Adhyaya 162

Verse 1

भीष्मेण युधिष्ठिरंप्रति नृशंसलक्षणादिकथनम्।। 1।। युधिष्ठिर उवाच। आनृशंस्यं विजानामि दर्शनेन सतां सदा। नृशंसान्न विजानामि तेषां कर्म च भारत।।

bhīṣmeṇa yudhiṣṭhiraṃprati nṛśaṃsalakṣaṇādikathanam|| 1|| yudhiṣṭhira uvāca| ānṛśaṃsyaṃ vijānāmi darśanena satāṃ sadā| nṛśaṃsānna vijānāmi teṣāṃ karma ca bhārata||

Verse 2

कण्टकान्कूपमग्निं च वर्जयन्ति यथा नराः। तथा नृशंसकर्माणं वर्जयन्ति नरा नरम्।।

kaṇṭakānkūpamagniṃ ca varjayanti yathā narāḥ| tathā nṛśaṃsakarmāṇaṃ varjayanti narā naram||

Verse 3

नृशंसो दह्यते व्यक्तं प्रेत्य चेह च भारत। तस्मात्त्वं ब्रूहि कौरव्य तस्य धर्मविनिश्चयम्।।

nṛśaṃso dahyate vyaktaṃ pretya ceha ca bhārata| tasmāttvaṃ brūhi kauravya tasya dharmaviniścayam||

Verse 4

भीष्म उवाच। स्पृहाऽस्यान्तर्गता चैव विदितार्था च कर्मणाम् आक्रोष्टा क्रुश्यते चैव बन्धिता बध्यते स च।।

bhīṣma uvāca| spṛhā'syāntargatā caiva viditārthā ca karmaṇām ākroṣṭā kruśyate caiva bandhitā badhyate sa ca||

Verse 5

दत्तानुकीर्तिर्विषमः क्षुद्रो नैकृतिकः शठः। असंभोगी च मानी च तथा सङ्गी विकत्थनः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि आपद्धर्मपर्वणि द्विषष्ट्यधिकशततमोऽध्यायः।। 162।।

dattānukīrtirviṣamaḥ kṣudro naikṛtikaḥ śaṭhaḥ| asaṃbhogī ca mānī ca tathā saṅgī vikatthanaḥ|| || iti śrīmanmahābhārate śāntiparvaṇi āpaddharmaparvaṇi dviṣaṣṭyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ|| 162||

Verse 6

सर्वातिशङ्की पुरुषो बलीशः कृपणोऽथवा। वर्गप्रशंसीं सततमाश्रमद्वेपसंकरी।। दत्तमनुकीर्तयतीति दत्तानुकीर्तिः स्वस्य वदान्यत्वप्रकाशकः। विषमः विद्वेषकर्ता। क्षुद्रो नीचकर्मकारी। नैकृतिकः स्नेहं प्रदर्श्य वञ्चकः। शठः सत्यपि सामर्थ्ये दारिद्र्यव्यञ्जकः।।

sarvātiśaṅkī puruṣo balīśaḥ kṛpaṇo'thavā| vargapraśaṃsīṃ satatamāśramadvepasaṃkarī|| dattamanukīrtayatīti dattānukīrtiḥ svasya vadānyatvaprakāśakaḥ| viṣamaḥ vidveṣakartā| kṣudro nīcakarmakārī| naikṛtikaḥ snehaṃ pradarśya vañcakaḥ| śaṭhaḥ satyapi sāmarthye dāridryavyañjakaḥ||

Verse 7

हिंसाविकारी सततमविशेषगुणागुणः। बह्वलीको मनस्वी च लुब्धोऽत्यर्थं नृशंसकृत्।।

hiṃsāvikārī satatamaviśeṣaguṇāguṇaḥ| bahvalīko manasvī ca lubdho'tyarthaṃ nṛśaṃsakṛt||

Verse 8

धर्मशीलं गुणोपेतं पाप इत्यवगच्छति। आत्मशीलोपमानेन न विश्वसिति कस्यचित्।। बलीशः काकइव वञ्चकदृष्टिः। आश्रमद्वेषः संकरश्चास्यास्तीति आश्रमद्वेषसंकरी।।

dharmaśīlaṃ guṇopetaṃ pāpa ityavagacchati| ātmaśīlopamānena na viśvasiti kasyacit|| balīśaḥ kākaiva vañcakadṛṣṭiḥ| āśramadveṣaḥ saṃkaraścāsyāstīti āśramadveṣasaṃkarī||

Verse 9

परेषां यत्र दोपः स्यात्तद्गुह्यं संप्रकाशयेत्। समानेष्वेव दोपेषु वृत्त्यर्थमुपघातयेत्।।

pareṣāṃ yatra dopaḥ syāttadguhyaṃ saṃprakāśayet| samāneṣveva dopeṣu vṛttyarthamupaghātayet||

Verse 10

तथोपकारिणं चैव मन्यते वञ्चितं परम्। दत्त्वाऽपि च धनं काले संतपत्युपकारिणे।।

tathopakāriṇaṃ caiva manyate vañcitaṃ param| dattvā'pi ca dhanaṃ kāle saṃtapatyupakāriṇe||

Verse 11

भक्ष्यं पेयमथालेह्यं यच्चान्यत्साधु भोजनम्। प्रेक्षमाणेषु योऽश्नीयान्नृशंसमिति तं वदेत्।।

bhakṣyaṃ peyamathālehyaṃ yaccānyatsādhu bhojanam| prekṣamāṇeṣu yo'śnīyānnṛśaṃsamiti taṃ vadet||

Verse 12

ब्राह्मणेभ्यः प्रदायाग्रं यः सुहृद्भिः सहाश्नुते। स प्रेत्य लभते स्वर्गमिह चानन्त्यमश्नुते।।

brāhmaṇebhyaḥ pradāyāgraṃ yaḥ suhṛdbhiḥ sahāśnute| sa pretya labhate svargamiha cānantyamaśnute||

Verse 13

एष ते भरतश्रेष्ठ नृशंसः परिकीर्तितः। सदा विवर्जनीयो हि पुरुषेण बुभूषता।।

eṣa te bharataśreṣṭha nṛśaṃsaḥ parikīrtitaḥ| sadā vivarjanīyo hi puruṣeṇa bubhūṣatā||