Adhyaya 15

Verse 1

युधिष्ठिरादिभिर्गान्धारीकुन्त्योरभिवादनम्।। 1 ।। सकुन्त्या गान्धार्या द्रौपदीसमाश्वासनम्।। 2 ।। वैशम्पायन उवाच। तमेवमुक्त्वा गान्धारी युधिष्ठिरमपृच्छत। क्व स राजेति सक्रोधा पुत्रपौत्रवधार्दिता।।

yudhiṣṭhirādibhirgāndhārīkuntyorabhivādanam|| 1 || sakuntyā gāndhāryā draupadīsamāśvāsanam|| 2 || vaiśampāyana uvāca| tamevamuktvā gāndhārī yudhiṣṭhiramapṛcchata| kva sa rājeti sakrodhā putrapautravadhārditā||

Verse 2

तामभ्यगच्छत्कौन्तेयो वेपमानः कृताञ्जलिः। युधिष्ठिरस्तु गान्धारीं मधुरं वाक्यमब्रवीत्।।

tāmabhyagacchatkaunteyo vepamānaḥ kṛtāñjaliḥ| yudhiṣṭhirastu gāndhārīṃ madhuraṃ vākyamabravīt||

Verse 3

पुत्रहन्ता नृशंसोऽहं तव देवि युधिष्ठिरः। शापार्हः पृथिवीनाशे हेतुभूतः शपस्व माम्।।

putrahantā nṛśaṃso'haṃ tava devi yudhiṣṭhiraḥ| śāpārhaḥ pṛthivīnāśe hetubhūtaḥ śapasva mām||

Verse 4

नहि मे जीवितेनार्थो न राज्येन सुखेन वा। तादृशान्सुहृदो हत्वा प्रमूढस्य सुहृद्द्रुहः।।

nahi me jīvitenārtho na rājyena sukhena vā| tādṛśānsuhṛdo hatvā pramūḍhasya suhṛddruhaḥ||

Verse 5

तमेवंवादिनं भीतं सन्निकर्षागतं तदा। नोवाच किञ्चिद्गान्धारी निःश्वासपरमा नृप।।

tamevaṃvādinaṃ bhītaṃ sannikarṣāgataṃ tadā| novāca kiñcidgāndhārī niḥśvāsaparamā nṛpa||

Verse 6

तस्मावनतदेहस्य पादयोर्निपतिष्यतः। युधिष्ठिरस्य नृपतेर्धर्मज्ञा दीर्घदर्शिनी।।

tasmāvanatadehasya pādayornipatiṣyataḥ| yudhiṣṭhirasya nṛpaterdharmajñā dīrghadarśinī||

Verse 7

अङ्गुल्यग्राणि ददृशे देवी पट्टान्तरेण सा। ततः स कुनखीभूतो दर्शनीयनखो नृपः।। ।। इति श्रीमन्महाभारते स्त्रीपर्वणि जलप्रदानिकपर्वणि पञ्चदशोऽध्यायः।। 15 ।।

aṅgulyagrāṇi dadṛśe devī paṭṭāntareṇa sā| tataḥ sa kunakhībhūto darśanīyanakho nṛpaḥ|| || iti śrīmanmahābhārate strīparvaṇi jalapradānikaparvaṇi pañcadaśo'dhyāyaḥ|| 15 ||

Verse 8

तं दृष्ट्वा चार्जुनोऽगच्छद्वासुदेवस्य पृष्ठतः।।

taṃ dṛṣṭvā cārjuno'gacchadvāsudevasya pṛṣṭhataḥ||

Verse 9

एवं सञ्चेष्टमानांस्तानितश्चेतश्च भारत। गान्धारी विगतक्रोधा सांत्वयामास मातृवत्।।

evaṃ sañceṣṭamānāṃstānitaścetaśca bhārata| gāndhārī vigatakrodhā sāṃtvayāmāsa mātṛvat||

Verse 10

ते पाण्डवा अनुज्ञाता मातरं वीतमत्सराः। अभ्यगच्छन्त सहिताः पृथां पृथुवलक्षसः।।

te pāṇḍavā anujñātā mātaraṃ vītamatsarāḥ| abhyagacchanta sahitāḥ pṛthāṃ pṛthuvalakṣasaḥ||

Verse 11

चिरस्य दृष्ट्वा पुत्रान्सा पुत्राधिभिरभिप्लुता। बाष्पमाहारयद्देवी वस्त्रेणावृत्य वै मुखम्।।

cirasya dṛṣṭvā putrānsā putrādhibhirabhiplutā| bāṣpamāhārayaddevī vastreṇāvṛtya vai mukham||

Verse 12

ततो बाष्पं समुत्सृज्य सह पुत्रैस्तदा पृथा। अपश्यदेनाञ्शस्त्रौघैर्बहुधा परिविक्षतान्।।

tato bāṣpaṃ samutsṛjya saha putraistadā pṛthā| apaśyadenāñśastraughairbahudhā parivikṣatān||

Verse 13

सा तानेकैकशः पुत्रान्संस्पृशन्ती पुनःपुनः। अन्वशोचत दुःखार्ता द्रौपदीं निहतात्मजाम्। रुदन्तीमथ पाञ्चालीं ददर्श पतितां भुवि।।

sā tānekaikaśaḥ putrānsaṃspṛśantī punaḥpunaḥ| anvaśocata duḥkhārtā draupadīṃ nihatātmajām| rudantīmatha pāñcālīṃ dadarśa patitāṃ bhuvi||

Verse 14

द्रौपद्युवाच। आर्ये पौत्रास्तु ते सर्वे सौभद्रसहिता गताः। न त्वां तेऽद्याभिगच्छन्ति चिरं दृष्ट्वा अनिन्दिते। किन्नु राज्येन मे कार्यं विहीनायाः सुतैर्वरैः।। कुनखीभूतो हस्तदेश इति शेषः।।

draupadyuvāca| ārye pautrāstu te sarve saubhadrasahitā gatāḥ| na tvāṃ te'dyābhigacchanti ciraṃ dṛṣṭvā anindite| kinnu rājyena me kāryaṃ vihīnāyāḥ sutairvaraiḥ|| kunakhībhūto hastadeśa iti śeṣaḥ||

Verse 15

तां समाश्वासयामास पृथा पृथललोचना। उत्थाप्याङ्केन सुदतीं रुदतीं शोककर्शिताम्।। वां आवाम्।।

tāṃ samāśvāsayāmāsa pṛthā pṛthalalocanā| utthāpyāṅkena sudatīṃ rudatīṃ śokakarśitām|| vāṃ āvām||

Verse 16

तयैव सहिता चापि पुत्रैरनुगता पृथा। अभ्यगच्छत गान्धारीमार्तामार्ततरा स्वयम्।।

tayaiva sahitā cāpi putrairanugatā pṛthā| abhyagacchata gāndhārīmārtāmārtatarā svayam||

Verse 17

वैशम्पायन उवाच। तामुवाचाथ गान्धारी सह कुन्त्या यशस्विनीम्। मैवं पुत्रीति शोकार्ता पश्य मामपि दुःखितां।।

vaiśampāyana uvāca| tāmuvācātha gāndhārī saha kuntyā yaśasvinīm| maivaṃ putrīti śokārtā paśya māmapi duḥkhitāṃ||

Verse 18

मन्ये लोकविनाशोऽयं कालपर्यायनोदितः। अवश्यभावी सम्प्राप्तः स्वभावाद्रोमहर्षणः।।

manye lokavināśo'yaṃ kālaparyāyanoditaḥ| avaśyabhāvī samprāptaḥ svabhāvādromaharṣaṇaḥ||

Verse 19

इदं तत्समनुप्राप्तं विदुरस्य वचो महत्। असिद्धानुनये कृष्णे यदुवाच महामतिः।।

idaṃ tatsamanuprāptaṃ vidurasya vaco mahat| asiddhānunaye kṛṣṇe yaduvāca mahāmatiḥ||

Verse 20

तस्मिन्नपरिहार्येऽर्थे व्यतीते च विशेषतः। मा शुचो न हि शोच्यास्ते सङ्ग्रामे निधनं गताः।।

tasminnaparihārye'rthe vyatīte ca viśeṣataḥ| mā śuco na hi śocyāste saṅgrāme nidhanaṃ gatāḥ||

Verse 21

यथैवाहं तथैव त्वं को वामाश्वासयिष्यति। ममैव ह्यपराधेन कुलमग्र्यं विनाशितम्।। आर्ये पौत्रा हताः सर्वे इति क.छ.पाठः।।

yathaivāhaṃ tathaiva tvaṃ ko vāmāśvāsayiṣyati| mamaiva hyaparādhena kulamagryaṃ vināśitam|| ārye pautrā hatāḥ sarve iti ka.cha.pāṭhaḥ||