Adhyaya 146

Verse 1

कपोतस्य वह्निप्रवेशदर्शिना व्याधेन आत्मोपालम्भपूर्वकं स्वप्राणविमोक्षणायानशनादिना शरीरशोषणाध्यवसायः।। 1।। भीष्म उवाच। ततः स लुब्धकः पश्यन्क्षुधयाऽपि परिप्लुतः। कपोतमग्निपतितं वाक्यं पुनरुवाच ह।।

kapotasya vahnipraveśadarśinā vyādhena ātmopālambhapūrvakaṃ svaprāṇavimokṣaṇāyānaśanādinā śarīraśoṣaṇādhyavasāyaḥ|| 1|| bhīṣma uvāca| tataḥ sa lubdhakaḥ paśyankṣudhayā'pi pariplutaḥ| kapotamagnipatitaṃ vākyaṃ punaruvāca ha||

Verse 2

किमीदृशं नृशंसेन मया कृतमबुद्धिना। भविष्यति हि मे नित्यं पातकं भुवि जीवतः। स विनिन्दंस्तथाऽऽत्मानं पुनः पुनरुवाच ह।।

kimīdṛśaṃ nṛśaṃsena mayā kṛtamabuddhinā| bhaviṣyati hi me nityaṃ pātakaṃ bhuvi jīvataḥ| sa vinindaṃstathā''tmānaṃ punaḥ punaruvāca ha||

Verse 3

धिङ्भामस्तु सुदुर्बुद्धिं सदा निकृतिनिश्चयम्। शुभं कर्म परित्यज्य सोऽहं शकुनिलुब्धकः।।

dhiṅbhāmastu sudurbuddhiṃ sadā nikṛtiniścayam| śubhaṃ karma parityajya so'haṃ śakunilubdhakaḥ||

Verse 4

नृशंसस्य ममाद्यायं प्रत्यादेशो न संशयः। दत्तः स्वमांसं दहता कपोतेन महात्मना।। ।। इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि आपद्धर्मपर्वणि षट्‌चत्वारिंशदधिकशततमोऽध्यायः।। 146।।

nṛśaṃsasya mamādyāyaṃ pratyādeśo na saṃśayaḥ| dattaḥ svamāṃsaṃ dahatā kapotena mahātmanā|| || iti śrīmanmahābhārate śāntiparvaṇi āpaddharmaparvaṇi ṣaṭ‌catvāriṃśadadhikaśatatamo'dhyāyaḥ|| 146||

Verse 5

सोहं त्यक्ष्ये प्रियान्प्राणान्पुत्रान्दारान्विसृज्य च। उपदिष्टो हि मे धर्मः कपोतेनात्र धर्मिणा।।

sohaṃ tyakṣye priyānprāṇānputrāndārānvisṛjya ca| upadiṣṭo hi me dharmaḥ kapotenātra dharmiṇā||

Verse 6

अद्यप्रभुति देहं स्वं सर्वभोगैर्विवर्जितम्। यथा स्वल्पं सरो ग्रीष्मे शोषयिष्याम्महं तथा।।

adyaprabhuti dehaṃ svaṃ sarvabhogairvivarjitam| yathā svalpaṃ saro grīṣme śoṣayiṣyāmmahaṃ tathā||

Verse 7

क्षुत्पिपासातपसहः कृशो ध्रमनिसन्ततः। उपवासैर्बहुविधैश्चरिष्ये पारलौकिकम्।।

kṣutpipāsātapasahaḥ kṛśo dhramanisantataḥ| upavāsairbahuvidhaiścariṣye pāralaukikam||

Verse 8

अहो देहप्रदानेन दर्शिताऽतिथिपूजना। तस्माद्धर्मं चरिष्यामि धर्मो हि परमा गतिः।।

aho dehapradānena darśitā'tithipūjanā| tasmāddharmaṃ cariṣyāmi dharmo hi paramā gatiḥ||

Verse 9

दृष्टो धर्मो हि धर्मिष्ठे यादृशो विहगोत्तमे। एवमुक्त्वा विनिश्चित्य रौद्रकर्मा स लुब्धकः।।

dṛṣṭo dharmo hi dharmiṣṭhe yādṛśo vihagottame| evamuktvā viniścitya raudrakarmā sa lubdhakaḥ||

Verse 10

महाप्रस्थानमाश्रित्य प्रययौ संशितव्रतः।।

mahāprasthānamāśritya prayayau saṃśitavrataḥ||

Verse 11

ततो यष्टिं शलाकां च धारकं पञ्जरं तथा। तां च बद्धां कपोतीं स प्रमुच्य विससर्ज ह।।

tato yaṣṭiṃ śalākāṃ ca dhārakaṃ pañjaraṃ tathā| tāṃ ca baddhāṃ kapotīṃ sa pramucya visasarja ha||