Adhyaya 365

Verse 1

अतिथिना ब्राह्मणंप्रति श्रेयःसाधनावगमनाय पद्माख्यनागसमीपगमनचोदना।। 1।। अतिथिरुवाच। उपदेशं तु ते विप्र करिष्येऽहं यथाक्रमम्। गुरुणा मे यथाख्यातमर्थतत्त्वं तु मे शृणु।।

atithinā brāhmaṇaṃprati śreyaḥsādhanāvagamanāya padmākhyanāgasamīpagamanacodanā|| 1|| atithiruvāca| upadeśaṃ tu te vipra kariṣye'haṃ yathākramam| guruṇā me yathākhyātamarthatattvaṃ tu me śṛṇu||

Verse 2

यत्र पूर्वाभिसर्गे वै धर्मचक्रं प्रवर्तितम्। नैमिषे गोमतीतीरे तत्र नागह्रदो महान्।।

yatra pūrvābhisarge vai dharmacakraṃ pravartitam| naimiṣe gomatītīre tatra nāgahrado mahān||

Verse 3

समग्रैस्रिदशैस्तत्र इष्टमासीद्द्विजर्षभ। यत्रेन्द्रातिक्रमं चक्रे माधाता राजसत्तमः।।

samagraisridaśaistatra iṣṭamāsīddvijarṣabha| yatrendrātikramaṃ cakre mādhātā rājasattamaḥ||

Verse 4

कृताधिवासो धर्मात्मा तत्र चक्षुःश्रवा महान्। पद्मनाभो महानागः पद्म इत्येव विश्रुतः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि पञ्चषष्ट्यधिकत्रिशततमोऽध्यायः।। 365।।

kṛtādhivāso dharmātmā tatra cakṣuḥśravā mahān| padmanābho mahānāgaḥ padma ityeva viśrutaḥ|| || iti śrīmanmahābhārate śāntiparvaṇi mokṣadharmaparvaṇi pañcaṣaṣṭyadhikatriśatatamo'dhyāyaḥ|| 365||

Verse 5

स वाचा कर्मणा चैव मनसा च द्विजर्षभः। प्रसादयति भूतानि त्रिविधे वर्त्मनि स्थितः।। चक्षुःश्रवाः सर्पः।।

sa vācā karmaṇā caiva manasā ca dvijarṣabhaḥ| prasādayati bhūtāni trividhe vartmani sthitaḥ|| cakṣuḥśravāḥ sarpaḥ||

Verse 6

साम्ना भेदेन दानेन दणडेनेति चतुर्विधम्। पिपमस्थं समस्थं च चक्षुर्ध्यानेन रक्षति।।

sāmnā bhedena dānena daṇaḍeneti caturvidham| pipamasthaṃ samasthaṃ ca cakṣurdhyānena rakṣati||

Verse 7

तमतिक्रम्य विधिना प्रष्टुमर्हसि काङ्क्षित्तम्। स ते परमकं धर्मं न मिथ्या दर्शयिष्यरति।।

tamatikramya vidhinā praṣṭumarhasi kāṅkṣittam| sa te paramakaṃ dharmaṃ na mithyā darśayiṣyarati||

Verse 8

स हि सर्वातिथिर्नाणो बुद्धिशास्त्रविशारदः। गुणैरनुपमैर्युक्तः समस्तैराभिकामिकैः।। त्रिविधे कर्मज्ञानोपास्त्यात्मके।। 13-365-6 चतुर्विधं यथा स्यात्तया। चक्षुः चक्षुरादि। ध्यानेन वस्तुतत्त्वानुसंधानेन।। 13-365-7 अतिक्रम्योपगम्य।।

sa hi sarvātithirnāṇo buddhiśāstraviśāradaḥ| guṇairanupamairyuktaḥ samastairābhikāmikaiḥ|| trividhe karmajñānopāstyātmake|| 13-365-6 caturvidhaṃ yathā syāttayā| cakṣuḥ cakṣurādi| dhyānena vastutattvānusaṃdhānena|| 13-365-7 atikramyopagamya||

Verse 9

प्रकृत्या नित्यसलिलो नित्यमध्ययने रतः। तपोदमाभ्यां संयुक्तो वृत्तेनानवरेण च।।

prakṛtyā nityasalilo nityamadhyayane rataḥ| tapodamābhyāṃ saṃyukto vṛttenānavareṇa ca||

Verse 10

यज्वा दानपतिः क्षान्तो वृत्ते च परमे स्थितः। सत्यवागनसूयुश्च शीलवान्नियतेन्द्रियः।।

yajvā dānapatiḥ kṣānto vṛtte ca parame sthitaḥ| satyavāganasūyuśca śīlavānniyatendriyaḥ||

Verse 11

शेषान्नभोक्ता वचनानुकूलो हितार्जवोत्कृष्टकृताकृतज्ञः। अवैरकृद्भूतहिते नियुक्तो गङ्गाह्रदाम्भोभिजनोपपन्नः।।

śeṣānnabhoktā vacanānukūlo hitārjavotkṛṣṭakṛtākṛtajñaḥ| avairakṛdbhūtahite niyukto gaṅgāhradāmbhobhijanopapannaḥ||