Adhyaya 2

Verse 1

ब्रह्मास्त्रलाभाय द्रोणमुपगतेन कर्णेन तेन त्रैवर्णिकान्यत्वकथनेन प्रत्याख्याने परशुराममेत्य स्वस्य ब्राह्मण्यकथनपूर्वकमस्त्रार्थं तदन्तेवासित्वपरिग्रहः।। 1।। तत्र प्रमादेन विप्रगोवत्सघातिनः कर्णस्य विप्राच्छापप्राप्तिः।। 2।। वैशंपायन उवाच। स एवमुक्तस्तु तदा नारदो वदतांवरः। कथयामास तत्सर्वं यथा शप्तः स सूतजः।।

brahmāstralābhāya droṇamupagatena karṇena tena traivarṇikānyatvakathanena pratyākhyāne paraśurāmametya svasya brāhmaṇyakathanapūrvakamastrārthaṃ tadantevāsitvaparigrahaḥ|| 1|| tatra pramādena vipragovatsaghātinaḥ karṇasya viprācchāpaprāptiḥ|| 2|| vaiśaṃpāyana uvāca| sa evamuktastu tadā nārado vadatāṃvaraḥ| kathayāmāsa tatsarvaṃ yathā śaptaḥ sa sūtajaḥ||

Verse 2

नारद उवाच। एवमेतन्महाबाहो यथा वदसि भारत। न कर्णार्जुनयोः किंचिदविषह्यं भवेद्रणे।।

nārada uvāca| evametanmahābāho yathā vadasi bhārata| na karṇārjunayoḥ kiṃcidaviṣahyaṃ bhavedraṇe||

Verse 3

गुह्यमेतत्तु देवानां कथयिष्यामि ते नृप। तन्निबोध महाबाहो यथावृत्तमिदं पुरा।।

guhyametattu devānāṃ kathayiṣyāmi te nṛpa| tannibodha mahābāho yathāvṛttamidaṃ purā||

Verse 4

क्षत्रं स्वर्गं कथं गच्छेच्छस्त्रपूतमिति प्रभो। संघर्षजननस्तस्मात्कन्यागर्भो विसर्जितः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि राजधर्मपर्वणि द्वितीयोऽध्यायः।। 2।।

kṣatraṃ svargaṃ kathaṃ gacchecchastrapūtamiti prabho| saṃgharṣajananastasmātkanyāgarbho visarjitaḥ|| || iti śrīmanmahābhārate śāntiparvaṇi rājadharmaparvaṇi dvitīyo'dhyāyaḥ|| 2||

Verse 5

स बालस्तेजसा युक्तः सूतपुत्रत्वमागतः। चकाराङ्गिरसां श्रेष्ठे धनुर्वेदं गुरौ तव।। संघर्षजननो वैराग्न्युद्दीपकः। संचिन्त्य जनितस्तस्मादिति ट.ड. पाठः। कन्यागर्भो विनिर्मित इति झ. पाठः। तत्र कन्यागर्भो देवैः क्षत्रस्य स्वर्गमनाय निर्मित इत्यर्थः।।

sa bālastejasā yuktaḥ sūtaputratvamāgataḥ| cakārāṅgirasāṃ śreṣṭhe dhanurvedaṃ gurau tava|| saṃgharṣajanano vairāgnyuddīpakaḥ| saṃcintya janitastasmāditi ṭa.ḍa. pāṭhaḥ| kanyāgarbho vinirmita iti jha. pāṭhaḥ| tatra kanyāgarbho devaiḥ kṣatrasya svargamanāya nirmita ityarthaḥ||

Verse 6

स बलं भीमसेनस्य फल्गुनस्यास्त्रलाघवम्। बुद्धिं च तव राजेन्द्र यमयोर्विनयं तथा।।

sa balaṃ bhīmasenasya phalgunasyāstralāghavam| buddhiṃ ca tava rājendra yamayorvinayaṃ tathā||

Verse 7

सख्यं च वासुदेवेन बाल्ये गाण्डीवधन्वनः। राजानामनुरागं च चिन्तयानो व्यदह्यत।।

sakhyaṃ ca vāsudevena bālye gāṇḍīvadhanvanaḥ| rājānāmanurāgaṃ ca cintayāno vyadahyata||

Verse 8

स सख्यमगमद्बाल्ये राज्ञा दुर्योधनेन च। युष्माभिर्नित्यसंघृष्टो दैवाच्चापि स्वभावतः।। चकाराऽधीतवान्। अङ्गिरसां श्रेष्ठे द्रोणे।।

sa sakhyamagamadbālye rājñā duryodhanena ca| yuṣmābhirnityasaṃghṛṣṭo daivāccāpi svabhāvataḥ|| cakārā'dhītavān| aṅgirasāṃ śreṣṭhe droṇe||

Verse 9

विद्याधिकमथालक्ष्य धनुर्वेदे धनञ्जयम्। द्रोणं रहस्युपागम्य कर्णो वचनमब्रवीत्।।

vidyādhikamathālakṣya dhanurvede dhanañjayam| droṇaṃ rahasyupāgamya karṇo vacanamabravīt||

Verse 10

ब्रह्मास्त्रं वेत्तुमिच्छामि सरहस्यनिवर्तनम्। अर्जुनेन समो युद्धे भवेयमिति मे मतिः।। दैवाद्देवानां संकल्पात्।।

brahmāstraṃ vettumicchāmi sarahasyanivartanam| arjunena samo yuddhe bhaveyamiti me matiḥ|| daivāddevānāṃ saṃkalpāt||

Verse 11

समः पुत्रेषु च स्नेहः शिष्येषु च तव ध्रुवम्। त्वत्प्रसादान्न मा ब्रूयुरकृतास्त्रं विचक्षणाः।।

samaḥ putreṣu ca snehaḥ śiṣyeṣu ca tava dhruvam| tvatprasādānna mā brūyurakṛtāstraṃ vicakṣaṇāḥ||

Verse 12

द्रोणस्तथोक्तः कर्णेन सापेक्षः फल्गुनं प्रति। दौरात्म्यं चैव कर्णस्य विदित्वा तमुवाच ह।।

droṇastathoktaḥ karṇena sāpekṣaḥ phalgunaṃ prati| daurātmyaṃ caiva karṇasya viditvā tamuvāca ha||

Verse 13

ब्रह्मास्त्रं ब्राह्मणो विद्याद्यथावच्चरितव्रतः। क्षत्रियो वा तपस्वी यो नान्यो विद्यात्कथंचन।।

brahmāstraṃ brāhmaṇo vidyādyathāvaccaritavrataḥ| kṣatriyo vā tapasvī yo nānyo vidyātkathaṃcana||

Verse 14

इत्युक्तोऽङ्गिरसां श्रेष्ठमामन्त्र्य प्रतिपूज्य च। जगाम सहसा राजन्महेन्द्रं पर्वतं प्रति।।

ityukto'ṅgirasāṃ śreṣṭhamāmantrya pratipūjya ca| jagāma sahasā rājanmahendraṃ parvataṃ prati||

Verse 15

स तु राममुपागम्य शिरसाऽभिप्रणम्य च। ब्राह्मणो भार्गवोऽस्मीति गौरवेणाभ्यवन्दत।। रहस्यं तत्प्रसादनविधिर्निवर्तनमुपसंहारस्ताभ्यां सहितं सरहस्यनिवर्तनम्।।

sa tu rāmamupāgamya śirasā'bhipraṇamya ca| brāhmaṇo bhārgavo'smīti gauraveṇābhyavandata|| rahasyaṃ tatprasādanavidhirnivartanamupasaṃhārastābhyāṃ sahitaṃ sarahasyanivartanam||

Verse 16

रामस्तं प्रतिजग्राह पृष्ट्वा गोत्रादि सर्वशः। उष्यतां स्वागतं चेति प्रीतिमांश्चाभवद्भृशम्।।

rāmastaṃ pratijagrāha pṛṣṭvā gotrādi sarvaśaḥ| uṣyatāṃ svāgataṃ ceti prītimāṃścābhavadbhṛśam||

Verse 17

तत्र कर्णस्य वसतो महेन्द्रे स्वर्गसंमिते। गन्धर्वै राक्षसैर्यक्षैर्देवैश्चासीत्समागमः।।

tatra karṇasya vasato mahendre svargasaṃmite| gandharvai rākṣasairyakṣairdevaiścāsītsamāgamaḥ||

Verse 18

स तत्रेष्वस्त्रमकरोद्भृगुश्रेष्ठाद्यथाविधि। प्रियश्चाभवदत्यर्थं देवदानवरक्षसाम्।।

sa tatreṣvastramakarodbhṛguśreṣṭhādyathāvidhi| priyaścābhavadatyarthaṃ devadānavarakṣasām||

Verse 19

स कदाचित्समुद्रान्ते विचरन्नाश्रमान्तिके। एकः खङ्गधनुष्पाणिः परिचक्राम सूतजः।। गुरुरेव पितेत्यभिसंधिः

sa kadācitsamudrānte vicarannāśramāntike| ekaḥ khaṅgadhanuṣpāṇiḥ paricakrāma sūtajaḥ|| gurureva pitetyabhisaṃdhiḥ

Verse 20

सोऽग्निहोत्रप्रसक्तस्य कस्यचिद्ब्रह्मवादिनः। जघानाज्ञानतः पार्थ होमधेनुं यदृच्छया।। समुद्रान्ते दक्षिणसमुद्रसमीपे।।

so'gnihotraprasaktasya kasyacidbrahmavādinaḥ| jaghānājñānataḥ pārtha homadhenuṃ yadṛcchayā|| samudrānte dakṣiṇasamudrasamīpe||

Verse 21

तदज्ञानकृतं मत्वा ब्राह्मणाय न्यवेदयत्। कर्णः प्रसादयंश्चैनमिदमित्यब्रवीद्वचः।।

tadajñānakṛtaṃ matvā brāhmaṇāya nyavedayat| karṇaḥ prasādayaṃścainamidamityabravīdvacaḥ||

Verse 22

अबुद्धिपूर्वं भगवन्धेनुरेषा हता तव। मया तत्र प्रसादं मे कुरुष्वेति पुनः पुनः।।

abuddhipūrvaṃ bhagavandhenureṣā hatā tava| mayā tatra prasādaṃ me kuruṣveti punaḥ punaḥ||

Verse 23

तं स विप्रोऽब्रवीत्क्रुद्धो वाचा निर्भर्त्सयन्निव। दुराचार वधार्हस्त्वं फलं प्राप्स्यसि दुर्मते।।

taṃ sa vipro'bravītkruddho vācā nirbhartsayanniva| durācāra vadhārhastvaṃ phalaṃ prāpsyasi durmate||

Verse 24

येन विस्पर्धसे नित्यं यदर्थं घटसेऽनिशम्। युध्यतस्तेन ते पाप भूमिश्चक्रं ग्रसिष्यति।।

yena vispardhase nityaṃ yadarthaṃ ghaṭase'niśam| yudhyatastena te pāpa bhūmiścakraṃ grasiṣyati||

Verse 25

ततश्चक्रे महीग्रस्ते मूर्धानं ते विचेष्टतः। पातयिष्यति विक्रम्य शत्रुर्गच्छ नराधम।।

tataścakre mahīgraste mūrdhānaṃ te viceṣṭataḥ| pātayiṣyati vikramya śatrurgaccha narādhama||

Verse 26

यथेयं गौर्हता मूढ प्रमत्तस्य त्वया मम। प्रमत्तस्यैव मे वाचा शिरस्ते पातयिष्यति।। होमधेनुं कर्णपर्वोक्तदिशा वत्सवध एवात्र धेनुवधो ज्ञेयः।।

yatheyaṃ gaurhatā mūḍha pramattasya tvayā mama| pramattasyaiva me vācā śiraste pātayiṣyati|| homadhenuṃ karṇaparvoktadiśā vatsavadha evātra dhenuvadho jñeyaḥ||

Verse 27

शप्तः प्रसादयामास कर्णस्तं द्विजसत्तमम्। गोभिर्धनैश्च रत्नैश्च स चैनं पुनरब्रवीत्।।

śaptaḥ prasādayāmāsa karṇastaṃ dvijasattamam| gobhirdhanaiśca ratnaiśca sa cainaṃ punarabravīt||

Verse 28

नेदमव्याहृतं कुर्याद्ब्रह्मलोकेऽपि केवलम्। गच्छ वा तिष्ठ वा यद्वा कार्यं यत्तत्समाचर।। प्रमत्तेन त्वया मम। प्रमत्तस्य तथाऽरातिरिति झ. पाठ।।

nedamavyāhṛtaṃ kuryādbrahmaloke'pi kevalam| gaccha vā tiṣṭha vā yadvā kāryaṃ yattatsamācara|| pramattena tvayā mama| pramattasya tathā'rātiriti jha. pāṭha||

Verse 29

इत्युक्तो ब्राह्मणेनाथ कर्णो दैन्यादधोमुखः। राममभ्यागमद्भीतस्तदेव मनसा स्मरन्।।

ityukto brāhmaṇenātha karṇo dainyādadhomukhaḥ| rāmamabhyāgamadbhītastadeva manasā smaran||