Adhyaya 372

Verse 1

आश्चर्थकथनं प्रार्थितेन नागेन सूर्यमण्डले तत्तुल्यतेजोन्तरप्रवेशदर्शनकथनम्।। 1।। ब्राह्मण उवाच। विवस्वतो गच्छति पर्ययेण वोडुं भवांस्तं यथमेकचक्रम्। आश्चर्यभूतं यदि तत्र किंचि द्दृष्टं त्वयाशंसितुमर्हसि त्वम्।।

āścarthakathanaṃ prārthitena nāgena sūryamaṇḍale tattulyatejontarapraveśadarśanakathanam|| 1|| brāhmaṇa uvāca| vivasvato gacchati paryayeṇa voḍuṃ bhavāṃstaṃ yathamekacakram| āścaryabhūtaṃ yadi tatra kiṃci ddṛṣṭaṃ tvayāśaṃsitumarhasi tvam||

Verse 2

नाग उवाच। आश्चर्याणामनेकानां प्रतिष्ठा भगवान्रविः। यतो भूताः प्रवर्तन्ते सर्वे त्रैलोक्यसंमताः।।

nāga uvāca| āścaryāṇāmanekānāṃ pratiṣṭhā bhagavānraviḥ| yato bhūtāḥ pravartante sarve trailokyasaṃmatāḥ||

Verse 3

यस्य रश्मिसहस्रेषु शाखास्विव विहंगमाः। वसन्त्याश्रित्य मुनयः संसिद्धा दैवतैः सह।।

yasya raśmisahasreṣu śākhāsviva vihaṃgamāḥ| vasantyāśritya munayaḥ saṃsiddhā daivataiḥ saha||

Verse 4

यतो पायुर्विनिःसृत्य सूर्यरश्म्याश्रितो महान्। विजृम्भत्यम्बरे तत्र किमाश्चर्यमतः परम्।। ।। इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि द्विसप्तत्यधिकत्रिशततमोऽध्यायः।। 372।।

yato pāyurviniḥsṛtya sūryaraśmyāśrito mahān| vijṛmbhatyambare tatra kimāścaryamataḥ param|| || iti śrīmanmahābhārate śāntiparvaṇi mokṣadharmaparvaṇi dvisaptatyadhikatriśatatamo'dhyāyaḥ|| 372||

Verse 5

विभज्यं तं तु विप्रर्षे प्रजानां हितकाम्यया। तोयं सृजति वर्षासु किमाश्चर्यमतः परम्।। विसृजत्यम्बरे तोयमिति ट. पाठः।।

vibhajyaṃ taṃ tu viprarṣe prajānāṃ hitakāmyayā| toyaṃ sṛjati varṣāsu kimāścaryamataḥ param|| visṛjatyambare toyamiti ṭa. pāṭhaḥ||

Verse 6

यस्य मण्डलमध्यस्थो महात्मा परमत्विषा। ीप्तः समीक्षतेऽलोकान्किमाश्चर्यमतः परम्।। तं वातं पुरोवातादिरूपेण विभज्य परिणामं नीत्वा।।

yasya maṇḍalamadhyastho mahātmā paramatviṣā| īptaḥ samīkṣate'lokānkimāścaryamataḥ param|| taṃ vātaṃ purovātādirūpeṇa vibhajya pariṇāmaṃ nītvā||

Verse 7

द शुक्रो नामासितः पादो यश्च वारिधरोऽम्बरे। तोयं सृजति वर्षासु किमाश्चर्यमतः परम्।। महात्मान्तर्यामी।।

da śukro nāmāsitaḥ pādo yaśca vāridharo'mbare| toyaṃ sṛjati varṣāsu kimāścaryamataḥ param|| mahātmāntaryāmī||

Verse 8

योऽष्टमासांस्तु शुचिना किरणेनोक्षितं पयः। प्रत्यादत्ते पुनः काले किमाश्चर्यमतः परम्।।

yo'ṣṭamāsāṃstu śucinā kiraṇenokṣitaṃ payaḥ| pratyādatte punaḥ kāle kimāścaryamataḥ param||

Verse 9

यस्य तेजोविशेषेषु स्वयमात्मा प्रतिष्ठितः। यतो बीजं मही चेयं धार्यते सचराचरम्।। पादइव पादोऽवयवः नीलमेघरूपेणाप्ययमेव वर्षतीत्यर्थः।।

yasya tejoviśeṣeṣu svayamātmā pratiṣṭhitaḥ| yato bījaṃ mahī ceyaṃ dhāryate sacarācaram|| pādaiva pādo'vayavaḥ nīlamegharūpeṇāpyayameva varṣatītyarthaḥ||

Verse 10

यत्र देवो महाबाहुः शाश्वतः पुरुषोत्तमः। अनादिनिधनो विप्र किमाश्चर्यमतः परम्।।

yatra devo mahābāhuḥ śāśvataḥ puruṣottamaḥ| anādinidhano vipra kimāścaryamataḥ param||

Verse 11

आश्चर्याणामिवाश्चर्यमिदमेकं तु मे शृणु। विमले यन्मया दृष्टमम्बरे सूर्यसंश्रयात्।।

āścaryāṇāmivāścaryamidamekaṃ tu me śṛṇu| vimale yanmayā dṛṣṭamambare sūryasaṃśrayāt||

Verse 12

पुरा मध्याह्नसमये लोकांस्तपति भास्करे। प्रत्यादित्यप्रतीकाशः सर्वतः समदृश्यत।। यतः सूर्यात्। बीजं औषधम्।।

purā madhyāhnasamaye lokāṃstapati bhāskare| pratyādityapratīkāśaḥ sarvataḥ samadṛśyata|| yataḥ sūryāt| bījaṃ auṣadham||

Verse 13

स लोकांस्तेजसा सर्वान्स्वभासा निर्विभासयन्। आदित्याधिमुखोऽभ्येति गगनं पाटयन्निव।।

sa lokāṃstejasā sarvānsvabhāsā nirvibhāsayan| ādityādhimukho'bhyeti gaganaṃ pāṭayanniva||

Verse 14

हुताहुतिरिव ज्योतिर्व्याप्य तेजोमरीचिभिः। अनिर्देश्येन रूपेण द्वितीय इव भास्करः।।

hutāhutiriva jyotirvyāpya tejomarīcibhiḥ| anirdeśyena rūpeṇa dvitīya iva bhāskaraḥ||

Verse 15

तस्याभिगमनप्राप्तौ हस्तौ दत्तौ विवस्वता। तेनापि दक्षिणो हस्तो दत्तः प्रत्यर्चितार्थिना।। प्रत्यादिप्रतीकाशः आदित्यान्तरतुल्यतेजस्कः। समदृश्यत दृष्टः।।

tasyābhigamanaprāptau hastau dattau vivasvatā| tenāpi dakṣiṇo hasto dattaḥ pratyarcitārthinā|| pratyādipratīkāśaḥ ādityāntaratulyatejaskaḥ| samadṛśyata dṛṣṭaḥ||

Verse 16

ततो भित्त्वैव गगन प्रविष्टो रश्मिमण्डलम्। एकीभूतं च तत्तेजः क्षणेनादित्यतां गतम्।। दत्तः प्रत्यर्चिनार्चिनेति ट. पाठः।।

tato bhittvaiva gagana praviṣṭo raśmimaṇḍalam| ekībhūtaṃ ca tattejaḥ kṣaṇenādityatāṃ gatam|| dattaḥ pratyarcinārcineti ṭa. pāṭhaḥ||

Verse 17

तत्र नः संशयो जातस्तयोस्तेजः समागमे। अनयोः को भवेत्सूर्यो रथस्थो योऽयमागतः।।

tatra naḥ saṃśayo jātastayostejaḥ samāgame| anayoḥ ko bhavetsūryo rathastho yo'yamāgataḥ||

Verse 18

ते वयं जातसंदेहाः पर्यपृच्छामहे रविम्। क एष दिवमाक्रम्य गतः सूर्य इवापरः।।

te vayaṃ jātasaṃdehāḥ paryapṛcchāmahe ravim| ka eṣa divamākramya gataḥ sūrya ivāparaḥ||