Adhyaya 196

Verse 1

भीष्मेण युधिष्ठिरंप्रति जापकोपाख्यानम्।। 1।। युधिष्ठिर उवाच। कीदृशं निरयं याति जापको वर्णयस्व मे। कौतूहलं हि राजन्मे तद्भवान्वक्तुमर्हति।।

bhīṣmeṇa yudhiṣṭhiraṃprati jāpakopākhyānam|| 1|| yudhiṣṭhira uvāca| kīdṛśaṃ nirayaṃ yāti jāpako varṇayasva me| kautūhalaṃ hi rājanme tadbhavānvaktumarhati||

Verse 2

भीष्म उवाच। धर्मस्यांशप्रसूतोऽसि धर्मज्ञोऽसि स्वभावतः। धर्ममूलाश्रयं वाक्यं शृणुष्वावहितोऽनघ।। ।। इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि मोक्षधर्मपर्वणि षण्णवत्यधिकशततमोऽध्यायः।। 196।।

bhīṣma uvāca| dharmasyāṃśaprasūto'si dharmajño'si svabhāvataḥ| dharmamūlāśrayaṃ vākyaṃ śṛṇuṣvāvahito'nagha|| || iti śrīmanmahābhārate śāntiparvaṇi mokṣadharmaparvaṇi ṣaṇṇavatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ|| 196||

Verse 3

अमूनि यानि स्थानानि देवानाममरात्मनाम्। नानासंस्थानवर्णानि नानारूपफलानि च।। धर्ममूलं वेदः परमात्मा च तावाश्रयौ यस्य।।

amūni yāni sthānāni devānāmamarātmanām| nānāsaṃsthānavarṇāni nānārūpaphalāni ca|| dharmamūlaṃ vedaḥ paramātmā ca tāvāśrayau yasya||

Verse 4

दिव्यानि कामचारीणि विमानानि सभास्तथा। आक्रीडा विविधा राजन्पद्मिन्यश्चामलोदकाः।। अमूनि वक्ष्यमाणानि देवानां दिव्यदेहानाम्। संस्थानान्याकृतयः। वर्णाः श्वेतपीताद्याः। नानारूपाण्यनेकविधानि।।

divyāni kāmacārīṇi vimānāni sabhāstathā| ākrīḍā vividhā rājanpadminyaścāmalodakāḥ|| amūni vakṣyamāṇāni devānāṃ divyadehānām| saṃsthānānyākṛtayaḥ| varṇāḥ śvetapītādyāḥ| nānārūpāṇyanekavidhāni||

Verse 5

चतुर्णां लोकपालानां शुक्रस्याथ बृहस्पतेः। मरुतां विश्वदेवानां साध्यानामश्विनोरपि।।

caturṇāṃ lokapālānāṃ śukrasyātha bṛhaspateḥ| marutāṃ viśvadevānāṃ sādhyānāmaśvinorapi||

Verse 6

रुद्रादित्यवसूनां च तथाऽन्येषां दिवौकसाम्। एते वै निरयास्तात स्थानस्य परमात्मनः।।

rudrādityavasūnāṃ ca tathā'nyeṣāṃ divaukasām| ete vai nirayāstāta sthānasya paramātmanaḥ||

Verse 7

अभयं चानिमित्तं च न च क्लेशभयावृतम्। द्वाभ्यां मुक्तं त्रिभिर्मुक्तमष्टाभिस्त्रिभिरेव च।। आक्रौडाः उद्यानानि।।

abhayaṃ cānimittaṃ ca na ca kleśabhayāvṛtam| dvābhyāṃ muktaṃ tribhirmuktamaṣṭābhistribhireva ca|| ākrauḍāḥ udyānāni||

Verse 8

चतुर्लक्षणवर्जं तु चतुष्कारणवर्जितम्। अप्रहर्षमनानन्दमशोकं विगतक्लमम्।। अभयं नाशभयशून्यम्। अनिमित्तं स्वभावसिद्धम्। त्रिभिर्गुणैः द्वाभ्यां युक्तं त्रिभिर्युक्तमिति ट. पाठः।।

caturlakṣaṇavarjaṃ tu catuṣkāraṇavarjitam| apraharṣamanānandamaśokaṃ vigataklamam|| abhayaṃ nāśabhayaśūnyam| animittaṃ svabhāvasiddham| tribhirguṇaiḥ dvābhyāṃ yuktaṃ tribhiryuktamiti ṭa. pāṭhaḥ||

Verse 9

कालः संपच्यते तत्र कालस्तत्र न वै प्रभुः। स कालस्य प्रभू राजन्सर्वस्यापि तथेश्वरः।। अप्रतर्क्यमनाद्यनन्तमशोकमिति ट.ड.थ. पाठः।।

kālaḥ saṃpacyate tatra kālastatra na vai prabhuḥ| sa kālasya prabhū rājansarvasyāpi tatheśvaraḥ|| apratarkyamanādyanantamaśokamiti ṭa.ḍa.tha. pāṭhaḥ||

Verse 10

एतद्वै ब्रह्मणः स्थाने जापकस्य महात्मनः। तत्रस्थं परमात्मानं ध्यायन्वै सुसमाहितः। हिरण्यगर्भः सायुज्यं प्राप्नुयाद्वा नृपोत्तम।।

etadvai brahmaṇaḥ sthāne jāpakasya mahātmanaḥ| tatrasthaṃ paramātmānaṃ dhyāyanvai susamāhitaḥ| hiraṇyagarbhaḥ sāyujyaṃ prāpnuyādvā nṛpottama||

Verse 11

आत्मकेवलतां प्राप्तस्तत्र गत्वा न शोचति। ईदृशं परमं स्थानं निरयास्ते च तादृशाः।।

ātmakevalatāṃ prāptastatra gatvā na śocati| īdṛśaṃ paramaṃ sthānaṃ nirayāste ca tādṛśāḥ||

Verse 12

एते ते निरयाः प्रोक्ताः सर्व एव यथातथम्। तस्य स्थानवरस्येह सर्वे निरयसंज्ञिताः।।

ete te nirayāḥ proktāḥ sarva eva yathātatham| tasya sthānavarasyeha sarve nirayasaṃjñitāḥ||