Adhyaya 22

Verse 1

युधिष्ठिरंप्रत्यर्जुनवचनम्।। 1।। वैशंपायन उवाच। अस्मिन्नेवान्तरे वाक्यं पुनरेवार्जुनोऽब्रवीत्। निर्विण्णमनसं ज्येष्ठमिदं भ्रातरमच्युतम्।। ।। इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि राजधर्मपर्वणि द्वाविंशोऽध्यायः।। 22।।

yudhiṣṭhiraṃpratyarjunavacanam|| 1|| vaiśaṃpāyana uvāca| asminnevāntare vākyaṃ punarevārjuno'bravīt| nirviṇṇamanasaṃ jyeṣṭhamidaṃ bhrātaramacyutam|| || iti śrīmanmahābhārate śāntiparvaṇi rājadharmaparvaṇi dvāviṃśo'dhyāyaḥ|| 22||

Verse 2

क्षत्रधर्मेण धर्मज्ञ प्राप्य राज्यं सुदुर्लभम्। जित्वा चारीन्नरश्रेष्ठ तप्यते किं भृशं भवान्।।

kṣatradharmeṇa dharmajña prāpya rājyaṃ sudurlabham| jitvā cārīnnaraśreṣṭha tapyate kiṃ bhṛśaṃ bhavān||

Verse 3

क्षत्रियाणां महाराज संग्रामे निधनं मतम्। विशिष्टं बहुभिर्यज्ञैः क्षत्रधर्ममनुस्मर।।

kṣatriyāṇāṃ mahārāja saṃgrāme nidhanaṃ matam| viśiṣṭaṃ bahubhiryajñaiḥ kṣatradharmamanusmara||

Verse 4

ब्राह्मणानां तपस्त्यागः प्रेत्य धर्मविधिः स्मृतः। क्षत्रियाणां च निधनं संग्रामे विहितं प्रभो।। अच्युतं धर्मात्।।

brāhmaṇānāṃ tapastyāgaḥ pretya dharmavidhiḥ smṛtaḥ| kṣatriyāṇāṃ ca nidhanaṃ saṃgrāme vihitaṃ prabho|| acyutaṃ dharmāt||

Verse 5

क्षात्रधर्मो महारौद्रः शस्त्रनित्य इति स्मृतः। वधश्च भरतश्रेष्ठ काले शस्त्रेण संयुगे।।

kṣātradharmo mahāraudraḥ śastranitya iti smṛtaḥ| vadhaśca bharataśreṣṭha kāle śastreṇa saṃyuge||

Verse 6

ब्राह्मणस्यापि चेद्राजन्क्षत्रधर्मेण वर्ततः। प्रशस्तं जीवितं लोके क्षत्रं हि ब्रह्मसंभवम्।।

brāhmaṇasyāpi cedrājankṣatradharmeṇa vartataḥ| praśastaṃ jīvitaṃ loke kṣatraṃ hi brahmasaṃbhavam||

Verse 7

न त्यागो न पुनर्यज्ञो न तपो मनुजेश्वर। क्षत्रियस्य विधीयन्ते न परस्वोपजीवनम्।। त्यागः संन्यासः।।

na tyāgo na punaryajño na tapo manujeśvara| kṣatriyasya vidhīyante na parasvopajīvanam|| tyāgaḥ saṃnyāsaḥ||

Verse 8

स भवान्सर्वधर्मज्ञो धर्मात्मा भरतर्षभ। राजा मनीषी निपुणो लोके दृष्टपरावरः।।

sa bhavānsarvadharmajño dharmātmā bharatarṣabha| rājā manīṣī nipuṇo loke dṛṣṭaparāvaraḥ||

Verse 9

त्यक्त्वा संतापजं शोकं दंशितो भव कर्मणि। क्षत्रियस्य विशेषेण हृदयं वज्रसन्निभम्।। यज्ञ आत्ययज्ञः। समाधिरिति याव्नत्।।

tyaktvā saṃtāpajaṃ śokaṃ daṃśito bhava karmaṇi| kṣatriyasya viśeṣeṇa hṛdayaṃ vajrasannibham|| yajña ātyayajñaḥ| samādhiriti yāvnat||

Verse 10

जित्वाऽरीन्क्षत्रधर्मेण प्राप्य राज्यमकण्टकम्। विजितात्मा मनुष्येन्द्र यज्ञदानपरो भव।।

jitvā'rīnkṣatradharmeṇa prāpya rājyamakaṇṭakam| vijitātmā manuṣyendra yajñadānaparo bhava||

Verse 11

इन्द्रो वै ब्रह्मणः पुत्रः क्षत्रियः कर्मणाऽभवत्। ज्ञातीनां पापवृत्तीनां जघान नवतीर्नव।। दंशितः सन्नद्धः।।

indro vai brahmaṇaḥ putraḥ kṣatriyaḥ karmaṇā'bhavat| jñātīnāṃ pāpavṛttīnāṃ jaghāna navatīrnava|| daṃśitaḥ sannaddhaḥ||

Verse 12

तच्चास्य कर्म पूज्यं च प्रशस्यं च विशांपते। तेनेन्द्रत्वं समापेदे देवानामिति नः श्रुतम्।। ब्रह्मणः कश्यपस्य। नवतीर्नव दशाधिक शताष्टकम्।।

taccāsya karma pūjyaṃ ca praśasyaṃ ca viśāṃpate| tenendratvaṃ samāpede devānāmiti naḥ śrutam|| brahmaṇaḥ kaśyapasya| navatīrnava daśādhika śatāṣṭakam||

Verse 13

स त्वं यज्ञैर्महाराज यजस्व बहुदक्षिणैः। यथैवेन्द्रो मनुष्येन्द्र चिराय विगतज्वरः।।

sa tvaṃ yajñairmahārāja yajasva bahudakṣiṇaiḥ| yathaivendro manuṣyendra cirāya vigatajvaraḥ||

Verse 14

मा त्वमेवं गते किंचिच्छोचेथाः क्षत्रियर्षभ। गतास्ते क्षत्रधर्मेण शस्त्रपूताः परां गतिम्।।

mā tvamevaṃ gate kiṃcicchocethāḥ kṣatriyarṣabha| gatāste kṣatradharmeṇa śastrapūtāḥ parāṃ gatim||

Verse 15

भवितव्यं तथा तच्च यद्वृत्तं भरतर्षभ। दिष्टं हि राजशार्दूल न शक्यमतिवर्तितुम्।।

bhavitavyaṃ tathā tacca yadvṛttaṃ bharatarṣabha| diṣṭaṃ hi rājaśārdūla na śakyamativartitum||