Adhyaya 154

Verse 1

नारदेन शाल्मलिप्रति पर्वतादिभञ्जकेनापि वायुना तदीयशाखाया अप्यभञ्जने कारणप्रश्ने तेन साधिक्षेपमात्मशाखाभञ्जने वायोरशक्तिकथनम्।। 1।। नारद उवाच। बन्धुत्वादथवा सख्याच्छाल्मले नात्र संशयः। कस्मात्त्वां रक्षते नित्यं भीमः सर्वत्रगोऽनिलः।।

nāradena śālmaliprati parvatādibhañjakenāpi vāyunā tadīyaśākhāyā apyabhañjane kāraṇapraśne tena sādhikṣepamātmaśākhābhañjane vāyoraśaktikathanam|| 1|| nārada uvāca| bandhutvādathavā sakhyācchālmale nātra saṃśayaḥ| kasmāttvāṃ rakṣate nityaṃ bhīmaḥ sarvatrago'nilaḥ||

Verse 2

तद्भावं परमं वायोः शाल्मके त्वमुपागतः। तवाहमस्मीति सदा येन रक्षति मारुतः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि आपद्धर्मपर्वणि चतुःपञ्चाशदधिकशततमोऽध्यायः।। 154।।

tadbhāvaṃ paramaṃ vāyoḥ śālmake tvamupāgataḥ| tavāhamasmīti sadā yena rakṣati mārutaḥ|| || iti śrīmanmahābhārate śāntiparvaṇi āpaddharmaparvaṇi catuḥpañcāśadadhikaśatatamo'dhyāyaḥ|| 154||

Verse 3

न तं पश्याम्यहं वृक्षं पर्वतं वेश्म चेदृशम्। यं न वायुबलाद्भग्नं पृथिव्यामिति मे मतिः।।

na taṃ paśyāmyahaṃ vṛkṣaṃ parvataṃ veśma cedṛśam| yaṃ na vāyubalādbhagnaṃ pṛthivyāmiti me matiḥ||

Verse 4

त्वं पुनः कारणैर्नूनं रक्ष्यसे शाल्मले यथा। वायुना सपरीवारस्तेन तिष्ठस्यसंशयम्।।

tvaṃ punaḥ kāraṇairnūnaṃ rakṣyase śālmale yathā| vāyunā saparīvārastena tiṣṭhasyasaṃśayam||

Verse 5

शाल्मलिरुवाच। न मे वायुः सखा ब्रह्मन्न बन्धुर्मम नारद। चिरं मे प्रीयते नैव येन मां रक्षतेऽनिलः।। न्यग्भावं परमं वायोरिति झ. पाठः।।

śālmaliruvāca| na me vāyuḥ sakhā brahmanna bandhurmama nārada| ciraṃ me prīyate naiva yena māṃ rakṣate'nilaḥ|| nyagbhāvaṃ paramaṃ vāyoriti jha. pāṭhaḥ||

Verse 6

मम तेजोबलं भीमं वायोरपि हि नारद। कलामष्टादशीं प्राणैर्न मे प्राप्नोति मारुतः।।

mama tejobalaṃ bhīmaṃ vāyorapi hi nārada| kalāmaṣṭādaśīṃ prāṇairna me prāpnoti mārutaḥ||

Verse 7

आगच्छन्परुषो वायुर्मया विष्टम्भितो बलात्। भञ्जन्द्रुमान्पर्वतांश्च यच्चान्यत्स्थाणुजङ्गमम्।।

āgacchanparuṣo vāyurmayā viṣṭambhito balāt| bhañjandrumānparvatāṃśca yaccānyatsthāṇujaṅgamam||

Verse 8

स मया बहुशो भग्नः प्रभञ्जन्वै प्रभञ्जनः। तस्मान्न विभ्ये देवर्षे क्रुद्धादपि समीरणात्।।

sa mayā bahuśo bhagnaḥ prabhañjanvai prabhañjanaḥ| tasmānna vibhye devarṣe kruddhādapi samīraṇāt||

Verse 9

नारद उवाच। शाल्मले विपरीतं ते दर्शनं नात्र संशयः। न हि वायोर्बले नास्ति भूतं तुल्यबलं क्वचित्।।

nārada uvāca| śālmale viparītaṃ te darśanaṃ nātra saṃśayaḥ| na hi vāyorbale nāsti bhūtaṃ tulyabalaṃ kvacit||

Verse 10

इन्द्रो यमो वैश्रवणो वरुणश्च जलेश्वरः। नैतेऽपि तुल्या मरुतः किं पुनस्त्वं वनस्पते।।

indro yamo vaiśravaṇo varuṇaśca jaleśvaraḥ| naite'pi tulyā marutaḥ kiṃ punastvaṃ vanaspate||

Verse 11

यश्च कश्चिदपि प्राणी चेष्टते शाल्मले भुवि। सर्वत्र भगवान्वायुश्चेष्टाप्राणकरः प्रभुः।।

yaśca kaścidapi prāṇī ceṣṭate śālmale bhuvi| sarvatra bhagavānvāyuśceṣṭāprāṇakaraḥ prabhuḥ||

Verse 12

एष चेष्टयते सम्यक्प्राणिनः सम्यगायतः। असम्यगायतो भूयश्चेष्टते विकृतं नृषु।।

eṣa ceṣṭayate samyakprāṇinaḥ samyagāyataḥ| asamyagāyato bhūyaśceṣṭate vikṛtaṃ nṛṣu||

Verse 13

स त्वमेवंविधं वायुं सर्वसत्वभृतां वरम्। न पूजयसि पूज्यन्तं किमन्यद्वुद्धिलाघवात्।।

sa tvamevaṃvidhaṃ vāyuṃ sarvasatvabhṛtāṃ varam| na pūjayasi pūjyantaṃ kimanyadvuddhilāghavāt||

Verse 14

असारश्चापि दुर्मेधाः केवलं बहु भाषसे। क्रोधादिभिरवच्छन्नो मिथ्या वदसि शाल्मले।।

asāraścāpi durmedhāḥ kevalaṃ bahu bhāṣase| krodhādibhiravacchanno mithyā vadasi śālmale||

Verse 15

मम रोषः समुत्पन्नस्त्वय्येवं संप्रभाषति। ब्रवीम्येष स्वयं वायोस्तव दुर्भाषितं बहु।।

mama roṣaḥ samutpannastvayyevaṃ saṃprabhāṣati| bravīmyeṣa svayaṃ vāyostava durbhāṣitaṃ bahu||

Verse 16

चन्दनैः स्यन्दनैः शालैः सरलैर्देवदारुभिः। वेतसैर्धन्वनैश्चापि ये चान्ये बलवत्तराः। तैश्चापि नैवं दुर्बुद्धे क्षिप्तो वायुः कृतात्मभिः।।

candanaiḥ syandanaiḥ śālaiḥ saralairdevadārubhiḥ| vetasairdhanvanaiścāpi ye cānye balavattarāḥ| taiścāpi naivaṃ durbuddhe kṣipto vāyuḥ kṛtātmabhiḥ||

Verse 17

तेऽपि जानन्ति वायोश्च बलमात्मन एव च। तस्मात्ते नावमन्यन्ते श्वसनं तरुसत्तमाः।।

te'pi jānanti vāyośca balamātmana eva ca| tasmātte nāvamanyante śvasanaṃ tarusattamāḥ||

Verse 18

त्वं तु मोहान्न जानीपे वायोर्बलमनन्तकम्। एवं तस्माद्गमिष्यामि सकाशं मातरिश्वनः।।

tvaṃ tu mohānna jānīpe vāyorbalamanantakam| evaṃ tasmādgamiṣyāmi sakāśaṃ mātariśvanaḥ||