Adhyaya 205

Verse 1

भीष्मेण युधिष्ठिरंप्रति निबन्धनेन स्वमातरंप्रति अरण्यत्वेन रूपितस्य संसारचक्रस्य विवरणम्।। 1।। तथा नारदसावित्रीसंवादः।। 2।। नारदेन तपसा श्रीभगवदपरोक्षीकरणम्।। 3।। पितामह महाप्राज्ञ दुःखशोकसमाकुले। संसारचक्रे लोकानां निर्वेदो नास्ति किंन्विदम्।।

bhīṣmeṇa yudhiṣṭhiraṃprati nibandhanena svamātaraṃprati araṇyatvena rūpitasya saṃsāracakrasya vivaraṇam|| 1|| tathā nāradasāvitrīsaṃvādaḥ|| 2|| nāradena tapasā śrībhagavadaparokṣīkaraṇam|| 3|| pitāmaha mahāprājña duḥkhaśokasamākule| saṃsāracakre lokānāṃ nirvedo nāsti kiṃnvidam||

Verse 2

भीष्म उवाच। अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्। निबन्धनस्य संवादं भोगवत्या नृपोत्तम।।

bhīṣma uvāca| atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam| nibandhanasya saṃvādaṃ bhogavatyā nṛpottama||

Verse 3

मुनिं निबन्धनं शुष्कं धमनीयाकृतिं तथा। निरारम्भं निरालम्बमसज्जन्तं च कर्मणि। पुत्रं दृष्ट्वाऽप्युवाचार्तं माता भोगवती तदा।।

muniṃ nibandhanaṃ śuṣkaṃ dhamanīyākṛtiṃ tathā| nirārambhaṃ nirālambamasajjantaṃ ca karmaṇi| putraṃ dṛṣṭvā'pyuvācārtaṃ mātā bhogavatī tadā||

Verse 4

उत्तिष्ठ मूढ किं शेषे निरपेक्षः सुहृज्जनैः। निरालम्बो धनोपाये पैतृकं तव किं धनम्।।

uttiṣṭha mūḍha kiṃ śeṣe nirapekṣaḥ suhṛjjanaiḥ| nirālambo dhanopāye paitṛkaṃ tava kiṃ dhanam||

Verse 5

निबन्धन उवाच। पैतृकं मे महन्मातः सर्वदुःखालयं त्विह। अस्त्येतत्तद्विधाताय यतिष्ये तत्र मा शुचः।।

nibandhana uvāca| paitṛkaṃ me mahanmātaḥ sarvaduḥkhālayaṃ tviha| astyetattadvidhātāya yatiṣye tatra mā śucaḥ||

Verse 6

इदं शरीरमत्युग्रं पित्रा दत्तमसंशयम्। तमेव पितरं गत्वा धनं तिष्ठति शाश्वतम्।।

idaṃ śarīramatyugraṃ pitrā dattamasaṃśayam| tameva pitaraṃ gatvā dhanaṃ tiṣṭhati śāśvatam||

Verse 7

कश्चिन्महति संसारे वर्तमान---। वनदुगमभिप्राप्तो महत्क्रव्या-----।।

kaścinmahati saṃsāre vartamāna---| vanadugamabhiprāpto mahatkravyā-----||

Verse 8

सिंहव्याघ्रगजाकारैरतिघोरैर्महा-----। समन्तात्सुपरिक्षिप्तं स दृष्ट्वा व्यथते पुमान्।।

siṃhavyāghragajākārairatighorairmahā-----| samantātsuparikṣiptaṃ sa dṛṣṭvā vyathate pumān||

Verse 9

स तद्वनं ह्यनुचरन्विप्रधावन्नितस्ततः। वीक्षमाणो दिशः सर्वाः शरणार्थं प्रधावति।।

sa tadvanaṃ hyanucaranvipradhāvannitastataḥ| vīkṣamāṇo diśaḥ sarvāḥ śaraṇārthaṃ pradhāvati||

Verse 10

अथापश्यद्वनं रूढं समन्ताद्वागुरावृतम्। वनमध्ये च तत्रासीदुदपानः समावृतः।।

athāpaśyadvanaṃ rūḍhaṃ samantādvāgurāvṛtam| vanamadhye ca tatrāsīdudapānaḥ samāvṛtaḥ||

Verse 11

वल्लिभिस्तृणसंछिन्नैर्गूढाभिरभिसंवृतः। स पपात द्विजस्तत्र विजने सलिलाशये।।

vallibhistṛṇasaṃchinnairgūḍhābhirabhisaṃvṛtaḥ| sa papāta dvijastatra vijane salilāśaye||

Verse 12

विलग्नश्चाभवत्तस्मिँल्लतासन्तानसङ्कुले। बाहुभ्यां संपरिष्वक्तस्तया परमसत्वया।।

vilagnaścābhavattasmi~llatāsantānasaṅkule| bāhubhyāṃ saṃpariṣvaktastayā paramasatvayā||

Verse 13

स तथा लम्बते तत्र ऊर्ध्वपादो ह्यधश्शिराः। अधस्तत्रैव जातश्च जम्बूवृक्षः सुदुस्तरः।।

sa tathā lambate tatra ūrdhvapādo hyadhaśśirāḥ| adhastatraiva jātaśca jambūvṛkṣaḥ sudustaraḥ||

Verse 14

कूपस्य तस्य वेलाया अपश्यत्सुमहाफलम्। वृक्षं बहुविधं व्योमं वल्लीपुष्पसमाकुलम्।।

kūpasya tasya velāyā apaśyatsumahāphalam| vṛkṣaṃ bahuvidhaṃ vyomaṃ vallīpuṣpasamākulam||

Verse 15

नानारूपा मधुकरास्तस्मिन्वुक्षऽभवन्किल। तेषां मधूनां बहुधा धारा प्रववृते तदा।।

nānārūpā madhukarāstasminvukṣa'bhavankila| teṣāṃ madhūnāṃ bahudhā dhārā pravavṛte tadā||

Verse 16

विलम्बमानः स पुमान्धारां पिबति सर्वदा। न तस्य तृष्णा विरता पीयमानस्य संकटे।।

vilambamānaḥ sa pumāndhārāṃ pibati sarvadā| na tasya tṛṣṇā viratā pīyamānasya saṃkaṭe||

Verse 17

परीप्सति च तां नित्यमतृप्तः स पुनः पुनः। एवं स वसते तत्र दुःखिदुःखी पुनः पुनः।।

parīpsati ca tāṃ nityamatṛptaḥ sa punaḥ punaḥ| evaṃ sa vasate tatra duḥkhiduḥkhī punaḥ punaḥ||

Verse 18

मया तु तद्धनं देयं तव दास्यामि चेच्छसि। तस्य च प्रार्थितः सोथ दत्वा मुक्तिमवाप सः।।

mayā tu taddhanaṃ deyaṃ tava dāsyāmi cecchasi| tasya ca prārthitaḥ sotha datvā muktimavāpa saḥ||

Verse 19

सा च त्यक्त्वाऽर्थसंकल्पं जगाम परमां गतिम्।।

sā ca tyaktvā'rthasaṃkalpaṃ jagāma paramāṃ gatim||

Verse 20

एवं संसारचक्रस्य स्वरूपज्ञा नृपोत्तम। परं वैराग्यमागम्य गच्छन्ति परमं पदम्।।

evaṃ saṃsāracakrasya svarūpajñā nṛpottama| paraṃ vairāgyamāgamya gacchanti paramaṃ padam||

Verse 21

युधिष्ठिर उवाच। एवं संसारचक्रस्य स्वरूपं विदितं न मे। पैतृकं तु धनं प्रोक्तं किं तद्विद्वन्महात्मना।।

yudhiṣṭhira uvāca| evaṃ saṃsāracakrasya svarūpaṃ viditaṃ na me| paitṛkaṃ tu dhanaṃ proktaṃ kiṃ tadvidvanmahātmanā||

Verse 22

कान्तारमिति किं प्रोक्तं को हस्ती स तु कूपकः। किंसंज्ञिको महावृक्षो मधु वाऽपि पितामह।।

kāntāramiti kiṃ proktaṃ ko hastī sa tu kūpakaḥ| kiṃsaṃjñiko mahāvṛkṣo madhu vā'pi pitāmaha||

Verse 23

एवं मे संशयं विद्धि धनशब्दं किमुच्यते। कथं लब्धं धनं तेन तथा च किमिदं त्विह।।

evaṃ me saṃśayaṃ viddhi dhanaśabdaṃ kimucyate| kathaṃ labdhaṃ dhanaṃ tena tathā ca kimidaṃ tviha||

Verse 24

भीष्म उवाच। उपाख्यानमिदं सर्वं मोक्षविद्भिरुदाहृतम्। सुमतिं विन्दते येन बन्धनाशश्च भारत।।

bhīṣma uvāca| upākhyānamidaṃ sarvaṃ mokṣavidbhirudāhṛtam| sumatiṃ vindate yena bandhanāśaśca bhārata||

Verse 25

एतदुक्तं हि कान्तारं महान्संसार एव सः। ये ते प्रतिष्ठिता व्याला व्याधयस्ते प्रकीर्तिताः।।

etaduktaṃ hi kāntāraṃ mahānsaṃsāra eva saḥ| ye te pratiṣṭhitā vyālā vyādhayaste prakīrtitāḥ||

Verse 26

या सा नारी महाघोरा वर्णरूपविनाशिनी। तामाहुश्च जरां प्राज्ञाः परिष्वक्तं यया जगत्।।

yā sā nārī mahāghorā varṇarūpavināśinī| tāmāhuśca jarāṃ prājñāḥ pariṣvaktaṃ yayā jagat||

Verse 27

यस्तत्र कूपे वसते महाहिः काल एव सः। यो वृक्षः स च मृत्युर्हि स्वकृतं तस्य तत्फलम्।।

yastatra kūpe vasate mahāhiḥ kāla eva saḥ| yo vṛkṣaḥ sa ca mṛtyurhi svakṛtaṃ tasya tatphalam||

Verse 28

ये तु कृष्णाः सिता राजन्मूषिका रात्र्यहानि वै।।

ye tu kṛṣṇāḥ sitā rājanmūṣikā rātryahāni vai||

Verse 29

द्विषट्कपदसंयुक्तो यो हस्ती षण्मुखाकृतिः। स च संवत्सरः प्रोक्तः पाशमासर्तवो मुखाः।।

dviṣaṭkapadasaṃyukto yo hastī ṣaṇmukhākṛtiḥ| sa ca saṃvatsaraḥ proktaḥ pāśamāsartavo mukhāḥ||

Verse 30

एतत्संसारचक्रस्य स्वरूपं व्याहृतं मया। एवं लब्धधनं राजंस्तत्स्वरूपं विनाशय।।

etatsaṃsāracakrasya svarūpaṃ vyāhṛtaṃ mayā| evaṃ labdhadhanaṃ rājaṃstatsvarūpaṃ vināśaya||

Verse 31

एतज्ज्ञात्वा तु सा राजन्परं वैराग्यमास्थिता। यथोक्तविधिना भूयः परं पदमवाप सः।।

etajjñātvā tu sā rājanparaṃ vairāgyamāsthitā| yathoktavidhinā bhūyaḥ paraṃ padamavāpa saḥ||

Verse 32

धत्ते धारयते चैव एतस्मात्कारणाद्धनम्। तद्गच्छ चामृतं शुद्धं हिरण्यममृतं तपः।।

dhatte dhārayate caiva etasmātkāraṇāddhanam| tadgaccha cāmṛtaṃ śuddhaṃ hiraṇyamamṛtaṃ tapaḥ||

Verse 33

तत्स्वरूपो महादेवः कृष्णो देवकिनन्दनः। तस्य प्रसादाद्दुःखस्य नाशं प्राप्स्यसि मानद।।

tatsvarūpo mahādevaḥ kṛṣṇo devakinandanaḥ| tasya prasādādduḥkhasya nāśaṃ prāpsyasi mānada||

Verse 34

एकः कर्ता स कृष्णश्च ज्ञानिनां परमा गतिः।।

ekaḥ kartā sa kṛṣṇaśca jñānināṃ paramā gatiḥ||

Verse 35

इदमाश्रित्य देवेन्द्रो देवा रुद्रास्तथाऽश्विनौ। स्वेस्वे पदे विविशिरे भुक्तिमुक्तिविदो जनाः।।

idamāśritya devendro devā rudrāstathā'śvinau| svesve pade viviśire bhuktimuktivido janāḥ||

Verse 36

भूतानामन्तरात्माऽसौ स नित्यपदसंवृतः। श्रूयतामस्य सद्भावः सम्यग्ज्ञानं यथा तव।।

bhūtānāmantarātmā'sau sa nityapadasaṃvṛtaḥ| śrūyatāmasya sadbhāvaḥ samyagjñānaṃ yathā tava||

Verse 37

भवेदेतन्निबोध त्वं नारदाय पुरा हरिः। दर्शयित्वाऽऽत्मनो रूपं यदवोचत्स्वयं विभुः।।

bhavedetannibodha tvaṃ nāradāya purā hariḥ| darśayitvā''tmano rūpaṃ yadavocatsvayaṃ vibhuḥ||

Verse 38

पुरा देवऋषिः श्रीमान्नारदः परमार्थवान्। चचार पृथिवीं कृत्स्नां तीर्थान्यनुचरन्प्रभुः।।

purā devaṛṣiḥ śrīmānnāradaḥ paramārthavān| cacāra pṛthivīṃ kṛtsnāṃ tīrthānyanucaranprabhuḥ||

Verse 39

हिमवत्पादमाश्रित्य विचार्य च पुनःपुनः। स ददर्श ह्रदं तत्र पद्मोत्पलसमाकुलम्।।

himavatpādamāśritya vicārya ca punaḥpunaḥ| sa dadarśa hradaṃ tatra padmotpalasamākulam||

Verse 40

ददर्श कन्यां तत्तीरे सर्वाभरणभूषिताम्। शोभमानां श्रिया राजन्क्रीडन्तीमुत्पलैस्तथा।।

dadarśa kanyāṃ tattīre sarvābharaṇabhūṣitām| śobhamānāṃ śriyā rājankrīḍantīmutpalaistathā||

Verse 41

सा महात्मानमालोक्य नारदेत्याह भामिनी। तस्याः समीपमासाद्य तस्थौ विस्मितमानसः।।

sā mahātmānamālokya nāradetyāha bhāminī| tasyāḥ samīpamāsādya tasthau vismitamānasaḥ||

Verse 42

वीक्षमाणं तमाज्ञाय सा कन्या चारुवासिनी। विजजृम्भे महाभागा स्मयमाना पुनः पुनः।।

vīkṣamāṇaṃ tamājñāya sā kanyā cāruvāsinī| vijajṛmbhe mahābhāgā smayamānā punaḥ punaḥ||

Verse 43

तस्मात्समभवद्वक्रात्पुरुषाकृतिसंयुतः। रत्नविन्दुचिताङ्गस्तु सर्वाभरणभूषितः।।

tasmātsamabhavadvakrātpuruṣākṛtisaṃyutaḥ| ratnavinducitāṅgastu sarvābharaṇabhūṣitaḥ||

Verse 44

आदित्यसदृशाकारः शिरसा धारयन्मणिम्। पुनरेव तदाकारसदृशः समजायत।।

ādityasadṛśākāraḥ śirasā dhārayanmaṇim| punareva tadākārasadṛśaḥ samajāyata||

Verse 45

तृतीयस्तु महाराज विविधाभरणैर्युतः। प्रदक्षिणं तु तां कृत्वा विविधध्वनयस्तु ताम्।।

tṛtīyastu mahārāja vividhābharaṇairyutaḥ| pradakṣiṇaṃ tu tāṃ kṛtvā vividhadhvanayastu tām||

Verse 46

ततः सर्वेण विप्रर्षिः कन्यां पप्रच्छ तां शुभाम्।।

tataḥ sarveṇa viprarṣiḥ kanyāṃ papraccha tāṃ śubhām||

Verse 47

का त्वं परमकल्याणि पद्मेन्दुसदृशानने। न जाने त्वां महादेवि ब्रूहि सत्यमनिन्दिते।।

kā tvaṃ paramakalyāṇi padmendusadṛśānane| na jāne tvāṃ mahādevi brūhi satyamanindite||

Verse 48

कन्योवाच। सावित्री नाम विप्रर्षे शृणु भद्रं तवास्तु वै। किं करिष्यामि तद्ब्रूहि तव यच्चेतसि स्थितम्।।

kanyovāca| sāvitrī nāma viprarṣe śṛṇu bhadraṃ tavāstu vai| kiṃ kariṣyāmi tadbrūhi tava yaccetasi sthitam||

Verse 49

नारद उवाच। अभिवादये त्वां सावित्रि कृतार्थोऽहमनिन्दिते। एतं मे संशयं देवि वक्तुमर्हसि शोभने।।

nārada uvāca| abhivādaye tvāṃ sāvitri kṛtārtho'hamanindite| etaṃ me saṃśayaṃ devi vaktumarhasi śobhane||

Verse 50

यस्तु वै प्रथमोत्पन्नः कोऽसौ स पुरुषाकृतिः। बिन्दवस्तु महादेवि मूर्ध्नि ज्योतिर्मयाकृतिः।।

yastu vai prathamotpannaḥ ko'sau sa puruṣākṛtiḥ| bindavastu mahādevi mūrdhni jyotirmayākṛtiḥ||

Verse 51

कन्योवाच। अग्रजः प्रथमोत्पन्नो यजुर्वेदस्तथाऽपरः। तृतीयः सामवेदस्तु संशयो व्येतु ते मुने।।

kanyovāca| agrajaḥ prathamotpanno yajurvedastathā'paraḥ| tṛtīyaḥ sāmavedastu saṃśayo vyetu te mune||

Verse 52

वेदाश्च बिन्दुसंयुक्ता यज्ञस्य फलसंश्रिताः। यत्तद्दृष्टं महज्ज्योतिर्ज्योतिरित्युच्यते बुधैः।।

vedāśca bindusaṃyuktā yajñasya phalasaṃśritāḥ| yattaddṛṣṭaṃ mahajjyotirjyotirityucyate budhaiḥ||

Verse 53

ऋषे ज्ञेयं मया चाऽपीत्युक्त्वा चान्तरधीयत। ततः स विस्मयाविष्टो नारदः पुरुषर्षभ। ध्यानयुक्तः स तु चिरं न बुबोध महामतिः।।

ṛṣe jñeyaṃ mayā cā'pītyuktvā cāntaradhīyata| tataḥ sa vismayāviṣṭo nāradaḥ puruṣarṣabha| dhyānayuktaḥ sa tu ciraṃ na bubodha mahāmatiḥ||

Verse 54

ततः स्नात्वा महातेजा वाग्यतो नियतेन्द्रियः। तुष्टाव पुरुषव्याघ्रो जिज्ञासुश्च तदद्भुतम्।।

tataḥ snātvā mahātejā vāgyato niyatendriyaḥ| tuṣṭāva puruṣavyāghro jijñāsuśca tadadbhutam||

Verse 55

ततो वर्षशते पूर्णे भगवाँलोकभावनः। प्रादुश्चकार विश्वात्मा ऋषेः परमसौहृदात्।।

tato varṣaśate pūrṇe bhagavā~lokabhāvanaḥ| prāduścakāra viśvātmā ṛṣeḥ paramasauhṛdāt||

Verse 56

तमागतं जगन्नाथं सर्वकारणकारणम्। अखिलामरमौल्यङ्गरुक्मारुणपदद्वयम्।।

tamāgataṃ jagannāthaṃ sarvakāraṇakāraṇam| akhilāmaramaulyaṅgarukmāruṇapadadvayam||

Verse 57

वैनतेयपदस्पर्शकिणशोभितजानुकम्। पीताम्बरलसत्काञ्चीदामबद्धकटीतटम्।।

vainateyapadasparśakiṇaśobhitajānukam| pītāmbaralasatkāñcīdāmabaddhakaṭītaṭam||

Verse 58

श्रीवत्सवक्षसं चारुमणिकौस्तुभकन्धरम्। मन्दस्मितमुखाम्भोजं चलदायतलोचनम्।।

śrīvatsavakṣasaṃ cārumaṇikaustubhakandharam| mandasmitamukhāmbhojaṃ caladāyatalocanam||

Verse 59

नम्रचापानुकरणनम्रभ्रूयुगशोभितम्। नानारत्नमणीवज्रस्फुरन्मकरकुण्डलम्।।

namracāpānukaraṇanamrabhrūyugaśobhitam| nānāratnamaṇīvajrasphuranmakarakuṇḍalam||

Verse 60

इन्द्रनीलनिभासं तं केयूरमकुटोज्ज्वलम्। देवैरिन्द्रपुरोगैश्च ऋषिसङघैरभिष्टुतम्।।

indranīlanibhāsaṃ taṃ keyūramakuṭojjvalam| devairindrapurogaiśca ṛṣisaṅaghairabhiṣṭutam||

Verse 61

नारदो जयशब्देन ववन्दे शिरसा हरिम्।।

nārado jayaśabdena vavande śirasā harim||

Verse 62

ततः स भगवाञ्श्रीमान्मेघगम्भीरया गिरा। प्राहेशः सर्वभूतानां नारदं पतितं क्षितौ।।

tataḥ sa bhagavāñśrīmānmeghagambhīrayā girā| prāheśaḥ sarvabhūtānāṃ nāradaṃ patitaṃ kṣitau||

Verse 63

भद्रमस्तु ऋषे तुभ्यं वरं वरय सुव्रत। यत्ते मनसि सुव्यक्तमस्ति च प्रददामि तन्।।

bhadramastu ṛṣe tubhyaṃ varaṃ varaya suvrata| yatte manasi suvyaktamasti ca pradadāmi tan||

Verse 64

स चेमं जयशब्देन प्रसीदेत्यातुरो मुनिः। प्रोवाच हृदि संरूढं शङ्खचक्रगदाधरम्।।

sa cemaṃ jayaśabdena prasīdetyāturo muniḥ| provāca hṛdi saṃrūḍhaṃ śaṅkhacakragadādharam||

Verse 65

विवक्षितं जगन्नाथ मया ज्ञातं त्वयाऽच्युत। तत्प्रसीद हृषीकेश श्रोतुमिच्छामि तद्धरे।। ।। इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि पञ्चाधिकद्विशततमोऽध्यायः।। 205।। * अयमध्यायः ध. पुस्तक एव दृश्यते।

vivakṣitaṃ jagannātha mayā jñātaṃ tvayā'cyuta| tatprasīda hṛṣīkeśa śrotumicchāmi taddhare|| || iti śrīmanmahābhārate śāntiparvaṇi mokṣadharmaparvaṇi pañcādhikadviśatatamo'dhyāyaḥ|| 205|| * ayamadhyāyaḥ dha. pustaka eva dṛśyate|

Verse 66

ततः स्मयन्महाविष्णुरभ्यभाषत नारदम्। यद्दृष्टं मम रूपं तु वेदानां शिरसि त्वया।।

tataḥ smayanmahāviṣṇurabhyabhāṣata nāradam| yaddṛṣṭaṃ mama rūpaṃ tu vedānāṃ śirasi tvayā||

Verse 67

निर्द्वन्द्वा निरहंकाराः शुचयः शुद्धलोचनाः। तं मां पश्यन्ति सततं तान्पृच्छ यदिहेच्छसि।।

nirdvandvā nirahaṃkārāḥ śucayaḥ śuddhalocanāḥ| taṃ māṃ paśyanti satataṃ tānpṛccha yadihecchasi||

Verse 68

ये योगिनो महाप्राज्ञा मदंशा ये व्यवस्थिताः। तेषां प्रसादं देवर्षे मत्प्रसादमवैहि तत्।।

ye yogino mahāprājñā madaṃśā ye vyavasthitāḥ| teṣāṃ prasādaṃ devarṣe matprasādamavaihi tat||

Verse 69

भीष्म उवाच। इत्युक्त्वा स जगामाथ भगवान्भूतभावनः। तस्माद्व्रज हृषीकेशं कृष्णं देवकिनन्दनम्।। मया विवक्षितं त्वया ज्ञातमिति संबन्धः।।

bhīṣma uvāca| ityuktvā sa jagāmātha bhagavānbhūtabhāvanaḥ| tasmādvraja hṛṣīkeśaṃ kṛṣṇaṃ devakinandanam|| mayā vivakṣitaṃ tvayā jñātamiti saṃbandhaḥ||

Verse 70

एतमाराध्य गोविन्दं गता मुक्तिं महर्षयः। एष कर्ता विकर्ता च सर्वकारणकारणम्।।

etamārādhya govindaṃ gatā muktiṃ maharṣayaḥ| eṣa kartā vikartā ca sarvakāraṇakāraṇam||

Verse 71

मयाऽप्येतच्छ्रुतं राजन्नारदात्तु निबोध तत्। स्वयमेव समाचष्ट नारदो भगवान्मुनिः।।

mayā'pyetacchrutaṃ rājannāradāttu nibodha tat| svayameva samācaṣṭa nārado bhagavānmuniḥ||

Verse 72

समस्तसंसारविघातकारणं भजन्ति ये विष्णुमनन्यमानसाः। ते यान्ति सायुज्यमतीव दुर्लभ मितीव नित्यं हृदि वर्णयन्ति।।

samastasaṃsāravighātakāraṇaṃ bhajanti ye viṣṇumananyamānasāḥ| te yānti sāyujyamatīva durlabha mitīva nityaṃ hṛdi varṇayanti||