Adhyaya 324

Verse 1

भीष्मण युधिष्ठिरंप्रति दारापत्यादिषु स्नेहत्यागपूर्वकं धर्माचरणचोदकजनकपञ्चशिखसंवादानुवादः।। 1।। युधिष्ठिर उवाच। ऐश्वर्यं वा महत्प्राप्य धनं वा भरतर्षभ। दीर्घमायुरवाप्याथ कथं मृत्युमतिक्रमेत्।।

bhīṣmaṇa yudhiṣṭhiraṃprati dārāpatyādiṣu snehatyāgapūrvakaṃ dharmācaraṇacodakajanakapañcaśikhasaṃvādānuvādaḥ|| 1|| yudhiṣṭhira uvāca| aiśvaryaṃ vā mahatprāpya dhanaṃ vā bharatarṣabha| dīrghamāyuravāpyātha kathaṃ mṛtyumatikramet||

Verse 2

तपसा वा सुमहता कर्मणा वा श्रुतेन वा। रसायनप्रयोगैर्वा कैर्नाप्नोति जरान्तकौ।।

tapasā vā sumahatā karmaṇā vā śrutena vā| rasāyanaprayogairvā kairnāpnoti jarāntakau||

Verse 3

भीष्म उवाच। अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्। भिक्षोः पञ्चशिखस्येह संवादं जनकस्य च।।

bhīṣma uvāca| atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam| bhikṣoḥ pañcaśikhasyeha saṃvādaṃ janakasya ca||

Verse 4

वैदेहो जनको राजा महर्षि वेदवित्तमम्। यर्यपृच्छत्पञ्चशिखं छिन्नधर्मार्थसंशयम्।।

vaideho janako rājā maharṣi vedavittamam| yaryapṛcchatpañcaśikhaṃ chinnadharmārthasaṃśayam||

Verse 5

केन वृत्तेन भगवन्नतिक्रामेज्जरान्तकौ। तपसा वाऽथवा बुद्ध्या कर्मणा वा श्रुतेन वा।।

kena vṛttena bhagavannatikrāmejjarāntakau| tapasā vā'thavā buddhyā karmaṇā vā śrutena vā||

Verse 6

एवमुक्तः स वैदेहं प्रत्युवाचापरेक्षवित्। निवृत्तिर्नैतयोरस्ति नातिवृत्तिः कथंचन।।

evamuktaḥ sa vaidehaṃ pratyuvācāparekṣavit| nivṛttirnaitayorasti nātivṛttiḥ kathaṃcana||

Verse 7

न ह्यहानि निवर्तन्ते न मासा न पुनः क्षपाः। सोयं प्रपद्यतेऽध्वानं चिराय ध्रुवमध्रुवः।।

na hyahāni nivartante na māsā na punaḥ kṣapāḥ| soyaṃ prapadyate'dhvānaṃ cirāya dhruvamadhruvaḥ||

Verse 8

सर्वभूतसमुच्छेदः स्रोतसेवोह्यते सदा। ऊह्यमानं निमज्जन्तमप्लवे कालसागरे।।

sarvabhūtasamucchedaḥ srotasevohyate sadā| ūhyamānaṃ nimajjantamaplave kālasāgare||

Verse 9

जरामृत्युमहाग्राहे न कश्चिदतिवर्तते। नैवास्य कश्चिद्भवति नासौ भवति कस्यचित्।।

jarāmṛtyumahāgrāhe na kaścidativartate| naivāsya kaścidbhavati nāsau bhavati kasyacit||

Verse 10

पथि संगतमेवेदं दारैरन्यैश्च बन्धुभिः। नायमत्यन्तसंवासो लब्धपूर्वो हि केनचित्।।

pathi saṃgatamevedaṃ dārairanyaiśca bandhubhiḥ| nāyamatyantasaṃvāso labdhapūrvo hi kenacit||

Verse 11

क्षिप्यन्ते तेनतेनैव निष्टनन्तः पुनः पुनः। कालेन जाता याता हि वायुनेवाभ्रसंचयाः।।

kṣipyante tenatenaiva niṣṭanantaḥ punaḥ punaḥ| kālena jātā yātā hi vāyunevābhrasaṃcayāḥ||

Verse 12

जरामृत्यू हि भूतानां खादितारौ वृकाविव। बलिनां दुर्बलानां च ह्रस्वानां महतामपि।।

jarāmṛtyū hi bhūtānāṃ khāditārau vṛkāviva| balināṃ durbalānāṃ ca hrasvānāṃ mahatāmapi||

Verse 13

एवंभूतेषु भूतेषु नित्यभूताध्रवेषु च। कथं हि हृष्येज्जातेषु मृतेषु च न संज्वरेत्।।

evaṃbhūteṣu bhūteṣu nityabhūtādhraveṣu ca| kathaṃ hi hṛṣyejjāteṣu mṛteṣu ca na saṃjvaret||

Verse 14

कुतोऽहमागतः कोऽस्मि क्व गमिष्यामि कस्य वा। कस्मिन्स्थितः क्व भविता कस्मात्किमनुशोचसि।। ।। इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि चतुविंशत्यधिकत्रिशततमोऽध्यायः।। 324।।

kuto'hamāgataḥ ko'smi kva gamiṣyāmi kasya vā| kasminsthitaḥ kva bhavitā kasmātkimanuśocasi|| || iti śrīmanmahābhārate śāntiparvaṇi mokṣadharmaparvaṇi catuviṃśatyadhikatriśatatamo'dhyāyaḥ|| 324||

Verse 15

द्रष्टा स्वर्गस्य न ह्यस्ति तथैव नरकस्य च। आगमास्त्वनतिक्रम्य दद्याच्चैव यजेत च।।

draṣṭā svargasya na hyasti tathaiva narakasya ca| āgamāstvanatikramya dadyāccaiva yajeta ca||