Adhyaya 135

Verse 1

भीष्मेण युधिष्ठिरंप्रति दस्युभावेऽपि शास्त्रमर्यादानुसारिणः परलोकप्राप्तौ दृष्टान्ततया कापच्यचरितोपन्यासः।। 1।। भीष्म उवाच। अत्राप्युदाहन्तीममितिहासं पुरातनम्। यथा दस्युः समर्यादो दस्युत्वात्सिद्धिमाप्तवान्।।

bhīṣmeṇa yudhiṣṭhiraṃprati dasyubhāve'pi śāstramaryādānusāriṇaḥ paralokaprāptau dṛṣṭāntatayā kāpacyacaritopanyāsaḥ|| 1|| bhīṣma uvāca| atrāpyudāhantīmamitihāsaṃ purātanam| yathā dasyuḥ samaryādo dasyutvātsiddhimāptavān||

Verse 2

प्रहर्ता मतिमाञ्शूरः श्रुतवान्सुनृशंसवान्। अक्षन्नाश्रमिणां धर्मं ब्रह्मण्यो गुरुपूजकः।।

prahartā matimāñśūraḥ śrutavānsunṛśaṃsavān| akṣannāśramiṇāṃ dharmaṃ brahmaṇyo gurupūjakaḥ||

Verse 3

अनिषाद्यां क्षत्रियाज्जातः क्षत्रधर्मानुपालकः। कापच्यो नाम नैषादिर्दस्युत्वात्सिद्धिमाप्तवान्।। ।। इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि आपद्धर्मपर्वणि पञ्चत्रिंशदधिकशततमोऽध्यायः।। 135।।

aniṣādyāṃ kṣatriyājjātaḥ kṣatradharmānupālakaḥ| kāpacyo nāma naiṣādirdasyutvātsiddhimāptavān|| || iti śrīmanmahābhārate śāntiparvaṇi āpaddharmaparvaṇi pañcatriṃśadadhikaśatatamo'dhyāyaḥ|| 135||

Verse 4

अरण्ये सायं पूर्वाह्णे मृगयूथप्रकोपिता। वेधिज्ञो मृगजातीनां नैषादानां च कोविदः।। कायव्यो नामेति झ. पाठः। कापव्यो नामेति ट. पाठः। काश्यपो नामेति ध. पाठः।।

araṇye sāyaṃ pūrvāhṇe mṛgayūthaprakopitā| vedhijño mṛgajātīnāṃ naiṣādānāṃ ca kovidaḥ|| kāyavyo nāmeti jha. pāṭhaḥ| kāpavyo nāmeti ṭa. pāṭhaḥ| kāśyapo nāmeti dha. pāṭhaḥ||

Verse 5

सर्वकाननदेशज्ञः पारियात्रचरः सदा। धर्मज्ञः सर्ववर्णानाममोघेषुर्दृढायुधः।। निपातानां च कोविद इति ड. थ. ध. पाठः।।

sarvakānanadeśajñaḥ pāriyātracaraḥ sadā| dharmajñaḥ sarvavarṇānāmamogheṣurdṛḍhāyudhaḥ|| nipātānāṃ ca kovida iti ḍa. tha. dha. pāṭhaḥ||

Verse 6

अप्यनेकशतां सेनामेक एव जिगाय सः। स वृद्धावम्बपितरौ महारण्येऽभ्यपूजयत्।।

apyanekaśatāṃ senāmeka eva jigāya saḥ| sa vṛddhāvambapitarau mahāraṇye'bhyapūjayat||

Verse 7

मधुमांसैर्मूलफलैरन्नैरुच्चावचैरपि। सत्कृत्य भोजयामास सम्यक्परिचचार ह।।

madhumāṃsairmūlaphalairannairuccāvacairapi| satkṛtya bhojayāmāsa samyakparicacāra ha||

Verse 8

आरण्यकान्प्रव्रजितान्ब्राह्मणान्परिपालयन्। अपि तेभ्यो मृगान्हत्वा निनाय सततं वने।।

āraṇyakānpravrajitānbrāhmaṇānparipālayan| api tebhyo mṛgānhatvā nināya satataṃ vane||

Verse 9

येऽस्मान्न प्रतिगृह्णन्ति दस्युभोजनशङ्कया। तेषामासज्य गेहेषु कल्य एव स गच्छति।। पारियात्रः पर्वतविशेषः।।

ye'smānna pratigṛhṇanti dasyubhojanaśaṅkayā| teṣāmāsajya geheṣu kalya eva sa gacchati|| pāriyātraḥ parvataviśeṣaḥ||

Verse 10

तं बहूनि सहस्राणि ग्रामणीत्वेऽभिवव्रिरे। निर्मर्यादानि दस्यूनां निरनुक्रोशवर्तिनाम्।।

taṃ bahūni sahasrāṇi grāmaṇītve'bhivavrire| nirmaryādāni dasyūnāṃ niranukrośavartinām||

Verse 11

दस्यव ऊचुः। मुहूर्तदेशकालज्ञः प्राज्ञः शूरो दृढव्रतः। ग्रामणीर्भव नो मुख्यः सर्वेपामेव संमतः।।

dasyava ūcuḥ| muhūrtadeśakālajñaḥ prājñaḥ śūro dṛḍhavrataḥ| grāmaṇīrbhava no mukhyaḥ sarvepāmeva saṃmataḥ||

Verse 12

यथायथा वक्ष्यसि नः करिष्यामस्तथातथा। पालयास्मान्यथान्यायं यथा माता यथा पिता।।

yathāyathā vakṣyasi naḥ kariṣyāmastathātathā| pālayāsmānyathānyāyaṃ yathā mātā yathā pitā||

Verse 13

कापच्य उवाच। मा वधीस्त्वं स्त्रियं भीरुं मा शिशुं मा तपस्विनम्। नायुध्यमानो हन्तव्यो न च ग्राह्या बलात्स्त्रियः।। आसज्य क्वचिन्निधाय। कल्ये प्रातः।।

kāpacya uvāca| mā vadhīstvaṃ striyaṃ bhīruṃ mā śiśuṃ mā tapasvinam| nāyudhyamāno hantavyo na ca grāhyā balātstriyaḥ|| āsajya kvacinnidhāya| kalye prātaḥ||

Verse 14

सर्वथा स्त्री न हन्तव्या सर्वसत्वेषु बुध्यत। नित्यं गोब्राह्मणे स्वस्ति योद्धव्यं च तदर्थतः।। मावधीस्त्वमित्येकवचनं गणाभिप्रायेण।।

sarvathā strī na hantavyā sarvasatveṣu budhyata| nityaṃ gobrāhmaṇe svasti yoddhavyaṃ ca tadarthataḥ|| māvadhīstvamityekavacanaṃ gaṇābhiprāyeṇa||

Verse 15

सत्यं च नापि हर्तव्यं सारविघ्नं च मा कृथाः। पूज्यन्ते यत्र देवाश्च पितरोऽतिथयश्च ह।। स्वस्ति कल्याणं चिन्तनीयम्।।

satyaṃ ca nāpi hartavyaṃ sāravighnaṃ ca mā kṛthāḥ| pūjyante yatra devāśca pitaro'tithayaśca ha|| svasti kalyāṇaṃ cintanīyam||

Verse 16

सर्वभूतेष्वपि वरो ब्राह्मणो मोक्षमर्हति। कार्या चापचितिस्तेषां सर्वस्वेनापि भावयेत्।। सारो विवाहादिकार्यं तत्र विघ्नं मा कृथाः। सस्यं च नोपहन्तव्यं सीरविघ्नं च मा कृथाः इति ट. ड. थ. पाठः।।

sarvabhūteṣvapi varo brāhmaṇo mokṣamarhati| kāryā cāpacitisteṣāṃ sarvasvenāpi bhāvayet|| sāro vivāhādikāryaṃ tatra vighnaṃ mā kṛthāḥ| sasyaṃ ca nopahantavyaṃ sīravighnaṃ ca mā kṛthāḥ iti ṭa. ḍa. tha. pāṭhaḥ||

Verse 17

यस्य त्वेते संप्रदुष्टास्तस्य विद्यात्पराभवम्। न तस्य त्रिषु लोकेषु त्राता भवति कस्चन।।

yasya tvete saṃpraduṣṭāstasya vidyātparābhavam| na tasya triṣu lokeṣu trātā bhavati kascana||

Verse 18

यो ब्राह्मणान्परिभवेद्विनाशं चापि रोचयेत्। सूर्योदय इव ध्वान्ते ध्रुवं तस्य पराभवः।। अपचितिः पूजा।।

yo brāhmaṇānparibhavedvināśaṃ cāpi rocayet| sūryodaya iva dhvānte dhruvaṃ tasya parābhavaḥ|| apacitiḥ pūjā||

Verse 19

इहैव फलमासीनः प्रत्याकाङ्क्षेत सर्वशः। येये नो न प्रदास्यन्ति तांस्तांस्तेनाभियास्यसि।। ध्वान्ते ध्वान्तस्य।।

ihaiva phalamāsīnaḥ pratyākāṅkṣeta sarvaśaḥ| yeye no na pradāsyanti tāṃstāṃstenābhiyāsyasi|| dhvānte dhvāntasya||

Verse 20

शिष्ट्यर्थं विहितो दण्डो न वधार्थं विधीयते। ये च शिष्टान्प्रबाधन्ते धर्मस्तेषां वधः स्मृतः।। ये ये वणिजः। नः अस्मभ्यम्।।

śiṣṭyarthaṃ vihito daṇḍo na vadhārthaṃ vidhīyate| ye ca śiṣṭānprabādhante dharmasteṣāṃ vadhaḥ smṛtaḥ|| ye ye vaṇijaḥ| naḥ asmabhyam||

Verse 21

ये च राष्ट्रोपरोधेन वृद्धिं कुर्वन्ति केचन। तानेवानुम्रियेरंस्ते कुणपं कृमयो यथा।।

ye ca rāṣṭroparodhena vṛddhiṃ kurvanti kecana| tānevānumriyeraṃste kuṇapaṃ kṛmayo yathā||

Verse 22

ये पुनर्धर्मशास्त्रेण वर्तेरन्निह दस्यवः। अपि ते दस्यवो भूत्वा क्षिप्रं सिद्धिमवाप्नुयुः।

ye punardharmaśāstreṇa varteranniha dasyavaḥ| api te dasyavo bhūtvā kṣipraṃ siddhimavāpnuyuḥ|

Verse 23

भीष्म उवाच। ते सर्वमेवानुचक्रुः कापच्यस्यानुशासनम्। वृद्धिं च लेभिरे सर्वे पापेभ्यश्चाप्युपारमन्।।

bhīṣma uvāca| te sarvamevānucakruḥ kāpacyasyānuśāsanam| vṛddhiṃ ca lebhire sarve pāpebhyaścāpyupāraman||

Verse 24

कापच्यः कर्मणा तेन महतीं सिद्धिमाप्तवान्। साधूनामाचरन्क्षेमं दस्यून्पापान्निवर्तयन्।।

kāpacyaḥ karmaṇā tena mahatīṃ siddhimāptavān| sādhūnāmācarankṣemaṃ dasyūnpāpānnivartayan||

Verse 25

इदं कापच्यचरितं यो नित्यमनुचिन्तयेत्। नारण्येभ्योऽपि भूतेभ्यो भयमृच्छेत्कथंचन।।

idaṃ kāpacyacaritaṃ yo nityamanucintayet| nāraṇyebhyo'pi bhūtebhyo bhayamṛcchetkathaṃcana||

Verse 26

न भयं तस्य मर्त्येभ्यो नामर्त्येभ्यः कथंचन। न सतो नासतो राजन्स ह्यरण्येषु गोपतिः।।

na bhayaṃ tasya martyebhyo nāmartyebhyaḥ kathaṃcana| na sato nāsato rājansa hyaraṇyeṣu gopatiḥ||