Adhyaya 136

Verse 1

भीष्मेण युधिष्ठिरंप्रति कोशवृद्ध्यर्थमपहार्यानपहार्यधनविवेचनम्।। 1।। भीष्म उवाच। अत्र गाथा ब्रह्मगीताः कीर्तयन्ति पुराविदः। येन मार्गेण राजानः कोशं संजनयन्त्युत।।

bhīṣmeṇa yudhiṣṭhiraṃprati kośavṛddhyarthamapahāryānapahāryadhanavivecanam|| 1|| bhīṣma uvāca| atra gāthā brahmagītāḥ kīrtayanti purāvidaḥ| yena mārgeṇa rājānaḥ kośaṃ saṃjanayantyuta||

Verse 2

न धनं यज्ञशीलानां हार्यं देवस्वमेव च। दस्यूनां निष्क्रियाणां च क्षत्रियो हर्तुमर्हति।।

na dhanaṃ yajñaśīlānāṃ hāryaṃ devasvameva ca| dasyūnāṃ niṣkriyāṇāṃ ca kṣatriyo hartumarhati||

Verse 3

इमाः प्रजाः क्षत्रियाणां रक्ष्या हन्याश्च भारत। थनं हि क्षत्रियस्येह द्वितीयस्य न विद्यते।।

imāḥ prajāḥ kṣatriyāṇāṃ rakṣyā hanyāśca bhārata| thanaṃ hi kṣatriyasyeha dvitīyasya na vidyate||

Verse 4

तदस्य स्याद्बलार्थं वा धनं यज्ञार्थमेव वा। अभोज्याश्चौषधीश्छित्त्वा भोज्या एव पचन्त्युत।। ।। इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि आपद्धर्मपर्वणि षट्‌त्रिंशदधिकशततमोऽध्यायः।। 136।।

tadasya syādbalārthaṃ vā dhanaṃ yajñārthameva vā| abhojyāścauṣadhīśchittvā bhojyā eva pacantyuta|| || iti śrīmanmahābhārate śāntiparvaṇi āpaddharmaparvaṇi ṣaṭ‌triṃśadadhikaśatatamo'dhyāyaḥ|| 136||

Verse 5

यो वै न देवान्न पितृन्न मर्त्यान्हविषाऽर्चति। अनर्थकं धनं तत्र प्राहुर्धमेविदो जनाः।।

yo vai na devānna pitṛnna martyānhaviṣā'rcati| anarthakaṃ dhanaṃ tatra prāhurdhamevido janāḥ||

Verse 6

हरेत्तद्द्रविणं राजन्धार्मिकः पृथिवीतिः। न हि न प्रीणयेल्लोकान्न लोके गर्हते नृपम्।।

harettaddraviṇaṃ rājandhārmikaḥ pṛthivītiḥ| na hi na prīṇayellokānna loke garhate nṛpam||

Verse 7

असाधुभ्योऽर्थमादाय साधुभ्यो यः प्रयच्छति। आत्मानं संक्रमं कृत्वा मन्ये धर्मविदेव सः।।

asādhubhyo'rthamādāya sādhubhyo yaḥ prayacchati| ātmānaṃ saṃkramaṃ kṛtvā manye dharmavideva saḥ||

Verse 8

[तथातथा जयेल्लोकाञ्शक्त्या चैव यथायथा।] औद्भिदा जन्तवो यद्वच्छ्रुत्वा वाजो यथातथा।।

[tathātathā jayellokāñśaktyā caiva yathāyathā|] audbhidā jantavo yadvacchrutvā vājo yathātathā||

Verse 9

अनिमित्तात्संभवन्ति तथा यज्ञः प्रजायते। यथैव दंशमशकं यथा कीटपिपीलिकम्।।

animittātsaṃbhavanti tathā yajñaḥ prajāyate| yathaiva daṃśamaśakaṃ yathā kīṭapipīlikam||

Verse 10

सैव वृत्तिर्हि यज्ञेषु यथा धर्मो विधीयते।।

saiva vṛttirhi yajñeṣu yathā dharmo vidhīyate||

Verse 11

यथा ह्यकस्माद्भवति भूमौ पांसुस्तृणोलपम्। तथैवेह भवेद्धर्मः सूक्ष्मः सूक्ष्मतरः स्मृतः।।

yathā hyakasmādbhavati bhūmau pāṃsustṛṇolapam| tathaiveha bhaveddharmaḥ sūkṣmaḥ sūkṣmataraḥ smṛtaḥ||