Adhyaya 369

Verse 1

नागपत्न्या प्रवासादागतं स्वभर्तारं प्रति ब्राह्मणवचननिवेदनम्।। 1।। भीष्म उवाच। अथ काले बहुतिथे पूर्णे प्राप्तो भुजङ्गमः। दत्ताभ्यनुज्ञः स्वं वेश्म कृतकर्मा विवस्वता।।

nāgapatnyā pravāsādāgataṃ svabhartāraṃ prati brāhmaṇavacananivedanam|| 1|| bhīṣma uvāca| atha kāle bahutithe pūrṇe prāpto bhujaṅgamaḥ| dattābhyanujñaḥ svaṃ veśma kṛtakarmā vivasvatā||

Verse 2

तं भार्याऽप्युपचक्राम पादशौचादिभिर्गुणैः। उपपन्नां च तां साध्वीं पन्नगः पर्यपृच्छत।।

taṃ bhāryā'pyupacakrāma pādaśaucādibhirguṇaiḥ| upapannāṃ ca tāṃ sādhvīṃ pannagaḥ paryapṛcchata||

Verse 3

अथ त्वमसि कल्याणि देवतातिथिपूजने। पूर्वमुक्तेन विधिना युक्ता कर्मसु वर्तसे।।

atha tvamasi kalyāṇi devatātithipūjane| pūrvamuktena vidhinā yuktā karmasu vartase||

Verse 4

न खल्वस्यकृतार्थेन स्त्रीबुद्ध्या मार्दवीकृता। मद्वियोगेन सुश्रोणि विमुक्ता धर्मसेतुना।। ।। इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि एकोनसप्तत्यधिकत्रिशततमोऽध्यायः।। 369।।

na khalvasyakṛtārthena strībuddhyā mārdavīkṛtā| madviyogena suśroṇi vimuktā dharmasetunā|| || iti śrīmanmahābhārate śāntiparvaṇi mokṣadharmaparvaṇi ekonasaptatyadhikatriśatatamo'dhyāyaḥ|| 369||

Verse 5

नागभार्योवाच। शिष्याणां गुरुशुश्रूषा विप्राणां वेदधारणम्। भृत्यानां स्वामिवचनं राज्ञो लोकानुपालनम्।। अकृतार्थेन धर्मसेतुना।।

nāgabhāryovāca| śiṣyāṇāṃ guruśuśrūṣā viprāṇāṃ vedadhāraṇam| bhṛtyānāṃ svāmivacanaṃ rājño lokānupālanam|| akṛtārthena dharmasetunā||

Verse 6

सर्वभूतपरित्राणं क्षत्रधर्म इहोच्यते। वैश्यानां यज्ञसंवृत्तिरातिथेयसमन्विता।। विप्राणां वेदपालनमिति ट. पाठः।।

sarvabhūtaparitrāṇaṃ kṣatradharma ihocyate| vaiśyānāṃ yajñasaṃvṛttirātitheyasamanvitā|| viprāṇāṃ vedapālanamiti ṭa. pāṭhaḥ||

Verse 7

विप्रक्षत्रियवैश्यानां शुश्रूषा शूद्रकर्म तत्। गृहस्थधर्मो नागेन्द्र सर्वभूतहितैषिता।।

viprakṣatriyavaiśyānāṃ śuśrūṣā śūdrakarma tat| gṛhasthadharmo nāgendra sarvabhūtahitaiṣitā||

Verse 8

नियताहारता नित्यं व्रतचर्या यथाक्रमम्। धर्मो हि धर्मसंबन्धादिन्द्रियाणां विशेषतः।। सर्वेषामेव वर्णानामातिथेसमन्वितेति ट. पाठः।।

niyatāhāratā nityaṃ vratacaryā yathākramam| dharmo hi dharmasaṃbandhādindriyāṇāṃ viśeṣataḥ|| sarveṣāmeva varṇānāmātithesamanviteti ṭa. pāṭhaḥ||

Verse 9

अहं कस्य कुतो वाऽपि कः को मे ह भवेदिति। प्रयोजनमतिर्नित्यमेवं मोक्षाश्रमे वसेत्।।

ahaṃ kasya kuto vā'pi kaḥ ko me ha bhavediti| prayojanamatirnityamevaṃ mokṣāśrame vaset||

Verse 10

पतिव्रतात्वं भार्यायाः परमो धर्म उच्यते। तवोपदेशान्नागेन्द्र तच्च तत्त्वेन वेद्मि वै।।

pativratātvaṃ bhāryāyāḥ paramo dharma ucyate| tavopadeśānnāgendra tacca tattvena vedmi vai||

Verse 11

साऽहं धर्मं विजानन्ती धर्ननित्ये त्वयि स्थिते। सत्पथं कथमृत्सृज्य यास्यामि विपथं पथः।।

sā'haṃ dharmaṃ vijānantī dharnanitye tvayi sthite| satpathaṃ kathamṛtsṛjya yāsyāmi vipathaṃ pathaḥ||

Verse 12

देवतानां महाभाग धर्मचर्या न हीयते। अतिथीनां च सत्कारे नित्ययुक्ताऽस्म्यतन्द्रिता।।

devatānāṃ mahābhāga dharmacaryā na hīyate| atithīnāṃ ca satkāre nityayuktā'smyatandritā||

Verse 13

सप्ताष्टदिवसास्त्वद्य विप्रस्येहागतस्य वै। तच्च कार्यं न मे ख्याति दर्शनं तव काङ्क्षति।। धर्मसंबन्धात्क्षत्रियाणां विशेषत इति ट. पाठः।।

saptāṣṭadivasāstvadya viprasyehāgatasya vai| tacca kāryaṃ na me khyāti darśanaṃ tava kāṅkṣati|| dharmasaṃbandhātkṣatriyāṇāṃ viśeṣata iti ṭa. pāṭhaḥ||

Verse 14

गोमत्यास्त्वेष पुलिने त्वद्दर्शनसमुत्सुकः। आसीनो वर्तयन्ब्रह्म ब्राह्मणः संशितव्रतः।। मे मांप्रति। ख्याति कथयति।।

gomatyāstveṣa puline tvaddarśanasamutsukaḥ| āsīno vartayanbrahma brāhmaṇaḥ saṃśitavrataḥ|| me māṃprati| khyāti kathayati||

Verse 15

अहं त्वनेन नागेन्द्र सत्यपूर्वं समाहिता। प्रस्थाप्यो मत्सकाशं स संप्राप्तो भुजगोत्तमः।।

ahaṃ tvanena nāgendra satyapūrvaṃ samāhitā| prasthāpyo matsakāśaṃ sa saṃprāpto bhujagottamaḥ||

Verse 16

एतच्छ्रुत्वा महाप्राज्ञ तत्र गन्तुं त्वमर्हसि। दातुमर्हसि वा तस्य दर्शनं दर्शनश्रवः।। वर्तयन् आवर्तयन्। ब्रह्म वेदम्।।

etacchrutvā mahāprājña tatra gantuṃ tvamarhasi| dātumarhasi vā tasya darśanaṃ darśanaśravaḥ|| vartayan āvartayan| brahma vedam||