Adhyaya 371

Verse 1

नागब्राह्मणयोः संलापः।। 1।। भीष्म उवाच। स पन्नगपतिस्तत्र प्रययौ ब्राह्मणं प्रति। तमेव मनसा ध्यायन्कार्यवत्तां विचारयन्।।

nāgabrāhmaṇayoḥ saṃlāpaḥ|| 1|| bhīṣma uvāca| sa pannagapatistatra prayayau brāhmaṇaṃ prati| tameva manasā dhyāyankāryavattāṃ vicārayan||

Verse 2

तमतिक्रम्य नागेन्द्रो मतिमान्स नरेश्वर। प्रोवाच मधुरं वाक्यं प्रकृत्या धर्मवत्सलः।।

tamatikramya nāgendro matimānsa nareśvara| provāca madhuraṃ vākyaṃ prakṛtyā dharmavatsalaḥ||

Verse 3

भोभो क्षाम्याभिभाषए त्वां न रोषं कर्तुमर्हसि। इह त्वमभिसंप्राप्तः कस्यार्थे किं प्रयोजनम्।। ।। इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि एकसप्तत्यधिकत्रिशततमोऽध्यायः।। 371।।

bhobho kṣāmyābhibhāṣae tvāṃ na roṣaṃ kartumarhasi| iha tvamabhisaṃprāptaḥ kasyārthe kiṃ prayojanam|| || iti śrīmanmahābhārate śāntiparvaṇi mokṣadharmaparvaṇi ekasaptatyadhikatriśatatamo'dhyāyaḥ|| 371||

Verse 4

आभिमुख्यादभिक्रम्य स्नेहात्पृच्छामि ते द्विज। विविक्ते गोमतीतीरे कं वा त्वं पर्युपाससे।।

ābhimukhyādabhikramya snehātpṛcchāmi te dvija| vivikte gomatītīre kaṃ vā tvaṃ paryupāsase||

Verse 5

ब्राह्मण उवाच। धर्मारण्यं हि मां विद्धि नागं द्रष्टुमिहागतम्। पद्मनाभं द्विजश्रेष्ठ तत्र मे कार्यमाहितम्।। क्षाम्य क्षमस्व।।

brāhmaṇa uvāca| dharmāraṇyaṃ hi māṃ viddhi nāgaṃ draṣṭumihāgatam| padmanābhaṃ dvijaśreṣṭha tatra me kāryamāhitam|| kṣāmya kṣamasva||

Verse 6

तस्य चाहमसान्निध्ये श्रुतवानस्मि तं गतम्। स्वजनात्तं प्रतीक्षामि पर्जन्यमिव कर्षकः।। धर्मारण्यं मुनिं मां विद्धि। द्विजानां सर्पाणां श्रेष्ठ। धर्मारण्याद्धि मां विद्धि इति ट. पाठः।।

tasya cāhamasānnidhye śrutavānasmi taṃ gatam| svajanāttaṃ pratīkṣāmi parjanyamiva karṣakaḥ|| dharmāraṇyaṃ muniṃ māṃ viddhi| dvijānāṃ sarpāṇāṃ śreṣṭha| dharmāraṇyāddhi māṃ viddhi iti ṭa. pāṭhaḥ||

Verse 7

तस्य चाक्लेशकरणं स्वस्तिकारसमाहितम्। आवर्तयामि तद्ब्रह्म योगयुक्तो निरामयः।। श्रुतवानस्मि तां गतिमिति ठ. पाठः।।

tasya cākleśakaraṇaṃ svastikārasamāhitam| āvartayāmi tadbrahma yogayukto nirāmayaḥ|| śrutavānasmi tāṃ gatimiti ṭha. pāṭhaḥ||

Verse 8

नाग उवाच। अहो कल्याणवृत्तस्त्वं साधुः सज्जनवत्सलः। अवाच्यस्त्वं महाभाग परं स्नेहेन पश्यसि।। अक्लेशकरणं क्लेशनिवारकम्।।

nāga uvāca| aho kalyāṇavṛttastvaṃ sādhuḥ sajjanavatsalaḥ| avācyastvaṃ mahābhāga paraṃ snehena paśyasi|| akleśakaraṇaṃ kleśanivārakam||

Verse 9

अहं स नागो विप्रर्षे यथा मां विन्दते भवान्। आज्ञापय यथास्वैरं किं करोमि प्रियं तव।।

ahaṃ sa nāgo viprarṣe yathā māṃ vindate bhavān| ājñāpaya yathāsvairaṃ kiṃ karomi priyaṃ tava||

Verse 10

भवन्तं स्वजनादस्मि संप्राप्तं श्रुतवानहम्। अतस्त्वां स्वयमेवाहं द्रष्टुमभ्यागतो द्विज।।

bhavantaṃ svajanādasmi saṃprāptaṃ śrutavānaham| atastvāṃ svayamevāhaṃ draṣṭumabhyāgato dvija||

Verse 11

संप्राप्तश्च भवानद्य कृतार्थः प्रतियास्यति। विस्रब्धो मां द्विजश्रेष्ठ विषये योक्तमर्हसि।।

saṃprāptaśca bhavānadya kṛtārthaḥ pratiyāsyati| visrabdho māṃ dvijaśreṣṭha viṣaye yoktamarhasi||

Verse 12

वयं हि भवता सर्वे गुणक्रीता विशेषतः। यस्त्वमात्महितं त्यक्त्वा मामेवेहानुरुध्यसे।।

vayaṃ hi bhavatā sarve guṇakrītā viśeṣataḥ| yastvamātmahitaṃ tyaktvā māmevehānurudhyase||

Verse 13

ब्राह्मण उवाच। आगतोऽहं महाभाग तव दर्शनलालसः। कंचिदर्थमनर्यज्ञः प्रष्टुकामो भुजंगम।। श्रुत्वाद्य त्वं महाभाग परं यत्नेन पश्यसीति ट. पाठः।।

brāhmaṇa uvāca| āgato'haṃ mahābhāga tava darśanalālasaḥ| kaṃcidarthamanaryajñaḥ praṣṭukāmo bhujaṃgama|| śrutvādya tvaṃ mahābhāga paraṃ yatnena paśyasīti ṭa. pāṭhaḥ||

Verse 14

अहमात्मानमात्मस्थो मार्गगाणोऽऽत्मनो गतिम्। वासार्थिनं महाप्रज्ञं चलच्चित्तमुपास्मि ह।।

ahamātmānamātmastho mārgagāṇo''tmano gatim| vāsārthinaṃ mahāprajñaṃ calaccittamupāsmi ha||

Verse 15

प्रकाशितस्त्वं स गुणैर्यशोगर्भगभस्तिभिः। शशाङ्ककरसंस्पर्शैर्हृद्यैरात्मप्रकाशितैः।। अनर्थज्ञः अर्थानभिज्ञः। कंचिदर्थं हि तत्वज्ञेति ट. पाठः।।

prakāśitastvaṃ sa guṇairyaśogarbhagabhastibhiḥ| śaśāṅkakarasaṃsparśairhṛdyairātmaprakāśitaiḥ|| anarthajñaḥ arthānabhijñaḥ| kaṃcidarthaṃ hi tatvajñeti ṭa. pāṭhaḥ||

Verse 16

तस्य मे प्रश्नमुत्पन्नं छिन्धि त्वमनिलाशन। पश्चात्कार्यं वदिष्यामि श्रोतुमर्हति तद्भवान्।।

tasya me praśnamutpannaṃ chindhi tvamanilāśana| paścātkāryaṃ vadiṣyāmi śrotumarhati tadbhavān||