Adhyaya 148

Verse 1

व्याधेन विमानस्थयोर्दर्शनम्।। 1।। ततो व्याधेन दावाग्नौ शरीरत्यागेन स्वर्धगमनम्।। 2।। भीष्म उवाच। वमानस्थौ तु तौ राजंल्लुब्धकः ग्वे ददर्श ह। दृष्ट्वा तौ दंपती राजन्व्यचिन्तयत तां गतिम्।।

vyādhena vimānasthayordarśanam|| 1|| tato vyādhena dāvāgnau śarīratyāgena svardhagamanam|| 2|| bhīṣma uvāca| vamānasthau tu tau rājaṃllubdhakaḥ gve dadarśa ha| dṛṣṭvā tau daṃpatī rājanvyacintayata tāṃ gatim||

Verse 2

कीदृशेनेह तपसा गच्छेयं परमां गतिम्। इति बुद्ध्या विनिश्चित्य गमनायोपचक्रमे।।

kīdṛśeneha tapasā gaccheyaṃ paramāṃ gatim| iti buddhyā viniścitya gamanāyopacakrame||

Verse 3

महाप्रस्थानमाश्रित्य लुब्धकः पक्षिजीवकः। निश्चष्टो मरुदाहारो निर्ममः स्वर्गकाङ्क्षया।।

mahāprasthānamāśritya lubdhakaḥ pakṣijīvakaḥ| niścaṣṭo marudāhāro nirmamaḥ svargakāṅkṣayā||

Verse 4

ततोऽपश्यत्सुविस्तीर्णं हृद्यं पद्माभिभूषितम्। नानापक्षिगणाकीर्णं सरः शीतजलं शिवम्।।

tato'paśyatsuvistīrṇaṃ hṛdyaṃ padmābhibhūṣitam| nānāpakṣigaṇākīrṇaṃ saraḥ śītajalaṃ śivam||

Verse 5

पिपांसार्तोऽपि तदृष्ट्वा तृप्तः स्यान्नात्र संशयः।।

pipāṃsārto'pi tadṛṣṭvā tṛptaḥ syānnātra saṃśayaḥ||

Verse 6

उपवासकृशोऽत्यर्थं स तु पार्थिव लुब्धकः। उपसृत्य तु तद्धृष्टः श्वापदाध्युपितं वनम्।।

upavāsakṛśo'tyarthaṃ sa tu pārthiva lubdhakaḥ| upasṛtya tu taddhṛṣṭaḥ śvāpadādhyupitaṃ vanam||

Verse 7

महान्तं निश्चयं कृत्वा लुब्धकः प्रविवेश ह। प्रविशन्नेव स वनं निगृहीतः स कण्टकैः।।

mahāntaṃ niścayaṃ kṛtvā lubdhakaḥ praviveśa ha| praviśanneva sa vanaṃ nigṛhītaḥ sa kaṇṭakaiḥ||

Verse 8

स कण्टकैर्विभिन्नाङ्गो लोहितार्द्रीकृतच्छविः। वभ्राम तस्मिन्विजने नानामृगसमाकुले।।

sa kaṇṭakairvibhinnāṅgo lohitārdrīkṛtacchaviḥ| vabhrāma tasminvijane nānāmṛgasamākule||

Verse 9

ततो द्रुमाणां महतां पवनेन वने तदा। उदतिष्ठत संघर्षान्सुमहान्हव्यवाहनः।।

tato drumāṇāṃ mahatāṃ pavanena vane tadā| udatiṣṭhata saṃgharṣānsumahānhavyavāhanaḥ||

Verse 10

तद्वनं वृक्षसंकीर्णं लताविटपसंकुलम्। ददाह पावकः क्रुद्धो युगान्ताग्निसमप्रभः।।

tadvanaṃ vṛkṣasaṃkīrṇaṃ latāviṭapasaṃkulam| dadāha pāvakaḥ kruddho yugāntāgnisamaprabhaḥ||

Verse 11

स ज्वलैः पवनोद्भूतैर्विस्फुलिङ्गैः समन्ततः। ददाह तद्वनं घोरं मृगपक्षिसमाकुलम्।।

sa jvalaiḥ pavanodbhūtairvisphuliṅgaiḥ samantataḥ| dadāha tadvanaṃ ghoraṃ mṛgapakṣisamākulam||

Verse 12

ततः स देहमोक्षार्थं संप्रहृष्टेन चेतसा। अभ्यधावत वर्धन्तं पावकं लुब्धकस्तदा।।

tataḥ sa dehamokṣārthaṃ saṃprahṛṣṭena cetasā| abhyadhāvata vardhantaṃ pāvakaṃ lubdhakastadā||

Verse 13

ततस्तेनाग्निना दग्धो लुब्धको नष्टकल्मषः। जगाम परमां सिद्धिं ततो भरतसत्तम।।

tatastenāgninā dagdho lubdhako naṣṭakalmaṣaḥ| jagāma paramāṃ siddhiṃ tato bharatasattama||

Verse 14

ततः स्वर्गस्थमात्मानमपश्यद्विगतज्वरः। यक्षगन्धर्वसिद्धानां मध्ये भ्राजन्तमिन्द्रवत्।।

tataḥ svargasthamātmānamapaśyadvigatajvaraḥ| yakṣagandharvasiddhānāṃ madhye bhrājantamindravat||

Verse 15

एवं खलु कपोतश्च कपोती च पतिव्रता। लुब्धकेन सह स्वर्गं गताः पुण्येन कर्मणा।।

evaṃ khalu kapotaśca kapotī ca pativratā| lubdhakena saha svargaṃ gatāḥ puṇyena karmaṇā||

Verse 16

याऽन्या चैवंविधा नारी भर्तारमनुवर्तते। विराजते हि सा क्षिप्रं कपोतीव दिवि स्थिता।।

yā'nyā caivaṃvidhā nārī bhartāramanuvartate| virājate hi sā kṣipraṃ kapotīva divi sthitā||

Verse 17

एवमेतत्पुरावृत्तं लुब्धकस्य महात्मनः। कपोतस्य च धर्मिष्ठा गतिः पुण्येन कर्मणा।।

evametatpurāvṛttaṃ lubdhakasya mahātmanaḥ| kapotasya ca dharmiṣṭhā gatiḥ puṇyena karmaṇā||

Verse 18

यश्चेदं शृणुयान्नित्यं यश्चेदं परिकीर्तयेत्। नाशुभं विद्यते तस्य मनसाऽपि प्रमादतः।।

yaścedaṃ śṛṇuyānnityaṃ yaścedaṃ parikīrtayet| nāśubhaṃ vidyate tasya manasā'pi pramādataḥ||

Verse 19

युधिष्ठिर महानेष धर्मो धर्मभृतां वर। गोघ्नेष्वपि भवेदस्मिन्निष्कृतिः पापकर्मणः।।

yudhiṣṭhira mahāneṣa dharmo dharmabhṛtāṃ vara| goghneṣvapi bhavedasminniṣkṛtiḥ pāpakarmaṇaḥ||

Verse 20

न निष्कृतिर्भवेत्तस्य यो हन्याच्छरणागतम्। इतिहासमिमं श्रुत्वा पुण्यं पापप्रणाशनम्। न दुर्गतिप्रवाप्नोति स्वर्गलोकं च गच्छति।।

na niṣkṛtirbhavettasya yo hanyāccharaṇāgatam| itihāsamimaṃ śrutvā puṇyaṃ pāpapraṇāśanam| na durgatipravāpnoti svargalokaṃ ca gacchati||