Adhyaya 328

Verse 1

कपिलेनासुरि प्रति तत्वविभागादिकथनम्।। 1।। कपिल उवाच। यदप्युक्तं कति तत्वानि भवन्ति तत्वमेतानि। यमानुपूर्व्यशः प्रोक्तान्येवमाह।।

kapilenāsuri prati tatvavibhāgādikathanam|| 1|| kapila uvāca| yadapyuktaṃ kati tatvāni bhavanti tatvametāni| yamānupūrvyaśaḥ proktānyevamāha||

Verse 2

तत्वान्यथोक्तानि। तथाविद्यो निबुद्ध्यते। न स पापेन लिप्येत निर्मुक्तः सर्वसंकरात्।।

tatvānyathoktāni| tathāvidyo nibuddhyate| na sa pāpena lipyeta nirmuktaḥ sarvasaṃkarāt||

Verse 3

यदप्युक्तं इहाद्यं मध्यमं च तत्वानामित्यत्र ब्रूमः।।

yadapyuktaṃ ihādyaṃ madhyamaṃ ca tatvānāmityatra brūmaḥ||

Verse 4

एवमाद्यं मध्यमं चोक्तं बुद्ध्यादीनि त्रयोविंशतितत्वानि विशेषपर्यवसानानि ज्ञातव्यानि भवन्तीत्येव मामकेनेत्यत्रोच्यते।।

evamādyaṃ madhyamaṃ coktaṃ buddhyādīni trayoviṃśatitatvāni viśeṣaparyavasānāni jñātavyāni bhavantītyeva māmakenetyatrocyate||

Verse 5

तदेव तद्यदा दत्तब्राह्मणक्षत्रियवैश्यशूद्रचण्डालपुल्कसादिरेतानि ज्ञातव्यानि बुद्ध्यादीनि विशेषपर्यवसानानि मन्तव्यानि प्रत्येतव्याभ्युक्तानि एतदाद्यं मध्यमं च। एतस्मात्तत्वानामुत्पत्तिर्भवति अत्र प्रलीयन्ते। केचिदाहुराचार्याः।।

tadeva tadyadā dattabrāhmaṇakṣatriyavaiśyaśūdracaṇḍālapulkasādiretāni jñātavyāni buddhyādīni viśeṣaparyavasānāni mantavyāni pratyetavyābhyuktāni etadādyaṃ madhyamaṃ ca| etasmāttatvānāmutpattirbhavati atra pralīyante| kecidāhurācāryāḥ||

Verse 6

अहमित्येतदात्मकं सशीरसङ्घातं त्रिषु लोकेषु व्यक्तमव्यक्ताधिष्ठितमेतद्देवदत्तसंज्ञकम्।।

ahamityetadātmakaṃ saśīrasaṅghātaṃ triṣu lokeṣu vyaktamavyaktādhiṣṭhitametaddevadattasaṃjñakam||

Verse 7

योगदशमपुरुषदर्शनानां तु पञ्चविंशतितत्वानां प्रतिबुध्यमानयोर्व्यतिरिक्तं शुचिव्यभ्रमित्याहुराचार्याः। एवमाह।।

yogadaśamapuruṣadarśanānāṃ tu pañcaviṃśatitatvānāṃ pratibudhyamānayorvyatiriktaṃ śucivyabhramityāhurācāryāḥ| evamāha||

Verse 8

चतुर्विशतितत्वज्ञस्त्वव्यक्ते प्रतितिष्ठति। पञ्चविंशतितत्वज्ञोऽप्यव्यक्तमधितिष्ठति।।

caturviśatitatvajñastvavyakte pratitiṣṭhati| pañcaviṃśatitatvajño'pyavyaktamadhitiṣṭhati||