Adhyaya 262

Verse 1

भीष्मेण युधिष्ठिरंप्रति नारदाकम्पनसंवादानुवादः।। 1।। नारदेनाकम्पनं प्रति स्थाणुप्रजापतिसंवादानुवादारम्भः।। 2।। युधिष्ठिरं उवाच। य इमे पृथिवीपालाः शेरते पृथिवीतले। पृतनामध्य एते हि गतसत्त्वा महाबलाः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि द्विषष्ट्यधिकद्विशततमोऽध्यायः।। 262।।

bhīṣmeṇa yudhiṣṭhiraṃprati nāradākampanasaṃvādānuvādaḥ|| 1|| nāradenākampanaṃ prati sthāṇuprajāpatisaṃvādānuvādārambhaḥ|| 2|| yudhiṣṭhiraṃ uvāca| ya ime pṛthivīpālāḥ śerate pṛthivītale| pṛtanāmadhya ete hi gatasattvā mahābalāḥ|| || iti śrīmanmahābhārate śāntiparvaṇi mokṣadharmaparvaṇi dviṣaṣṭyadhikadviśatatamo'dhyāyaḥ|| 262||

Verse 2

एकैकशो भीमबला नागायुतबलास्तथा। एते हि निहताः सङ्ख्ये तुल्यतेजीबलैर्नरैः।।

ekaikaśo bhīmabalā nāgāyutabalāstathā| ete hi nihatāḥ saṅkhye tulyatejībalairnaraiḥ||

Verse 3

नैषां पश्यामि हन्तारं प्राणिनां संयुगे पुरा। विक्रमेणोपसंपन्नास्तेजोबलसमन्विताः।।

naiṣāṃ paśyāmi hantāraṃ prāṇināṃ saṃyuge purā| vikrameṇopasaṃpannāstejobalasamanvitāḥ||

Verse 4

अथ चेमे महाप्राज्ञाः शेरते हि गतासवः। मृता इति च शब्दोऽयं वर्तत्येषु गतासुषु।।

atha ceme mahāprājñāḥ śerate hi gatāsavaḥ| mṛtā iti ca śabdo'yaṃ vartatyeṣu gatāsuṣu||

Verse 5

इमे मृता नृपतयः प्रायशो भीमविक्रमाः। तत्र मे संशयो जातः कुतः संज्ञा मृता इति।।

ime mṛtā nṛpatayaḥ prāyaśo bhīmavikramāḥ| tatra me saṃśayo jātaḥ kutaḥ saṃjñā mṛtā iti||

Verse 6

कस्य मृत्युः कुतो मृत्युः केन मृत्युरिह प्रजाः। हरत्यमरसंकाश तन्मे ब्रूहि पितामह।।

kasya mṛtyuḥ kuto mṛtyuḥ kena mṛtyuriha prajāḥ| haratyamarasaṃkāśa tanme brūhi pitāmaha||

Verse 7

भीष्म उवाच। पुरा कृतयुगे तात राजा ह्यासीदकम्पनः। स शत्रुवशमापन्नः संग्रामे क्षीणवाहनः।।

bhīṣma uvāca| purā kṛtayuge tāta rājā hyāsīdakampanaḥ| sa śatruvaśamāpannaḥ saṃgrāme kṣīṇavāhanaḥ||

Verse 8

तस्य पुत्रो हरिर्नाम नारायणसमो बले। स शत्रुभिर्हतः सङ्ख्ये सबलः सपदानुगः।।

tasya putro harirnāma nārāyaṇasamo bale| sa śatrubhirhataḥ saṅkhye sabalaḥ sapadānugaḥ||

Verse 9

स राजा शत्रुवशगः पुत्रशोकसमन्वितः। यदृच्छया शान्तिपरो ददर्श भुवि नारदम्।।

sa rājā śatruvaśagaḥ putraśokasamanvitaḥ| yadṛcchayā śāntiparo dadarśa bhuvi nāradam||

Verse 10

तस्मै स सर्वमाचष्ट यथावृत्तं जनेश्वरः। शत्रुभिर्ग्रहणं सङ्ख्ये पुत्रस्य मरणं तथा।।

tasmai sa sarvamācaṣṭa yathāvṛttaṃ janeśvaraḥ| śatrubhirgrahaṇaṃ saṅkhye putrasya maraṇaṃ tathā||

Verse 11

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा नारदोऽथ तपोधनः। आख्यानमिदमाचष्ट पुत्रशोकापहं तदा।।

tasya tadvacanaṃ śrutvā nārado'tha tapodhanaḥ| ākhyānamidamācaṣṭa putraśokāpahaṃ tadā||

Verse 12

नारद उवाच। राजञ्शृणु महाख्यानं ममेदं बहुविस्तरम्। यथावृत्तं श्रुतं चैव मयाऽपि वसुधाधिप।।

nārada uvāca| rājañśṛṇu mahākhyānaṃ mamedaṃ bahuvistaram| yathāvṛttaṃ śrutaṃ caiva mayā'pi vasudhādhipa||

Verse 13

प्रजाः सृष्ट्वा महातेजाः प्रजासर्गे पितामहः। अतीव वृद्धा बहुला नामृष्यत पुनः प्रजाः।।

prajāḥ sṛṣṭvā mahātejāḥ prajāsarge pitāmahaḥ| atīva vṛddhā bahulā nāmṛṣyata punaḥ prajāḥ||

Verse 14

न ह्यन्तरमभूत्किंचित्क्वचिज्जन्तुभिरच्युत। निरुच्छ्वासमिवोन्नद्धं त्रैलोक्यमभवन्नृप।।

na hyantaramabhūtkiṃcitkvacijjantubhiracyuta| nirucchvāsamivonnaddhaṃ trailokyamabhavannṛpa||

Verse 15

तस्य चिन्ता समुत्पन्ना संहारं प्रति भूपते। चिन्तयन्नाध्यगच्छच्च संहारे हेतुकारणम्।।

tasya cintā samutpannā saṃhāraṃ prati bhūpate| cintayannādhyagacchacca saṃhāre hetukāraṇam||

Verse 16

तस्य रोपान्महाराज खेभ्योऽग्निरुदतिष्ठत। तेन सर्वा दिशो राजन्ददाह स पितामहः।। गतसंज्ञा महाबला इति थ. पाठः।।

tasya ropānmahārāja khebhyo'gnirudatiṣṭhata| tena sarvā diśo rājandadāha sa pitāmahaḥ|| gatasaṃjñā mahābalā iti tha. pāṭhaḥ||

Verse 17

ततो दिवं भुवं खं च जगच्च सचराचरम्। ददाह पावको राजन्भगवत्कोपसंभवः।। खेभ्य इन्द्रियच्छिद्रेभ्यः।।

tato divaṃ bhuvaṃ khaṃ ca jagacca sacarācaram| dadāha pāvako rājanbhagavatkopasaṃbhavaḥ|| khebhya indriyacchidrebhyaḥ||

Verse 18

तत्रादह्यन्त भूतानि जङ्गमानि ध्रुवाणि च। महता क्रोधवेगेन कुपिते प्रपितामहे।।

tatrādahyanta bhūtāni jaṅgamāni dhruvāṇi ca| mahatā krodhavegena kupite prapitāmahe||

Verse 19

ततो हरो जटी स्थाणुर्देवोऽध्वरपतिः शिवः। जगाम शरणं देवो ब्रह्माणं परमेष्ठिनम्।। खं खस्थं ग्रहनक्षत्रादि।।

tato haro jaṭī sthāṇurdevo'dhvarapatiḥ śivaḥ| jagāma śaraṇaṃ devo brahmāṇaṃ parameṣṭhinam|| khaṃ khasthaṃ grahanakṣatrādi||

Verse 20

तस्मिन्नभिगते स्थाणौ प्रजानां हितकाम्यया। अब्रवीद्वरदो देवो ज्वलन्निव तदा शिवम्।।

tasminnabhigate sthāṇau prajānāṃ hitakāmyayā| abravīdvarado devo jvalanniva tadā śivam||

Verse 21

करवाण्यद्य कं कामं व्नरार्होऽसि मतो मम। कर्ता ह्यसि प्रियं शंभो तव यद्धृदि वर्तते।।

karavāṇyadya kaṃ kāmaṃ vnarārho'si mato mama| kartā hyasi priyaṃ śaṃbho tava yaddhṛdi vartate||