṛtiḥ prakṛtirvibhuriti ḍa. tha. pāṭhaḥ||

Verse 11

सम्राड् विराट् स्वराट् चैव स्वराड्‌भूतमयो भवः। विभूर्भूरतिभूः कृष्णः कृष्णवर्त्मा त्वमेव च।।

samrāḍ virāṭ svarāṭ caiva svarāḍ‌bhūtamayo bhavaḥ| vibhūrbhūratibhūḥ kṛṣṇaḥ kṛṣṇavartmā tvameva ca||

Verse 12

स्विष्टकृद्भिषजावर्तः कपिलस्त्वं च वामनः। यज्ञो ध्रुवः पतङ्गश्च जयत्सेनस्त्वमुच्यसे।।

sviṣṭakṛdbhiṣajāvartaḥ kapilastvaṃ ca vāmanaḥ| yajño dhruvaḥ pataṅgaśca jayatsenastvamucyase||

Verse 13

शिखण्डी नहुषो बभ्रुर्दिविस्पृक् त्वं पुनर्वसुः। सुबभ्रू रुक्मयज्ञश्च सुषेणो दुन्दुभिस्तथा।।

śikhaṇḍī nahuṣo babhrurdivispṛk tvaṃ punarvasuḥ| subabhrū rukmayajñaśca suṣeṇo dundubhistathā||

Verse 14

गभस्तिनेमिः श्रीपझः पुष्करः शुष्मधारणः। ऋभुर्विभुः सर्वसूक्ष्मस्त्व धरित्री च पठ्यसे।।

gabhastinemiḥ śrīpajhaḥ puṣkaraḥ śuṣmadhāraṇaḥ| ṛbhurvibhuḥ sarvasūkṣmastva dharitrī ca paṭhyase||

Verse 15

अम्भोनिधिस्त्वं ब्रह्मा त्वं पवित्रं धाम धामवित्। हिरण्यगर्भः पुरुषः स्वधा स्वाहा च केशवः।।

ambhonidhistvaṃ brahmā tvaṃ pavitraṃ dhāma dhāmavit| hiraṇyagarbhaḥ puruṣaḥ svadhā svāhā ca keśavaḥ||

Verse 16

योनिस्त्वमस्य प्रलयश्च कृष्ण त्वमेवेदं सृजसि विश्वमग्रे। विश्वं चेदं त्वद्वशे विश्वयोने नमोस्तु ते शार्ङ्गचक्रासिपाणे।।

yonistvamasya pralayaśca kṛṣṇa tvamevedaṃ sṛjasi viśvamagre| viśvaṃ cedaṃ tvadvaśe viśvayone namostu te śārṅgacakrāsipāṇe||

Verse 17

वैशंपायन उवाच। एवं स्तुतो धर्मराजेन कृष्णः सभामध्ये प्रीतिमान्पुष्कराक्षः। तमभ्यनन्दद्भारतं पुष्कलाभि र्वाग्भिर्ज्येष्ठं पाण्डवं यादवाग्र्यः।।

vaiśaṃpāyana uvāca| evaṃ stuto dharmarājena kṛṣṇaḥ sabhāmadhye prītimānpuṣkarākṣaḥ| tamabhyanandadbhārataṃ puṣkalābhi rvāgbhirjyeṣṭhaṃ pāṇḍavaṃ yādavāgryaḥ||

Verse 18

एतन्नामशतं विष्णोर्धर्मराजेन कीर्तितम्। यः पठेच्छृणुयाद्वापि सर्वपापैः प्रमुच्यते।।

etannāmaśataṃ viṣṇordharmarājena kīrtitam| yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi sarvapāpaiḥ pramucyate||