Adhyaya 198

Verse 1

भीष्मेण युधिष्ठिरंप्रति जपस्य फलकथनपूर्वकं जापकोपाख्यानसमापनम्।। 1।। युधिष्ठिर उवाच। किमुत्तरं तदा तौ स्म चक्रतुस्तस्य भाषिते। ब्राह्मणो वाऽथवा राजा तन्मे ब्रूहि पितामह।। ।। इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि अष्टनवत्यधिकशततमोऽध्यायः।। 198।।

bhīṣmeṇa yudhiṣṭhiraṃprati japasya phalakathanapūrvakaṃ jāpakopākhyānasamāpanam|| 1|| yudhiṣṭhira uvāca| kimuttaraṃ tadā tau sma cakratustasya bhāṣite| brāhmaṇo vā'thavā rājā tanme brūhi pitāmaha|| || iti śrīmanmahābhārate śāntiparvaṇi mokṣadharmaparvaṇi aṣṭanavatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ|| 198||

Verse 2

अथवा तौ गतौ तत्र यदेतत्कीर्तितं त्वया। संवादो वा तयोः कोऽभूत्किं वा तौ तत्र चक्रतुः।।

athavā tau gatau tatra yadetatkīrtitaṃ tvayā| saṃvādo vā tayoḥ ko'bhūtkiṃ vā tau tatra cakratuḥ||

Verse 3

भीष्म उवाच। तथेत्येवं प्रतिश्रुत्य धर्मं संपूज्य जापकः। यमं कालं च मृत्युं च स्वर्गं संपूज्य चार्हतः।। तौ इक्ष्वाकुपैप्पलादी। तस्य विरूपस्य भाषिते वचने विषये।।

bhīṣma uvāca| tathetyevaṃ pratiśrutya dharmaṃ saṃpūjya jāpakaḥ| yamaṃ kālaṃ ca mṛtyuṃ ca svargaṃ saṃpūjya cārhataḥ|| tau ikṣvākupaippalādī| tasya virūpasya bhāṣite vacane viṣaye||

Verse 4

पूर्वं ये चापरे तत्र समेता ब्राह्मणर्षभाः। सर्वान्संपूज्य शिरसा राजानं सोऽब्रवीद्द्विजः।।

pūrvaṃ ye cāpare tatra sametā brāhmaṇarṣabhāḥ| sarvānsaṃpūjya śirasā rājānaṃ so'bravīddvijaḥ||

Verse 5

फलेनानेन संयुक्तो राजर्षे गच्छ मुख्यताम्। भवता चाभ्यनुज्ञातो जपेयं भूय एव ह।।

phalenānena saṃyukto rājarṣe gaccha mukhyatām| bhavatā cābhyanujñāto japeyaṃ bhūya eva ha||

Verse 6

वरश्च मम पूर्वं हि दत्तो देव्या महाबल। श्रद्धा ते जपतो नित्यं भवत्विति विशांपते।।

varaśca mama pūrvaṃ hi datto devyā mahābala| śraddhā te japato nityaṃ bhavatviti viśāṃpate||

Verse 7

राजोवाच। यद्येवं सफला सिद्धिः श्रद्धा च जपितुं तव। गच्छ विप्र मया सार्धं जापकं फलमाप्नुहि।।

rājovāca| yadyevaṃ saphalā siddhiḥ śraddhā ca japituṃ tava| gaccha vipra mayā sārdhaṃ jāpakaṃ phalamāpnuhi||

Verse 8

ब्राह्मण उवाच। कृतः प्रयत्नः सुमहान्सर्वेषां सन्निधाविह। सह तुल्यफलावावां गच्छावो यत्र नौ गतिः।।

brāhmaṇa uvāca| kṛtaḥ prayatnaḥ sumahānsarveṣāṃ sannidhāviha| saha tulyaphalāvāvāṃ gacchāvo yatra nau gatiḥ||

Verse 9

भीष्म उवाच। व्यवसायं तयोस्तत्र विदित्वा त्रिदशेश्वरः। सह देवैरुपययौ लोकपालैस्तथैव च।। अर्हतः पूज्यान्।।

bhīṣma uvāca| vyavasāyaṃ tayostatra viditvā tridaśeśvaraḥ| saha devairupayayau lokapālaistathaiva ca|| arhataḥ pūjyān||

Verse 10

साध्याश्च विश्वे मरुतो वाक्यानि सुमहान्ति च। नद्यः शैलाः समुद्राश्च तीर्थानि विविधानि च।।

sādhyāśca viśve maruto vākyāni sumahānti ca| nadyaḥ śailāḥ samudrāśca tīrthāni vividhāni ca||

Verse 11

तपांसि संयोगविधिर्वेदास्तोभाः सरस्वती। नारदः पर्वतश्चैव विश्वावसुर्हहाहुहूः।। व्यवसायं निश्चयम्।।

tapāṃsi saṃyogavidhirvedāstobhāḥ sarasvatī| nāradaḥ parvataścaiva viśvāvasurhahāhuhūḥ|| vyavasāyaṃ niścayam||

Verse 12

गन्धर्वश्चित्रसेनश्च परिवारगणैर्युतः। नागाः सिद्धाश्च मुनयो देवदेवः प्रजापतिः।।

gandharvaścitrasenaśca parivāragaṇairyutaḥ| nāgāḥ siddhāśca munayo devadevaḥ prajāpatiḥ||

Verse 13

आजगाम च देवेशो ब्रह्मा वेदमयोऽव्ययः। विष्णुः सहस्रशीर्षश्च देवोऽचिन्त्यः समागमत्। अवाद्यन्तान्तरिक्षे च भेर्यस्तूर्याणि वा विभो।।

ājagāma ca deveśo brahmā vedamayo'vyayaḥ| viṣṇuḥ sahasraśīrṣaśca devo'cintyaḥ samāgamat| avādyantāntarikṣe ca bheryastūryāṇi vā vibho||

Verse 14

पुष्पवर्षाणि दिव्यानि तत्र तेषां महात्मनाम्। ननृतुश्चाप्सरः सङ्घास्तत्रतत्र समन्ततः।।

puṣpavarṣāṇi divyāni tatra teṣāṃ mahātmanām| nanṛtuścāpsaraḥ saṅghāstatratatra samantataḥ||

Verse 15

अथ स्वर्गस्तथा रूपी ब्राह्मणं वाक्यमब्रवीत्। संसिद्धस्त्वं महाभाग त्वं च सिद्धस्तथा नृप।।

atha svargastathā rūpī brāhmaṇaṃ vākyamabravīt| saṃsiddhastvaṃ mahābhāga tvaṃ ca siddhastathā nṛpa||

Verse 16

भीष्म उवाच। अथ तौ सहितौ राजन्नन्योन्यस्य विधानतः। विषयप्रतिसंहारमुभावेव प्रचक्रतुः।।

bhīṣma uvāca| atha tau sahitau rājannanyonyasya vidhānataḥ| viṣayapratisaṃhāramubhāveva pracakratuḥ||

Verse 17

प्राणापानौ तथोदानं समानं व्यानमेव च। एवं तौ मनसि स्थाप्य दधतुः प्राणयोर्मनः।।

prāṇāpānau tathodānaṃ samānaṃ vyānameva ca| evaṃ tau manasi sthāpya dadhatuḥ prāṇayormanaḥ||

Verse 18

उपस्थितकृतौ तौ च नासिकाग्रमधो भ्रुवोः। भ्रुकुट्याक्ष्णोश्च मनसा शनैर्धारयतस्तदा।। स्तोभाः सामगीतिपूरणार्थनि अक्षराणि हायि हावु इत्यादीनि।।

upasthitakṛtau tau ca nāsikāgramadho bhruvoḥ| bhrukuṭyākṣṇośca manasā śanairdhārayatastadā|| stobhāḥ sāmagītipūraṇārthani akṣarāṇi hāyi hāvu ityādīni||

Verse 19

निश्चेष्टाभ्यां शरीराभ्यां स्थिरदृष्टी समाहितौ। जितासनौ समाधाय र्मूर्धन्यात्मानमेव च।।

niśceṣṭābhyāṃ śarīrābhyāṃ sthiradṛṣṭī samāhitau| jitāsanau samādhāya rmūrdhanyātmānameva ca||

Verse 20

तालुदेशमथोद्दाल्य ब्राह्मणस्य महात्मनः। ज्योतिर्ज्वाला सुमहती जगाम त्रिदिवं तदा।। नेत्राग्रैश्चैव मनसेति ट. पाठः।।

tāludeśamathoddālya brāhmaṇasya mahātmanaḥ| jyotirjvālā sumahatī jagāma tridivaṃ tadā|| netrāgraiścaiva manaseti ṭa. pāṭhaḥ||

Verse 21

हाहाकारस्तथा दिक्षु सर्वासु सुमहानभूत्। तज्ज्योतिः स्तूयमानं स्म ब्रह्माणं प्राविशत्तदा।।

hāhākārastathā dikṣu sarvāsu sumahānabhūt| tajjyotiḥ stūyamānaṃ sma brahmāṇaṃ prāviśattadā||

Verse 22

ततः स्वागतमित्याह तत्तेजः प्रपितामहः। प्रादेशमात्रं पुरुषं प्रत्युद्गम्य विशांपते।।

tataḥ svāgatamityāha tattejaḥ prapitāmahaḥ| prādeśamātraṃ puruṣaṃ pratyudgamya viśāṃpate||

Verse 23

भूयश्चैवापरं प्राह वचनं मधुरं स्मयन्। जापकैस्तुल्यफलता योगानां नात्र संशयः।। तालुदेशं ब्रह्मरन्ध्रम्।।

bhūyaścaivāparaṃ prāha vacanaṃ madhuraṃ smayan| jāpakaistulyaphalatā yogānāṃ nātra saṃśayaḥ|| tāludeśaṃ brahmarandhram||

Verse 24

योगस्य तावदेतेभ्यः प्रत्यक्षं फलदर्शनम्। जापकानां विशिष्टं तु प्रत्युत्थानं समाहितम्।। योगानां योगिनाम्।।

yogasya tāvadetebhyaḥ pratyakṣaṃ phaladarśanam| jāpakānāṃ viśiṣṭaṃ tu pratyutthānaṃ samāhitam|| yogānāṃ yoginām||

Verse 25

उष्यतां मयि चेत्युक्त्वा व्याददे स ततो मुखम्। अथास्यं प्रविवेशास्य ब्राह्मणो विगतज्वरः।।

uṣyatāṃ mayi cetyuktvā vyādade sa tato mukham| athāsyaṃ praviveśāsya brāhmaṇo vigatajvaraḥ||

Verse 26

राजाऽप्येतेन विधिना भगवन्तं पितामहम्। यथैव द्विजशार्दूलस्तथैव प्राविशत्तदा।।

rājā'pyetena vidhinā bhagavantaṃ pitāmaham| yathaiva dvijaśārdūlastathaiva prāviśattadā||

Verse 27

स्वयंभुवमथो देवा अभिवाद्य ततोऽब्रुवन्।।

svayaṃbhuvamatho devā abhivādya tato'bruvan||

Verse 28

जापकार्थमयं यत्नो यदर्थं वयमागताः। कृतपूजाविमौ तुल्यौ त्वया तुल्यफलान्वितौ।।

jāpakārthamayaṃ yatno yadarthaṃ vayamāgatāḥ| kṛtapūjāvimau tulyau tvayā tulyaphalānvitau||

Verse 29

योगजापकयोस्तुल्यं फलं सुमहदद्य वै। सर्वांल्लोकानतिक्रम्य गच्छेतां यत्र वाञ्छितम्।।

yogajāpakayostulyaṃ phalaṃ sumahadadya vai| sarvāṃllokānatikramya gacchetāṃ yatra vāñchitam||

Verse 30

ब्रह्मोवाच। महास्मृतिं पठेद्यस्तु तथैवानुस्मृतिं शुभाम्। तावप्येतेन विधिना गच्छेतां मत्सलोकताम्।। एतेभ्य एतेषां सभ्यानाम्। समाहितं विहितम्।।

brahmovāca| mahāsmṛtiṃ paṭhedyastu tathaivānusmṛtiṃ śubhām| tāvapyetena vidhinā gacchetāṃ matsalokatām|| etebhya eteṣāṃ sabhyānām| samāhitaṃ vihitam||

Verse 31

यश्च योगे भवेद्भक्तः सोऽपि नास्त्यत्र संशयः। विधिनानेन देहान्ते मम लोकानवाप्नुयात्। साधये गम्यतां चैव यथा स्थानानि सिद्धये।।

yaśca yoge bhavedbhaktaḥ so'pi nāstyatra saṃśayaḥ| vidhinānena dehānte mama lokānavāpnuyāt| sādhaye gamyatāṃ caiva yathā sthānāni siddhaye||

Verse 32

भीष्म उवाच। इत्युक्त्वा स तदा देवस्तत्रैवान्तरधीयत। आमन्त्र्य च ततो देवा ययुः स्वंस्वं निवेशनम्।।

bhīṣma uvāca| ityuktvā sa tadā devastatraivāntaradhīyata| āmantrya ca tato devā yayuḥ svaṃsvaṃ niveśanam||

Verse 33

ते च सर्वे महात्मानो धर्मं सत्कृत्य तत्र वै। पृष्ठतोऽनुययू राजन्सर्वे सुप्रीतचेतसः।।

te ca sarve mahātmāno dharmaṃ satkṛtya tatra vai| pṛṣṭhato'nuyayū rājansarve suprītacetasaḥ||

Verse 34

एतत्फलं जापकानां गतिश्चैषा प्रकीर्तिता। यथाश्रुतं महाराज किं भूयः श्रोतुमिच्छसि।।

etatphalaṃ jāpakānāṃ gatiścaiṣā prakīrtitā| yathāśrutaṃ mahārāja kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi||