Adhyaya 153

Verse 1

भीष्मेण युधिष्ठिरंप्रति बलवति रिपौ मोहाद्वैरमुत्पादितवता कर्तव्यविषये निदर्शनतया शाल्मलिचरितकथनोपक्रमः।। 1।। हिमवति पर्वते महाशाल्मलिं दृष्टवता नारदेन तद्वर्णनम्।। 2।। युधिष्ठिर उवाच। बलिनः प्रत्यमित्रस्य नित्यमासन्नवर्तिनः। उण्कारापकाराभ्यां समर्थस्योद्यतस्य च।।

bhīṣmeṇa yudhiṣṭhiraṃprati balavati ripau mohādvairamutpāditavatā kartavyaviṣaye nidarśanatayā śālmalicaritakathanopakramaḥ|| 1|| himavati parvate mahāśālmaliṃ dṛṣṭavatā nāradena tadvarṇanam|| 2|| yudhiṣṭhira uvāca| balinaḥ pratyamitrasya nityamāsannavartinaḥ| uṇkārāpakārābhyāṃ samarthasyodyatasya ca||

Verse 2

मोहाद्विकत्थनामात्रैरसारोऽल्पबलो लघुः। वाग्भिरप्रतिरूपाभिरभिद्रुह्य पितामह।।

mohādvikatthanāmātrairasāro'lpabalo laghuḥ| vāgbhirapratirūpābhirabhidruhya pitāmaha||

Verse 3

आत्मनो बलमास्थाय कथं वर्तेत मानवः। आगच्छतोऽतिक्रुद्धस्य तस्योद्धरणकाम्यया।।

ātmano balamāsthāya kathaṃ varteta mānavaḥ| āgacchato'tikruddhasya tasyoddharaṇakāmyayā||

Verse 4

भीष्म उवाच। अत्राप्युदाहन्तीममितिहासं पुरातनम्। संवादं भरतश्रेष्ठ शाल्मलेः पवनस्य च।।

bhīṣma uvāca| atrāpyudāhantīmamitihāsaṃ purātanam| saṃvādaṃ bharataśreṣṭha śālmaleḥ pavanasya ca||

Verse 5

हिमवन्तं समासाद्य महानासीद्वनस्पतिः। वर्षपूगाभिसंवृद्धः शाखामूलपलाशवान्।।

himavantaṃ samāsādya mahānāsīdvanaspatiḥ| varṣapūgābhisaṃvṛddhaḥ śākhāmūlapalāśavān||

Verse 6

तत्र स्म मत्तमातङ्गा घर्मार्ताः श्रमकर्शिताः। विश्राम्यन्ति महाबाहो तथाऽन्या मृगजातयः।।

tatra sma mattamātaṅgā gharmārtāḥ śramakarśitāḥ| viśrāmyanti mahābāho tathā'nyā mṛgajātayaḥ||

Verse 7

नल्वमांत्रपरीणाहो घनच्छायो वनस्पतिः। शुकशारिकसंघुष्टः पुष्पवान्फलवानपि।। ।। इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि आपद्धर्मपर्वणि त्रिपञ्चाशदधिकशततमोऽध्यायः।। 153।।

nalvamāṃtraparīṇāho ghanacchāyo vanaspatiḥ| śukaśārikasaṃghuṣṭaḥ puṣpavānphalavānapi|| || iti śrīmanmahābhārate śāntiparvaṇi āpaddharmaparvaṇi tripañcāśadadhikaśatatamo'dhyāyaḥ|| 153||

Verse 8

सार्थका वणिजश्चापि तापसाश्च वनौकसः। वसन्ति तत्र मार्गस्थाः सुरम्ये नगसत्तमे।।

sārthakā vaṇijaścāpi tāpasāśca vanaukasaḥ| vasanti tatra mārgasthāḥ suramye nagasattame||

Verse 9

तस्य ता विपुलाः शाखा दृष्ट्वा स्कन्धं च सर्वशः। अभिगम्याब्रवीदेनं नारदो भरतर्षभ।।

tasya tā vipulāḥ śākhā dṛṣṭvā skandhaṃ ca sarvaśaḥ| abhigamyābravīdenaṃ nārado bharatarṣabha||

Verse 10

अहो नु रमणीयस्त्वमहो चासि मनोहरः। प्रीयामहे त्वया नित्यं तरुप्रवर शाल्मके।।

aho nu ramaṇīyastvamaho cāsi manoharaḥ| prīyāmahe tvayā nityaṃ tarupravara śālmake||

Verse 11

सदैव शकुनास्तात मृगाश्चाथ तथा गजाः। वसन्ति तव संहृष्टा मनोहरतरास्तथा।।

sadaiva śakunāstāta mṛgāścātha tathā gajāḥ| vasanti tava saṃhṛṣṭā manoharatarāstathā||

Verse 12

तव शाखा महाशाख स्कन्धांश्च विपुलांस्तथा। न वै प्रभग्नान्पश्यामि मारुतेन कथंचन।।

tava śākhā mahāśākha skandhāṃśca vipulāṃstathā| na vai prabhagnānpaśyāmi mārutena kathaṃcana||

Verse 13

किंनु ते पवनस्तात प्रीतिमानथवा सुहृत्। त्वां रक्षति सदा येन वनेऽत्र पवनो ध्रुवम्।।

kiṃnu te pavanastāta prītimānathavā suhṛt| tvāṃ rakṣati sadā yena vane'tra pavano dhruvam||

Verse 14

भगवान्पवनः स्थानाद्वृक्षानुच्चावचानपि। पर्वतानां च शिखराण्याचालयति वेगवान्।। शुककोकिलसंधुष्ट इति ध. पाठः। नल्वः हस्तानां शतचतुष्टयम्। परीणाहः स्थूलत्वं वैपुल्यमितियावत्।।

bhagavānpavanaḥ sthānādvṛkṣānuccāvacānapi| parvatānāṃ ca śikharāṇyācālayati vegavān|| śukakokilasaṃdhuṣṭa iti dha. pāṭhaḥ| nalvaḥ hastānāṃ śatacatuṣṭayam| parīṇāhaḥ sthūlatvaṃ vaipulyamitiyāvat||

Verse 15

शोषयत्येव पातालं वहन्गन्धवहः शुचिः। सरांसि सरितश्चैव सागरांश्च तथैव च।।

śoṣayatyeva pātālaṃ vahangandhavahaḥ śuciḥ| sarāṃsi saritaścaiva sāgarāṃśca tathaiva ca||

Verse 16

संरक्षति त्वां पवनः सखित्वेन न संशयः। तस्मात्त्वं बहुशाखोऽपि पर्णवान्पुष्पवानपि।।

saṃrakṣati tvāṃ pavanaḥ sakhitvena na saṃśayaḥ| tasmāttvaṃ bahuśākho'pi parṇavānpuṣpavānapi||

Verse 17

इदं च रमणीयं ते प्रतिभाति वनस्पते। य इमे विहगास्तात रमन्ते मुदितास्त्वयि।।

idaṃ ca ramaṇīyaṃ te pratibhāti vanaspate| ya ime vihagāstāta ramante muditāstvayi||

Verse 18

एषां पृथक्समस्तानां श्रूयते मधुरस्वरः। पुष्पसंमोदने काले वाशन्ते हरियूथपाः।।

eṣāṃ pṛthaksamastānāṃ śrūyate madhurasvaraḥ| puṣpasaṃmodane kāle vāśante hariyūthapāḥ||

Verse 19

तथेमे गर्जिता नागाः स्वयूथगणशोभिताः। घर्मार्तास्त्वां समासाद्य सुखं विन्दति शाल्मके।

tatheme garjitā nāgāḥ svayūthagaṇaśobhitāḥ| gharmārtāstvāṃ samāsādya sukhaṃ vindati śālmake|

Verse 20

तथैव मृगजातीभिरन्याभिरभिशोभसे। तथा सार्थाधिवासैश्च शोभसे मेरुवद्द्रुम्।।

tathaiva mṛgajātībhiranyābhirabhiśobhase| tathā sārthādhivāsaiśca śobhase meruvaddrum||

Verse 21

ब्राह्मणैश्च तपः सिद्धैस्तापसैः श्रमणैस्तथा। त्रिविष्टपसमं मन्ये तवायतनमेव हि।।

brāhmaṇaiśca tapaḥ siddhaistāpasaiḥ śramaṇaistathā| triviṣṭapasamaṃ manye tavāyatanameva hi||