Adhyaya 330

Verse 1

भीष्मेण युधिष्ठिरंप्रति सर्वथा धर्मस्य कर्तव्यताकथनम्।। 1।। युधिष्ठिर उवाच। यद्यस्ति दत्तमिष्टं वा तपस्तप्तं तथैव च। गुरूणां वाऽपि शुश्रूषा तन्मे ब्रूहि पितामह।।

bhīṣmeṇa yudhiṣṭhiraṃprati sarvathā dharmasya kartavyatākathanam|| 1|| yudhiṣṭhira uvāca| yadyasti dattamiṣṭaṃ vā tapastaptaṃ tathaiva ca| gurūṇāṃ vā'pi śuśrūṣā tanme brūhi pitāmaha||

Verse 2

भीष्म उवाच। आत्मनाऽनर्थयुक्तेन पापे निविशते मनः। स कर्म कलुषं कृत्वा क्लेशे महति धीयते।।

bhīṣma uvāca| ātmanā'narthayuktena pāpe niviśate manaḥ| sa karma kaluṣaṃ kṛtvā kleśe mahati dhīyate||

Verse 3

दुर्भिक्षादेव दुर्भिक्षं क्लेशात्क्लेशं भयाद्भयम्। मृतेभ्यः प्रमृता यान्ति दरिद्राः पापकर्मिणः।।

durbhikṣādeva durbhikṣaṃ kleśātkleśaṃ bhayādbhayam| mṛtebhyaḥ pramṛtā yānti daridrāḥ pāpakarmiṇaḥ||

Verse 4

उत्सवादुत्सवं यान्ति स्वर्गात्स्वर्गं सुखात्सुखम्। श्रद्दधानाश्च दान्ताश्च धनस्याः शुभकारिणः।।

utsavādutsavaṃ yānti svargātsvargaṃ sukhātsukham| śraddadhānāśca dāntāśca dhanasyāḥ śubhakāriṇaḥ||

Verse 5

व्यालकुञ्जरदुर्गेषु सर्पचोरभयेषु च। हस्तावापेन गच्छन्ति नास्तिकाः किमतः परम्।।

vyālakuñjaradurgeṣu sarpacorabhayeṣu ca| hastāvāpena gacchanti nāstikāḥ kimataḥ param||

Verse 6

प्रियदेवातिथेयाश्च वदान्याः प्रियसाधवः। क्षेम्यमात्मवता मार्गमास्थिता हस्तदक्षिणाः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि त्रिंशदधिकत्रिशततमोऽध्यायः।। 330।।

priyadevātitheyāśca vadānyāḥ priyasādhavaḥ| kṣemyamātmavatā mārgamāsthitā hastadakṣiṇāḥ|| || iti śrīmanmahābhārate śāntiparvaṇi mokṣadharmaparvaṇi triṃśadadhikatriśatatamo'dhyāyaḥ|| 330||

Verse 7

पुलाका इव धान्येषु पूत्यण्डा इव पक्षिषु। तद्विधास्ते मनुष्येषु येषां धर्मो न कारणम्।।

pulākā iva dhānyeṣu pūtyaṇḍā iva pakṣiṣu| tadvidhāste manuṣyeṣu yeṣāṃ dharmo na kāraṇam||

Verse 8

सुशीघ्रमपि धावन्तं विधानमनुधावति। शेते सह शयानेन येनयेन यथाकृतम्।।

suśīghramapi dhāvantaṃ vidhānamanudhāvati| śete saha śayānena yenayena yathākṛtam||

Verse 9

पापं तिष्ठति तिष्ठन्तं धावन्तमनुधावति। करोति कुर्वतः कर्म च्छायेवानुविधीयते।।

pāpaṃ tiṣṭhati tiṣṭhantaṃ dhāvantamanudhāvati| karoti kurvataḥ karma cchāyevānuvidhīyate||

Verse 10

येनयेन यथा यद्यत्पुरा कर्म सुनिश्चितम्। तत्तदेव नरो भुङ्क्ते नित्यं विहितमात्मना।। आस्थिता हतदक्षिणा इति ध. पाठः।।

yenayena yathā yadyatpurā karma suniścitam| tattadeva naro bhuṅkte nityaṃ vihitamātmanā|| āsthitā hatadakṣiṇā iti dha. pāṭhaḥ||

Verse 11

समानकर्मनिक्षेपं विधानपरिरक्षणम्। भूतग्राममिमं कालः समन्तादपकर्षति।।

samānakarmanikṣepaṃ vidhānaparirakṣaṇam| bhūtagrāmamimaṃ kālaḥ samantādapakarṣati||

Verse 12

अचोद्यमानानि यथा पुष्पाणि च फलानि च। स्वं कालं नातिवर्तन्ते तथा कर्म पुराकृतम्।।

acodyamānāni yathā puṣpāṇi ca phalāni ca| svaṃ kālaṃ nātivartante tathā karma purākṛtam||

Verse 13

समानश्चावमानश्च लाभालाभौ जयाजयौ। प्रवृत्ता न निवर्तन्ते निधनान्ताः पदेपदे।। तत्तदेवोत्तरं भुङ्क्ते इति झ. पाठः।।

samānaścāvamānaśca lābhālābhau jayājayau| pravṛttā na nivartante nidhanāntāḥ padepade|| tattadevottaraṃ bhuṅkte iti jha. pāṭhaḥ||

Verse 14

आत्मना विहितं दुःखमात्मना विहितं सुखम्। गर्भशय्यामुपादाय भजते पूर्वदेहिकम्।। लाभोऽलाभः क्षयाक्षयाविति झ. पाठः।।

ātmanā vihitaṃ duḥkhamātmanā vihitaṃ sukham| garbhaśayyāmupādāya bhajate pūrvadehikam|| lābho'lābhaḥ kṣayākṣayāviti jha. pāṭhaḥ||

Verse 15

बालो युवा वा वृद्धश्च यत्करोति शुभाशुभम्। तस्यांतस्यामवस्थायां भुङ्क्ते जन्मनिजन्मनि।।

bālo yuvā vā vṛddhaśca yatkaroti śubhāśubham| tasyāṃtasyāmavasthāyāṃ bhuṅkte janmanijanmani||

Verse 16

यथा धेनुसहस्रेषु वत्सो विन्दति मातरम्। तथा पूर्वकृतं कर्म कर्तारमनुगच्छति।।

yathā dhenusahasreṣu vatso vindati mātaram| tathā pūrvakṛtaṃ karma kartāramanugacchati||

Verse 17

मलिनं हि यथा वस्त्रं पश्चाच्छुध्यति वारिणा। उपवासैः प्रतप्तानां दीर्घं सुखमनन्तकम्।।

malinaṃ hi yathā vastraṃ paścācchudhyati vāriṇā| upavāsaiḥ prataptānāṃ dīrghaṃ sukhamanantakam||

Verse 18

दीर्घकालेन तपसा सेवितेन तपोवने। धर्मनिर्धूतपापानां संसिध्यन्ते मनोरथाः।।

dīrghakālena tapasā sevitena tapovane| dharmanirdhūtapāpānāṃ saṃsidhyante manorathāḥ||

Verse 19

शकुनानामिवाकाशे मत्स्यानामिव चोदके। पदं यथा न दृश्येत तथा पुण्यकृतां गतिः।।

śakunānāmivākāśe matsyānāmiva codake| padaṃ yathā na dṛśyeta tathā puṇyakṛtāṃ gatiḥ||

Verse 20

अलमन्यैरुपालब्धैः कीर्तितैश्च व्यतिक्रमैः। पेशलं चानुरूपं च कर्तव्यं हितमात्मनः।।

alamanyairupālabdhaiḥ kīrtitaiśca vyatikramaiḥ| peśalaṃ cānurūpaṃ ca kartavyaṃ hitamātmanaḥ||