Adhyaya 134

Verse 1

भीष्मेण युधिष्ठिरंप्रति बलप्रशंसनम्।। 1।। तथा पापकारिणां तत्परिहारोपायकथनम्।। 2।। भीष्म उवाच। अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम्। अत्र कामन्दवचनं कीर्तयन्ति पुराविदः। प्रत्यक्षावेव धर्मार्थौ क्षत्रियस्य विजानतः।।

bhīṣmeṇa yudhiṣṭhiraṃprati balapraśaṃsanam|| 1|| tathā pāpakāriṇāṃ tatparihāropāyakathanam|| 2|| bhīṣma uvāca| atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam| atra kāmandavacanaṃ kīrtayanti purāvidaḥ| pratyakṣāveva dharmārthau kṣatriyasya vijānataḥ||

Verse 2

तौ तु न व्यवधातव्यौ परोक्षा धर्मयातना। अधर्मो धर्म इत्येतद्यथा वृक्षफलं तथा।। ।। इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि आपद्धर्मपर्वणि चतुस्त्रिंशदधिशततमोऽध्यायः।। 134।।

tau tu na vyavadhātavyau parokṣā dharmayātanā| adharmo dharma ityetadyathā vṛkṣaphalaṃ tathā|| || iti śrīmanmahābhārate śāntiparvaṇi āpaddharmaparvaṇi catustriṃśadadhiśatatamo'dhyāyaḥ|| 134||

Verse 3

धर्माधर्मफले जातु ददर्शेह न कश्चन। वुभूषेद्बलमेवैतत्सर्वं बलवतो वशे।।

dharmādharmaphale jātu dadarśeha na kaścana| vubhūṣedbalamevaitatsarvaṃ balavato vaśe||

Verse 4

श्रियं बलममात्यांश्च बलवानिह विन्दति। यो ह्यनाढ्यः स पतितस्तदुच्छिष्टं यदल्पकम्।।

śriyaṃ balamamātyāṃśca balavāniha vindati| yo hyanāḍhyaḥ sa patitastaducchiṣṭaṃ yadalpakam||

Verse 5

बह्वपथ्ये बलवति न किंचित्क्रियते भयात्। उभौ सत्याधिकारौ तौ त्रायेते महतो भयात्।।

bahvapathye balavati na kiṃcitkriyate bhayāt| ubhau satyādhikārau tau trāyete mahato bhayāt||

Verse 6

अति धर्माद्बलं मन्ये बलाद्धर्मः प्रवर्तते। बले प्रतिष्ठितो धर्मो धरण्यामिव जंगमः।। यथा वृकपदंस्थेति झ. द. पाठः।।

ati dharmādbalaṃ manye balāddharmaḥ pravartate| bale pratiṣṭhito dharmo dharaṇyāmiva jaṃgamaḥ|| yathā vṛkapadaṃstheti jha. da. pāṭhaḥ||

Verse 7

धूमो वायोरिव वशे बलं धर्मोऽनुवर्तते। अनीश्वरो बलं धर्मो द्रुमं वल्लीव संश्रिता।।

dhūmo vāyoriva vaśe balaṃ dharmo'nuvartate| anīśvaro balaṃ dharmo drumaṃ vallīva saṃśritā||

Verse 8

वशे बलवतां धर्मः सुखं भोगवतामिव। नास्त्यसाध्यं बलवतां सर्वं बलवता जितम्।।

vaśe balavatāṃ dharmaḥ sukhaṃ bhogavatāmiva| nāstyasādhyaṃ balavatāṃ sarvaṃ balavatā jitam||

Verse 9

दुराचारः क्षीणबलः परिमाणं न गच्छति। अथ तस्मादुद्विजते सर्वो लोको वृकादिव।।

durācāraḥ kṣīṇabalaḥ parimāṇaṃ na gacchati| atha tasmādudvijate sarvo loko vṛkādiva||

Verse 10

अपध्वस्तो ह्यवमतो दुःखं जीवति जीवितम्। जीवितं यदधिक्षिप्तं यथैव मरणं तथा।। अति अतिशयितम्।।

apadhvasto hyavamato duḥkhaṃ jīvati jīvitam| jīvitaṃ yadadhikṣiptaṃ yathaiva maraṇaṃ tathā|| ati atiśayitam||

Verse 11

यदेवमाहुः पापेन चारित्रेण विवक्षितम्। सुभृशं तप्यते तेन वाक्‌शल्येन परिक्षतः।।

yadevamāhuḥ pāpena cāritreṇa vivakṣitam| subhṛśaṃ tapyate tena vāk‌śalyena parikṣataḥ||

Verse 12

अत्रैतदाहुराचार्याः पापस्य परिमोक्षणे। त्रयीं विद्यामुपासीत तथोपासीत वै द्विजान्।। अपध्वस्तः ऐश्वर्याच्च्युतः।।

atraitadāhurācāryāḥ pāpasya parimokṣaṇe| trayīṃ vidyāmupāsīta tathopāsīta vai dvijān|| apadhvastaḥ aiśvaryāccyutaḥ||

Verse 13

प्रसादयेन्मधुरया वाचा चाप्यथ कर्मणा। महामनाश्चैव भवेद्विवहेच्च महाकुले।।

prasādayenmadhurayā vācā cāpyatha karmaṇā| mahāmanāścaiva bhavedvivahecca mahākule||

Verse 14

इत्यस्तीति वदेदेव परेषां कीर्तयेद्गुणान्। जपेदुदकशीलः स्यात्पेशलो नातिजल्पकः।।

ityastīti vadedeva pareṣāṃ kīrtayedguṇān| japedudakaśīlaḥ syātpeśalo nātijalpakaḥ||

Verse 15

ब्रह्म क्षत्रं संप्रविशेद्बहु कृत्वा सुदुष्करम्। उच्यमानो हि लोकेन बहु तत्तदचिन्तयन्।।

brahma kṣatraṃ saṃpraviśedbahu kṛtvā suduṣkaram| ucyamāno hi lokena bahu tattadacintayan||

Verse 16

उपप्राप्यैवमाचारं क्षिप्रं बहुमतो भवेत्। सुखं च वित्तं भुञ्जीत वृत्तेनैकेन गोपयेत्।।

upaprāpyaivamācāraṃ kṣipraṃ bahumato bhavet| sukhaṃ ca vittaṃ bhuñjīta vṛttenaikena gopayet||

Verse 17

अपि तेभ्यो मृगान्हत्वा नयेच्च सततं वने। यस्मिन्न प्रतिगृह्णन्ति दस्युभोजनशङ्कया। लोके च लभते पूजां परत्रेह महत्फलम्।।

api tebhyo mṛgānhatvā nayecca satataṃ vane| yasminna pratigṛhṇanti dasyubhojanaśaṅkayā| loke ca labhate pūjāṃ paratreha mahatphalam||