Adhyaya 340

Verse 1

शुकेन कैलासशिखरादन्तरिक्षोत्पतनम्।। 1।। शुकेनात्मानमवलोकयतो देवान्प्रति व्यासेन शुकेत्याक्रोशे तंप्रतिप्रतिवचनचोदना।। 2।। भीष्म उवाच। गिरिशृङ्गं समारुह्य सुतो व्यासस्य भारत। समे देशे विविक्ते स निःशलाक उपाविशत्।। ।। इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि चत्वारिंशदधिकत्रिशततमोऽध्यायः।। 340।।

śukena kailāsaśikharādantarikṣotpatanam|| 1|| śukenātmānamavalokayato devānprati vyāsena śuketyākrośe taṃpratiprativacanacodanā|| 2|| bhīṣma uvāca| giriśṛṅgaṃ samāruhya suto vyāsasya bhārata| same deśe vivikte sa niḥśalāka upāviśat|| || iti śrīmanmahābhārate śāntiparvaṇi mokṣadharmaparvaṇi catvāriṃśadadhikatriśatatamo'dhyāyaḥ|| 340||

Verse 2

धारयामास चात्मानं यथाशास्त्रं यथाविधि। पादप्रभृतिगात्रेषु क्रमेण क्रमयोगवित्।।

dhārayāmāsa cātmānaṃ yathāśāstraṃ yathāvidhi| pādaprabhṛtigātreṣu krameṇa kramayogavit||

Verse 3

ततः स प्राङ्भुखो विद्वानादित्ये नाचिरोदिते। पाणिपादं समाधाय विनीतवदुपाविशत्।।

tataḥ sa prāṅbhukho vidvānāditye nācirodite| pāṇipādaṃ samādhāya vinītavadupāviśat||

Verse 4

न तत्र पक्षिसंपातो न शब्दो नापि दर्शनम्। यत्र वैयासकिर्धीमान्योक्तुं समुपचक्रमे।।

na tatra pakṣisaṃpāto na śabdo nāpi darśanam| yatra vaiyāsakirdhīmānyoktuṃ samupacakrame||

Verse 5

स ददर्श तदाऽऽत्मानं सर्वसङ्गविनिःसृतम्। प्रजहास ततो हासं शुकः संप्रेक्ष्य तत्परम्।।

sa dadarśa tadā''tmānaṃ sarvasaṅgaviniḥsṛtam| prajahāsa tato hāsaṃ śukaḥ saṃprekṣya tatparam||

Verse 6

स पुनर्योगमास्थाय मोक्षमार्गोपलब्धये। महायोगेश्वरो भूत्वा सोऽत्यक्रामद्विहायसम्।।

sa punaryogamāsthāya mokṣamārgopalabdhaye| mahāyogeśvaro bhūtvā so'tyakrāmadvihāyasam||

Verse 7

ततः प्रदक्षिणं कृत्वा देवर्षि नारदं ततः। निवेदयामास च तं स्वं योगं परमर्षये।।

tataḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā devarṣi nāradaṃ tataḥ| nivedayāmāsa ca taṃ svaṃ yogaṃ paramarṣaye||

Verse 8

शुक उवाच। दृष्टो मार्गः प्रवृत्तोस्मि स्वस्ति तेऽस्तु तपोधन। त्वत्प्रसादाद्गमिष्यामि गतिमिष्टां महाद्युते।।

śuka uvāca| dṛṣṭo mārgaḥ pravṛttosmi svasti te'stu tapodhana| tvatprasādādgamiṣyāmi gatimiṣṭāṃ mahādyute||

Verse 9

नारदेनाभ्यनुज्ञातः शुको द्वैपायनात्मजः। अभिवाद्य पुनर्योगमास्थायाकाशमाविशत्।।

nāradenābhyanujñātaḥ śuko dvaipāyanātmajaḥ| abhivādya punaryogamāsthāyākāśamāviśat||

Verse 10

कैलासपृष्ठादुत्पत्य स पपात दिवं तदा। अन्तरिक्षचरः श्रीमान्व्यासपुत्रः सुनिश्चितः।।

kailāsapṛṣṭhādutpatya sa papāta divaṃ tadā| antarikṣacaraḥ śrīmānvyāsaputraḥ suniścitaḥ||

Verse 11

तमुद्यन्तं द्विजश्रेष्ठं वैनतेयसमद्युतिम्। ददृशुः सर्वभूतानि मनोऽमारुतरंहसम्।।

tamudyantaṃ dvijaśreṣṭhaṃ vainateyasamadyutim| dadṛśuḥ sarvabhūtāni mano'mārutaraṃhasam||

Verse 12

व्यवसायेन लोकांस्त्रीन्सर्वान्सोऽथ विचिन्तयन्। आस्थितो दिव्यमध्वानं पावकार्कसमप्रभः।।

vyavasāyena lokāṃstrīnsarvānso'tha vicintayan| āsthito divyamadhvānaṃ pāvakārkasamaprabhaḥ||

Verse 13

तमेकमनसं यान्तमव्यग्रमकुतोभयम्। ददृशुः सर्वभूतानि जङ्गमानीतराणि च।।

tamekamanasaṃ yāntamavyagramakutobhayam| dadṛśuḥ sarvabhūtāni jaṅgamānītarāṇi ca||

Verse 14

यथाशक्ति यथान्यायं पूजयांचक्रिरे तदा। पुष्पवर्षेश्च दिव्यैस्तमलंचक्रुर्दिवौकसः।।

yathāśakti yathānyāyaṃ pūjayāṃcakrire tadā| puṣpavarṣeśca divyaistamalaṃcakrurdivaukasaḥ||

Verse 15

तं दृष्ट्वा विस्मिताः सर्वे गन्धर्वाप्सरसां गणाः। ऋषयश्चैव संसिद्धाः परं विस्मयमागताः।।

taṃ dṛṣṭvā vismitāḥ sarve gandharvāpsarasāṃ gaṇāḥ| ṛṣayaścaiva saṃsiddhāḥ paraṃ vismayamāgatāḥ||

Verse 16

अन्तरिक्षगतः कोऽयं तपसा सिद्धिमागतः। अधः कायोर्ध्ववक्रश्च नेत्रैः समतिवाह्यते।। निःशलाके निस्तृणे।।

antarikṣagataḥ ko'yaṃ tapasā siddhimāgataḥ| adhaḥ kāyordhvavakraśca netraiḥ samativāhyate|| niḥśalāke nistṛṇe||

Verse 17

ततः परमधर्मात्मा त्रिषु लोकेषु विश्रुतः। भास्करं समुदीक्षन्स प्राङ्भुखो वाग्यतोऽगमत्। शब्देनाकाशमखिलं पूरयन्निव सर्वशः।।

tataḥ paramadharmātmā triṣu lokeṣu viśrutaḥ| bhāskaraṃ samudīkṣansa prāṅbhukho vāgyato'gamat| śabdenākāśamakhilaṃ pūrayanniva sarvaśaḥ||

Verse 18

तमापतन्तं सहसा दृष्ट्वा सर्वाप्सरोगणाः। संभ्रान्तमनसो राजन्नासन्परमविस्मिताः। पञ्चचूडाप्रभृतयो भृशमुत्फुल्ललोचनाः।।

tamāpatantaṃ sahasā dṛṣṭvā sarvāpsarogaṇāḥ| saṃbhrāntamanaso rājannāsanparamavismitāḥ| pañcacūḍāprabhṛtayo bhṛśamutphullalocanāḥ||

Verse 19

दैवतं कतमं ह्येतदुत्तमां गतिमास्थितम्। सुनिश्चितमिहायाति विमुक्तमिव निःस्पृहम्।।

daivataṃ katamaṃ hyetaduttamāṃ gatimāsthitam| suniścitamihāyāti vimuktamiva niḥspṛham||

Verse 20

ततः समभिचक्राम मलयं नाम पर्वतम्। उर्वशी पूर्वचित्तिश्च यं नित्यमुपसेवतः।।

tataḥ samabhicakrāma malayaṃ nāma parvatam| urvaśī pūrvacittiśca yaṃ nityamupasevataḥ||

Verse 21

तस्य ब्रह्मर्षिपुत्रस्य विस्मयं ययतुः परम्। अहो बुद्धिसमाधानं वेदाभ्यासरते द्विजे।।

tasya brahmarṣiputrasya vismayaṃ yayatuḥ param| aho buddhisamādhānaṃ vedābhyāsarate dvije||

Verse 22

अचिरेणैव कालेन नभश्चरति चन्द्रवत्। पितृशुश्रूषया बुद्धिं संप्राप्तोऽयमनुत्तमाम्।।

acireṇaiva kālena nabhaścarati candravat| pitṛśuśrūṣayā buddhiṃ saṃprāpto'yamanuttamām||

Verse 23

पितृभक्तो दृढतपाः पितुः सुदयितः सुतः। अनन्यमनसा तेन कथं पित्रा विसर्जितः।।

pitṛbhakto dṛḍhatapāḥ pituḥ sudayitaḥ sutaḥ| ananyamanasā tena kathaṃ pitrā visarjitaḥ||

Verse 24

उर्वश्या वचनं श्रुत्वा शुकः परमधर्मवित्। उदैक्षत दिशः सर्वा वचने गतमानसः।।

urvaśyā vacanaṃ śrutvā śukaḥ paramadharmavit| udaikṣata diśaḥ sarvā vacane gatamānasaḥ||

Verse 25

सोऽन्तरिक्षं महीं चैव सशैलवनकाननाम्। विलोकयामास तदा सरांसि सरितस्तथा।।

so'ntarikṣaṃ mahīṃ caiva saśailavanakānanām| vilokayāmāsa tadā sarāṃsi saritastathā||

Verse 26

ततो द्वैपायनसुतं बहुमानात्समन्ततः। कृताञ्जलिपुटाः सर्वा निरीक्षन्ते स्म देवताः।।

tato dvaipāyanasutaṃ bahumānātsamantataḥ| kṛtāñjalipuṭāḥ sarvā nirīkṣante sma devatāḥ||

Verse 27

अब्रवीत्तास्तदा वाक्यं शुकः परमधर्मवित्। पिता यद्यनुगच्छेन्मां क्रोशमान शुकेति वै।।

abravīttāstadā vākyaṃ śukaḥ paramadharmavit| pitā yadyanugacchenmāṃ krośamāna śuketi vai||

Verse 28

तस्य प्रतिवचो देयं सर्वैरेव समाहितैः। एतन्मे स्नेहनः सर्वे वचनं कर्तुमर्हथ।।

tasya prativaco deyaṃ sarvaireva samāhitaiḥ| etanme snehanaḥ sarve vacanaṃ kartumarhatha||

Verse 29

शुकस्य वचन श्रुत्वा दिशः सजलकाननाः। समुद्राः सरितः शैलाः प्रत्यूचुस्तं समन्ततः।।

śukasya vacana śrutvā diśaḥ sajalakānanāḥ| samudrāḥ saritaḥ śailāḥ pratyūcustaṃ samantataḥ||

Verse 30

यथा ज्ञापयसे विप्र बाढमेवं भविष्यति। ऋषेर्व्याहरतो वाक्यं प्रतिवक्ष्यामहे वयम्।।

yathā jñāpayase vipra bāḍhamevaṃ bhaviṣyati| ṛṣervyāharato vākyaṃ prativakṣyāmahe vayam||