Adhyaya 209

Verse 1

भीष्मेण युधिष्ठिरंप्रति वासुदेवतत्वकथनम्।। 1।। * युधिष्ठिर उवाच। पितामह महाप्राज्ञ केशवस्य महात्मनः। वक्तुमर्हसि तत्त्वेन माहात्म्यं पुनरेव तु।।

bhīṣmeṇa yudhiṣṭhiraṃprati vāsudevatatvakathanam|| 1|| * yudhiṣṭhira uvāca| pitāmaha mahāprājña keśavasya mahātmanaḥ| vaktumarhasi tattvena māhātmyaṃ punareva tu||

Verse 2

न तृप्याम्यहमप्येनं पश्यञ्शृण्वंश्च भारत। एवं कृष्णं महाबाहो तस्मादेतद्ब्रवीहि मे।।

na tṛpyāmyahamapyenaṃ paśyañśṛṇvaṃśca bhārata| evaṃ kṛṣṇaṃ mahābāho tasmādetadbravīhi me||

Verse 3

भीष्म उवाच। शृणु राजन्कथामेतां वैष्णवीं पापनाशनीम्। नारदो मां पुरा प्राह यामहं ते वदामि ताम्।।

bhīṣma uvāca| śṛṇu rājankathāmetāṃ vaiṣṇavīṃ pāpanāśanīm| nārado māṃ purā prāha yāmahaṃ te vadāmi tām||

Verse 4

देवर्षिर्नारदः पूर्वं तत्वं वेत्स्यामि वै हरेः। इति संचिन्त्य मनसा दध्यौ ब्रह्म सनातनम्।।

devarṣirnāradaḥ pūrvaṃ tatvaṃ vetsyāmi vai hareḥ| iti saṃcintya manasā dadhyau brahma sanātanam||

Verse 5

हिमालये शुभे दिव्ये दिव्यं वर्षशतं किल। अनुच्छ्वसन्निराहारः संयतात्मा जितेन्द्रियः।।

himālaye śubhe divye divyaṃ varṣaśataṃ kila| anucchvasannirāhāraḥ saṃyatātmā jitendriyaḥ||

Verse 6

ततोऽन्तरिक्षे वागासीत्तं मुनिप्रवरं प्रति। मेघगम्भीरनिर्घोषा दिव्या वाह्याऽशरीरिणी।।

tato'ntarikṣe vāgāsīttaṃ munipravaraṃ prati| meghagambhīranirghoṣā divyā vāhyā'śarīriṇī||

Verse 7

किमर्थं त्वं समापन्नो ध्यानं मुनिवरोत्तम। अहं ददामि ते ज्ञानं धर्माद्यं वा वृणीष्व माम्।।

kimarthaṃ tvaṃ samāpanno dhyānaṃ munivarottama| ahaṃ dadāmi te jñānaṃ dharmādyaṃ vā vṛṇīṣva mām||

Verse 8

तच्छ्रुत्वा मुनिरालोच्य संभ्रमाविष्टमानसः। किंनु स्यादिति संचिन्त्य वाक्यमाहापरं प्रति।।

tacchrutvā munirālocya saṃbhramāviṣṭamānasaḥ| kiṃnu syāditi saṃcintya vākyamāhāparaṃ prati||

Verse 9

कस्त्वं भवानण्डं बिभेद मध्ये समास्थितो वाक्यमुदीरयन्माम्। न रूपमन्यत्तव दृश्यते वै ईदृग्विधस्त्वं समधिष्ठितोऽसि।।

kastvaṃ bhavānaṇḍaṃ bibheda madhye samāsthito vākyamudīrayanmām| na rūpamanyattava dṛśyate vai īdṛgvidhastvaṃ samadhiṣṭhito'si||

Verse 10

पुनस्तमाह स मुनिमनन्तोऽहं बृहत्तरः। न मां मूढा विजानन्ति ज्ञानिनो मां विदन्त्युत।।

punastamāha sa munimananto'haṃ bṛhattaraḥ| na māṃ mūḍhā vijānanti jñānino māṃ vidantyuta||

Verse 11

तं प्रत्याह मुनिः श्रीमान्प्रणतो विनयान्वितः। भवन्तं ज्ञातुमिच्छामि तव तत्वं ब्रवीहि मे।।

taṃ pratyāha muniḥ śrīmānpraṇato vinayānvitaḥ| bhavantaṃ jñātumicchāmi tava tatvaṃ bravīhi me||

Verse 12

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा नारदं प्राह लोकपः। ज्ञानेन मां विजानीहि नान्यथा शक्तिरस्ति ते।।

tasya tadvacanaṃ śrutvā nāradaṃ prāha lokapaḥ| jñānena māṃ vijānīhi nānyathā śaktirasti te||

Verse 13

नारद उवाच। कीदृग्विधं तु तज्ज्ञानं येन जानामि ते तनुम्। अनन्त तन्मे ब्रूहि त्वं यद्यनुग्रहवानहम्।।

nārada uvāca| kīdṛgvidhaṃ tu tajjñānaṃ yena jānāmi te tanum| ananta tanme brūhi tvaṃ yadyanugrahavānaham||

Verse 14

लोकपाल उवाच। विकल्पहीनं विपुलं तस्य चूरं शिवं परम्। ज्ञानं तत्तेन जानासि साधनं प्रति ते मुने।।

lokapāla uvāca| vikalpahīnaṃ vipulaṃ tasya cūraṃ śivaṃ param| jñānaṃ tattena jānāsi sādhanaṃ prati te mune||

Verse 15

अत्रावृत्य स्थितं ह्येतत्तच्छुद्धमितरन्मृषा। एतत्ते सर्वमाख्यातं संक्षेपान्मुनिसत्तम।।

atrāvṛtya sthitaṃ hyetattacchuddhamitaranmṛṣā| etatte sarvamākhyātaṃ saṃkṣepānmunisattama||

Verse 16

नारद उवाच। त्वमेव तव यत्तत्वं ब्रूहि लोकगुरो मम। भवन्तं ज्ञातुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्वमव्यय।।

nārada uvāca| tvameva tava yattatvaṃ brūhi lokaguro mama| bhavantaṃ jñātumicchāmi kīdṛgbhūtastvamavyaya||

Verse 17

ततः प्रहस्य भगवान्मेघगम्भीरया गिरा। प्राहेशः सर्वभूतानां न मे चास्यं श्रुतिर्न च।।

tataḥ prahasya bhagavānmeghagambhīrayā girā| prāheśaḥ sarvabhūtānāṃ na me cāsyaṃ śrutirna ca||

Verse 18

न घ्राणजिह्वे दृक्चैव त्वचा नास्ति तथा मुने। कथं वक्ष्यामि चात्मानमशरीरस्तथाप्यहम्।।

na ghrāṇajihve dṛkcaiva tvacā nāsti tathā mune| kathaṃ vakṣyāmi cātmānamaśarīrastathāpyaham||

Verse 19

तज्ज्ञात्वा विस्मयाविष्टो मुनिराह प्रणम्य तम्। येन त्वं पूर्वमात्मानमनन्तोऽहं बृहत्तरः। शतोऽहमिति मां प्रीतः प्रोक्तवानसि तत्कथम्।।

tajjñātvā vismayāviṣṭo munirāha praṇamya tam| yena tvaṃ pūrvamātmānamananto'haṃ bṛhattaraḥ| śato'hamiti māṃ prītaḥ proktavānasi tatkatham||

Verse 20

पुनस्तमाह भगवांस्तवाप्यक्षाणि सन्ति वै। त्वमेनं ब्रूहि चात्मानं यदि शक्नोषि नारद।।

punastamāha bhagavāṃstavāpyakṣāṇi santi vai| tvamenaṃ brūhi cātmānaṃ yadi śaknoṣi nārada||

Verse 21

आत्मा यथा तव मुने विदितस्तु भविष्यति। मां च जानासि तेन त्वमेकं साधनमावयोः। इत्युक्त्वा भगवान्देवस्ततो नोवाच किंचन।।

ātmā yathā tava mune viditastu bhaviṣyati| māṃ ca jānāsi tena tvamekaṃ sādhanamāvayoḥ| ityuktvā bhagavāndevastato novāca kiṃcana||

Verse 22

नारदोऽप्युत्स्मयन्खिन्नः क्व गतोऽसाविति प्रभुः। स्थित्वा स दीर्घकालं च मुनिर्व्यामूढमानसः।।

nārado'pyutsmayankhinnaḥ kva gato'sāviti prabhuḥ| sthitvā sa dīrghakālaṃ ca munirvyāmūḍhamānasaḥ||

Verse 23

आह मां भगवान्देवस्त्वनन्तोऽहं बृहत्तरः। तेनाहमिति सर्वस्य को वानन्तो बृहत्तरः।।

āha māṃ bhagavāndevastvananto'haṃ bṛhattaraḥ| tenāhamiti sarvasya ko vānanto bṛhattaraḥ||

Verse 24

केयमुर्वी ह्यनन्ताख्या बृहती नूनमेव सा। यस्यां जानन्ति भूतानि विलीनानि ततस्ततः। एनां पृच्छामि तरुणीं सैषा नूनमुवाच माम्।।

keyamurvī hyanantākhyā bṛhatī nūnameva sā| yasyāṃ jānanti bhūtāni vilīnāni tatastataḥ| enāṃ pṛcchāmi taruṇīṃ saiṣā nūnamuvāca mām||

Verse 25

इत्येवं स मुनिः श्रीमान्कृत्वा निश्चयमात्मनः। स भूतलं समाविश्य प्रणिपत्येदमब्रवीत्।।

ityevaṃ sa muniḥ śrīmānkṛtvā niścayamātmanaḥ| sa bhūtalaṃ samāviśya praṇipatyedamabravīt||

Verse 26

आश्चर्यासि च धन्यासि वृहती त्वं वसुन्धरे। त्वामत्र वेत्तुमिच्छामि याग्दृभूताऽसि शोभने।।

āścaryāsi ca dhanyāsi vṛhatī tvaṃ vasundhare| tvāmatra vettumicchāmi yāgdṛbhūtā'si śobhane||

Verse 27

तच्छ्रुत्वा धरणी देवी स्मयमानाऽब्रवीदिदम्। नाहं हि बृहती विप्र न चानन्ता च सत्तम।।

tacchrutvā dharaṇī devī smayamānā'bravīdidam| nāhaṃ hi bṛhatī vipra na cānantā ca sattama||

Verse 28

कारणं मम यो गन्धो गन्धात्मानं ब्रवीहि तम्। ततो मुनिस्तद्धि तत्वं प्रणिपत्येदमब्रवीत्।।

kāraṇaṃ mama yo gandho gandhātmānaṃ bravīhi tam| tato munistaddhi tatvaṃ praṇipatyedamabravīt||

Verse 29

कारणं मे जलं मत्तो बृहत्तरतमं हि तत्।।

kāraṇaṃ me jalaṃ matto bṛhattaratamaṃ hi tat||

Verse 30

स समुद्रं मुनिर्गत्वा प्रणिपत्येदमब्रवीत्। आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तोसि बृहत्तरः।।

sa samudraṃ munirgatvā praṇipatyedamabravīt| āścaryosi ca dhanyosi hyanantosi bṛhattaraḥ||

Verse 31

भवन्तं वेत्तुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्यमव्यय। तच्छ्रुत्वा सरितानाथः समुद्रो मुनिमब्रवीत्।।

bhavantaṃ vettumicchāmi kīdṛgbhūtastyamavyaya| tacchrutvā saritānāthaḥ samudro munimabravīt||

Verse 32

कारणं मेऽत्र संपृच्छ रसात्मानं बृहत्तरम्। ततो बृहत्तरं विद्वंस्त्वं पृच्छ मुनिसत्तम।।

kāraṇaṃ me'tra saṃpṛccha rasātmānaṃ bṛhattaram| tato bṛhattaraṃ vidvaṃstvaṃ pṛccha munisattama||

Verse 33

ततो मुनिर्यथायोगं जलं तत्वमवेक्ष्य तत्। जलात्मानं प्रणम्याह जलतत्वस्थितो मुनिः।।

tato muniryathāyogaṃ jalaṃ tatvamavekṣya tat| jalātmānaṃ praṇamyāha jalatatvasthito muniḥ||

Verse 34

आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तोसि बृहत्तरः। भवन्तं श्रोतुमिच्छामिकीदृग्भूतस्त्वमव्यय।।

āścaryosi ca dhanyosi hyanantosi bṛhattaraḥ| bhavantaṃ śrotumicchāmikīdṛgbhūtastvamavyaya||

Verse 35

ततो रसात्म--मुनिमाह पुनः पुनः। ममापि कारणं पृच्छ तेजोरूपं विभावसुम्। नाहं बृहत्तरो ब्रह्मन्नाप्यनन्तश्च सत्तम्।।

tato rasātma--munimāha punaḥ punaḥ| mamāpi kāraṇaṃ pṛccha tejorūpaṃ vibhāvasum| nāhaṃ bṛhattaro brahmannāpyanantaśca sattam||

Verse 36

ततोऽग्निं प्रणिपत्याह मुनिर्विस्मितमानसः। यज्ञात्मानं महावासं सर्वभूतनमस्कृतम्।।

tato'gniṃ praṇipatyāha munirvismitamānasaḥ| yajñātmānaṃ mahāvāsaṃ sarvabhūtanamaskṛtam||

Verse 37

आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तश्च बृहत्तरः। भवन्तं वेत्तुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्वमव्यय।।

āścaryosi ca dhanyosi hyanantaśca bṛhattaraḥ| bhavantaṃ vettumicchāmi kīdṛgbhūtastvamavyaya||

Verse 38

ततः प्रहस्य भगवान्मुनिं स्विष्टकृदब्रवीत्। नाहं बृहत्तरो ब्रह्मन्नाप्यनन्तश्च सत्तम। कारणं मम रूपं यत्तं पृच्छ मुनिसत्तम।।

tataḥ prahasya bhagavānmuniṃ sviṣṭakṛdabravīt| nāhaṃ bṛhattaro brahmannāpyanantaśca sattama| kāraṇaṃ mama rūpaṃ yattaṃ pṛccha munisattama||

Verse 39

ततो योगक्रमेणैव प्रतीतं तं प्रविश्य सः। रूपात्मानं प्रणम्याह नारदो वदतांवरः।।

tato yogakrameṇaiva pratītaṃ taṃ praviśya saḥ| rūpātmānaṃ praṇamyāha nārado vadatāṃvaraḥ||

Verse 40

आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तोसि बृहत्तरः। भवन्तं वेत्तुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्वमव्यय।।

āścaryosi ca dhanyosi hyanantosi bṛhattaraḥ| bhavantaṃ vettumicchāmi kīdṛgbhūtastvamavyaya||

Verse 41

उत्स्मयित्वा तु रूपात्मा तं मुनिं प्रत्युवाच ह। वायुर्मे कारणं ब्रह्मंस्तं पृच्छ मुनिसत्तम। मत्तो बहुतरः श्रीमाननन्तश्च महाविलम्।।

utsmayitvā tu rūpātmā taṃ muniṃ pratyuvāca ha| vāyurme kāraṇaṃ brahmaṃstaṃ pṛccha munisattama| matto bahutaraḥ śrīmānanantaśca mahāvilam||

Verse 42

स मारुतं प्रणम्याह भगवान्मुनिसत्तमः। योगसिद्धो महायोगी ज्ञानविज्ञानपारगः।।

sa mārutaṃ praṇamyāha bhagavānmunisattamaḥ| yogasiddho mahāyogī jñānavijñānapāragaḥ||

Verse 43

आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तोसि बृहत्तरः। भवन्तं वेत्तुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्वमव्यय।।

āścaryosi ca dhanyosi hyanantosi bṛhattaraḥ| bhavantaṃ vettumicchāmi kīdṛgbhūtastvamavyaya||

Verse 44

ततो वायुर्हि संप्राह नारदं मुनिसत्तमम्। कारणं पृच्छ भगवन्स्पर्शात्मानं ममाद्य वै।।

tato vāyurhi saṃprāha nāradaṃ munisattamam| kāraṇaṃ pṛccha bhagavansparśātmānaṃ mamādya vai||

Verse 45

मत्तो बृहत्तरः श्रीमाननन्तश्च तथैव सः। ततोस्य वचनं श्रुत्वा स्पर्शात्मानमुवाच सः।।

matto bṛhattaraḥ śrīmānanantaśca tathaiva saḥ| tatosya vacanaṃ śrutvā sparśātmānamuvāca saḥ||

Verse 46

आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तोसि बृहत्तरः। भवन्तं वेत्तुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्वमव्यय।।

āścaryosi ca dhanyosi hyanantosi bṛhattaraḥ| bhavantaṃ vettumicchāmi kīdṛgbhūtastvamavyaya||

Verse 47

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स्पर्शात्मा मुनिमब्रवीत्। नाहं वृहत्तरो ब्रह्मन्नाप्यनन्तश्च सत्तम।।

tasya tadvacanaṃ śrutvā sparśātmā munimabravīt| nāhaṃ vṛhattaro brahmannāpyanantaśca sattama||

Verse 48

कारणं मम चैवेममाकाशं च बृहत्तरम्। तं पृच्छ मुनिशार्दूल सर्वव्यापिनमव्ययम्।।

kāraṇaṃ mama caivemamākāśaṃ ca bṛhattaram| taṃ pṛccha muniśārdūla sarvavyāpinamavyayam||

Verse 49

तच्छ्रुत्वा नारदः श्रीमान्वाक्यं वाक्यविशारदः। आकाशं समुपागम्य प्रणम्याह कृताञ्जलिः।।

tacchrutvā nāradaḥ śrīmānvākyaṃ vākyaviśāradaḥ| ākāśaṃ samupāgamya praṇamyāha kṛtāñjaliḥ||

Verse 50

आश्चर्योसि न धन्योसि ह्यनन्तोसि बृहत्तरः। भवन्तं वेत्तुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्वमव्यय।।

āścaryosi na dhanyosi hyanantosi bṛhattaraḥ| bhavantaṃ vettumicchāmi kīdṛgbhūtastvamavyaya||

Verse 51

आकाशस्तमुवाचेदं प्रहसन्मुनिसत्तमम्। नाहं बृहत्तरो ब्रह्मञ्शब्दो वै कारणं मम। तं पृच्छ मुनिशार्दूल स वै मत्तो बृहत्तरः।।

ākāśastamuvācedaṃ prahasanmunisattamam| nāhaṃ bṛhattaro brahmañśabdo vai kāraṇaṃ mama| taṃ pṛccha muniśārdūla sa vai matto bṛhattaraḥ||

Verse 52

ततो ह्याविश्य चाकाशं शब्दात्मानमुवाच ह। स्वरव्यञ्जनसंयुक्तं नानाहेतुविभूषितम्। वेदाख्यं परमं गुह्यं वेदकारणमच्युतम्।।

tato hyāviśya cākāśaṃ śabdātmānamuvāca ha| svaravyañjanasaṃyuktaṃ nānāhetuvibhūṣitam| vedākhyaṃ paramaṃ guhyaṃ vedakāraṇamacyutam||

Verse 53

आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तोसि बृहत्तरः। भवन्तं श्रोतुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्वमव्यय।।

āścaryosi ca dhanyosi hyanantosi bṛhattaraḥ| bhavantaṃ śrotumicchāmi kīdṛgbhūtastvamavyaya||

Verse 54

वेदात्मा प्रत्युवाचेदं नारदं मुनिपुङ्गवम्। मया कारणभूतेन सर्ववेत्ता पितामहः।।

vedātmā pratyuvācedaṃ nāradaṃ munipuṅgavam| mayā kāraṇabhūtena sarvavettā pitāmahaḥ||

Verse 55

ब्रह्मणो बुद्धिसंस्थानमास्थितोऽहं महामुने। तस्माद्वृहत्तरो मत्तः पद्मयोनिर्महामतिः। तं पृच्छ मुनिशार्दूल सर्वकारणकारणम्।।

brahmaṇo buddhisaṃsthānamāsthito'haṃ mahāmune| tasmādvṛhattaro mattaḥ padmayonirmahāmatiḥ| taṃ pṛccha muniśārdūla sarvakāraṇakāraṇam||

Verse 56

ब्रह्मलोकं ततो गत्वा नारदो मुनिपुङ्गवैः। सेव्यमानं महात्मानं लोकपालैर्मरुद्गणैः।।

brahmalokaṃ tato gatvā nārado munipuṅgavaiḥ| sevyamānaṃ mahātmānaṃ lokapālairmarudgaṇaiḥ||

Verse 57

समुद्रैश्च सरिद्भिश्च भूततत्वैः सभूधरैः। गन्धर्वैरप्सरोभिश्च ज्योतिषां च गणैस्तथा।।

samudraiśca saridbhiśca bhūtatatvaiḥ sabhūdharaiḥ| gandharvairapsarobhiśca jyotiṣāṃ ca gaṇaistathā||

Verse 58

स्तुतिस्तोमग्रहस्तोभैस्तथा वेदैर्मुनीश्वरैः। उपास्यमानं ब्रह्माणं लोकनाथं परात्परम्।।

stutistomagrahastobhaistathā vedairmunīśvaraiḥ| upāsyamānaṃ brahmāṇaṃ lokanāthaṃ parātparam||

Verse 59

हिरण्यगर्भं विश्वेशं चतुर्वक्रेण भूषितम्। प्रणम्य प्राञ्जलिः प्रह्वस्तमाह मुनिपुङ्गवः।।

hiraṇyagarbhaṃ viśveśaṃ caturvakreṇa bhūṣitam| praṇamya prāñjaliḥ prahvastamāha munipuṅgavaḥ||

Verse 60

आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तोसि बृहत्तरः। भवन्तं वेत्तुमिच्छामि कीदृग्भूतस्त्वमव्यय।।

āścaryosi ca dhanyosi hyanantosi bṛhattaraḥ| bhavantaṃ vettumicchāmi kīdṛgbhūtastvamavyaya||

Verse 61

तच्छ्रुत्वा भगवान्ब्रह्मा सर्वलोकपितामहः। उत्स्मयन्मुनिमाहेदं कर्ममूलस्य लोपकम्।।

tacchrutvā bhagavānbrahmā sarvalokapitāmahaḥ| utsmayanmunimāhedaṃ karmamūlasya lopakam||

Verse 62

नाहं बृहत्तरो ब्रह्मन्नाप्यनन्तश्च सत्तम। लोकानां मम सर्वेषां नाथभूतो बृहत्तरः।।

nāhaṃ bṛhattaro brahmannāpyanantaśca sattama| lokānāṃ mama sarveṣāṃ nāthabhūto bṛhattaraḥ||

Verse 63

नन्दगोपकुले गोपकुमारैः परिवारितः। समस्तजगतां गोप्ता गोपवेषेण संस्थितः।।

nandagopakule gopakumāraiḥ parivāritaḥ| samastajagatāṃ goptā gopaveṣeṇa saṃsthitaḥ||

Verse 64

मद्रूपं च समास्थाय जगत्सृष्टिं करोति सः। ऐशानमास्थितः श्रीमान्हन्ति नित्यं हि पाति च।।

madrūpaṃ ca samāsthāya jagatsṛṣṭiṃ karoti saḥ| aiśānamāsthitaḥ śrīmānhanti nityaṃ hi pāti ca||

Verse 65

विष्णुः स्वरूपरूपोऽसौ कारणं स हरिर्मम। तं पृच्छ मुनिशार्दूल स चानन्तो बृहत्तरः।।

viṣṇuḥ svarūparūpo'sau kāraṇaṃ sa harirmama| taṃ pṛccha muniśārdūla sa cānanto bṛhattaraḥ||

Verse 66

ततोऽवतीर्य भगवान्ब्रह्मलोकान्महामुनिः। नन्दगोपकुले विष्णुमेनं कृष्णं जगत्पतिम्।।

tato'vatīrya bhagavānbrahmalokānmahāmuniḥ| nandagopakule viṣṇumenaṃ kṛṣṇaṃ jagatpatim||

Verse 67

बालक्रीडनकासक्तं वत्सजालविभूषितम्। पाययित्वाथ बध्नन्तं धूलिधूम्राननं परम्।।

bālakrīḍanakāsaktaṃ vatsajālavibhūṣitam| pāyayitvātha badhnantaṃ dhūlidhūmrānanaṃ param||

Verse 68

गाहमानैर्हसद्भिश्च नृत्यद्भिश्च समन्ततः। पाणिवादनकैश्चैव संवृतं वेणुवादकैः।।

gāhamānairhasadbhiśca nṛtyadbhiśca samantataḥ| pāṇivādanakaiścaiva saṃvṛtaṃ veṇuvādakaiḥ||

Verse 69

प्रणिपत्याब्रवीदेनं नारदो भगवान्मुनिः। आश्चर्योसि च धन्योसि ह्यनन्तश्च बृहत्तरः। वेत्ताऽसि चाव्ययश्चासि वेत्तुमिच्छामि यादृशम्।।

praṇipatyābravīdenaṃ nārado bhagavānmuniḥ| āścaryosi ca dhanyosi hyanantaśca bṛhattaraḥ| vettā'si cāvyayaścāsi vettumicchāmi yādṛśam||

Verse 70

ततः प्रहस्य भगवान्नारदं प्रत्युवाच ह। मत्तः परतरं नास्ति मत्तः सर्वं प्रतिष्ठितम्।।

tataḥ prahasya bhagavānnāradaṃ pratyuvāca ha| mattaḥ parataraṃ nāsti mattaḥ sarvaṃ pratiṣṭhitam||

Verse 71

मतो बृहत्तरं नान्यदहमेव बृहत्तरः। आकाशे च स्थितः पूर्वमुक्तवानहमेव ते।।

mato bṛhattaraṃ nānyadahameva bṛhattaraḥ| ākāśe ca sthitaḥ pūrvamuktavānahameva te||

Verse 72

न मां वेत्ति जनः कश्चिन्माया मम दुरत्यया। भक्त्या त्वनन्यया युक्ता मां विजानन्ति योगिनः।।

na māṃ vetti janaḥ kaścinmāyā mama duratyayā| bhaktyā tvananyayā yuktā māṃ vijānanti yoginaḥ||

Verse 73

प्रियोसि मम भक्तोसि मम तत्वं विलोकय। ददामि तव तज्ज्ञानं येन तत्वं प्रपश्यसि।।

priyosi mama bhaktosi mama tatvaṃ vilokaya| dadāmi tava tajjñānaṃ yena tatvaṃ prapaśyasi||

Verse 74

अन्येषां चैव भक्तानां मम योगरतात्मनाम्। ददामि दिव्यं ज्ञानं च येन तत्वं प्रपश्यसि।।

anyeṣāṃ caiva bhaktānāṃ mama yogaratātmanām| dadāmi divyaṃ jñānaṃ ca yena tatvaṃ prapaśyasi||

Verse 75

अन्येषां चैव भक्तानां मम योगरतात्मनाम्। ददामि दिव्यं ज्ञानं च तेन ते यान्ति मत्पदम्।।

anyeṣāṃ caiva bhaktānāṃ mama yogaratātmanām| dadāmi divyaṃ jñānaṃ ca tena te yānti matpadam||

Verse 76

एवमुक्त्वा ययौ कृष्णो नन्दगोपगृहं हरिः।।

evamuktvā yayau kṛṣṇo nandagopagṛhaṃ hariḥ||

Verse 77

भीष्म उवाच। एतत्ते कथितं राजन्विष्णुतत्वमनुत्तमम्। भजस्वैनं विशालाक्षं जपन्कृष्णेति सत्तम।।

bhīṣma uvāca| etatte kathitaṃ rājanviṣṇutatvamanuttamam| bhajasvainaṃ viśālākṣaṃ japankṛṣṇeti sattama||

Verse 78

मोहयन्मां तथा त्वां च शृणोत्येष मयेरितान्। धर्मात्मा च महाबाहो भक्तान्रक्षति नान्यथा।।

mohayanmāṃ tathā tvāṃ ca śṛṇotyeṣa mayeritān| dharmātmā ca mahābāho bhaktānrakṣati nānyathā||