Adhyaya 14

Verse 1

भीमगान्धारीसंवादः।। 1 ।। वैशम्पायन उवाच। तच्छ्रुत्वा वचनं तस्या भीमसेनोऽथ भीतवत्। गान्धारीं प्रत्युवाचेदं वचः सानुनयं तदा।।

bhīmagāndhārīsaṃvādaḥ|| 1 || vaiśampāyana uvāca| tacchrutvā vacanaṃ tasyā bhīmaseno'tha bhītavat| gāndhārīṃ pratyuvācedaṃ vacaḥ sānunayaṃ tadā||

Verse 2

अधर्मो यदि वा धर्मस्त्रासात्तत्र मया कृतः। आत्मानं त्रातुकामेन तन्मे त्वं क्षन्तुमर्हसि।।

adharmo yadi vā dharmastrāsāttatra mayā kṛtaḥ| ātmānaṃ trātukāmena tanme tvaṃ kṣantumarhasi||

Verse 3

न हि युद्धेन पुत्रस्ते धर्मेण स महाबलः। दुःशक्यः केनचिद्धर्तुमतो विषममाचरम्।।

na hi yuddhena putraste dharmeṇa sa mahābalaḥ| duḥśakyaḥ kenaciddhartumato viṣamamācaram||

Verse 4

अधर्मेण जितः पूर्वं तेन चापि युधिष्ठिरः। निकृताश्च सदैव स्म तो विषममाचरम्।।

adharmeṇa jitaḥ pūrvaṃ tena cāpi yudhiṣṭhiraḥ| nikṛtāśca sadaiva sma to viṣamamācaram||

Verse 5

सैन्यस्यैकोऽवशिष्टोऽयं गदायुद्धे च वीर्यवान्। न त्यक्ष्यति हृतं राज्यमिति वै तत्कृतं मया।।

sainyasyaiko'vaśiṣṭo'yaṃ gadāyuddhe ca vīryavān| na tyakṣyati hṛtaṃ rājyamiti vai tatkṛtaṃ mayā||

Verse 6

एकपत्नीं च पाश्चालीमेकवस्त्रां रजस्वलाम्। भवत्या विदितं सर्वमुक्तवान्यत्सुतस्तव।। ।। इति श्रीमन्महाभारते स्त्रीपर्वणि जलप्रदानिकपर्वणि चतुर्दशोऽध्यायः।। 14 ।।

ekapatnīṃ ca pāścālīmekavastrāṃ rajasvalām| bhavatyā viditaṃ sarvamuktavānyatsutastava|| || iti śrīmanmahābhārate strīparvaṇi jalapradānikaparvaṇi caturdaśo'dhyāyaḥ|| 14 ||

Verse 7

सुयोधनं त्वसंहृत्य न शक्या भूः ससागरा। केवला भोक्तुमस्माभिरतश्चैतत्कृतं मया।।

suyodhanaṃ tvasaṃhṛtya na śakyā bhūḥ sasāgarā| kevalā bhoktumasmābhirataścaitatkṛtaṃ mayā||

Verse 8

तच्चाप्यप्रियमस्माकं पुत्रस्ते समुपाचरत्। द्रौपद्या यत्सभामध्ये सव्यमूरुमदर्शयत्।।

taccāpyapriyamasmākaṃ putraste samupācarat| draupadyā yatsabhāmadhye savyamūrumadarśayat||

Verse 9

तत्रैव वध्यः सोऽस्माकं दुराचारोऽप्ब ते सुतः। धर्मराजाज्ञया चैव स्थिताः स्म समये पुरा।।

tatraiva vadhyaḥ so'smākaṃ durācāro'pba te sutaḥ| dharmarājājñayā caiva sthitāḥ sma samaye purā||

Verse 10

वैरमुद्दीपितं राज्ञि पुत्रेण तव यन्महत्। क्लेशिताश्च वने नित्यं तत एतत्कृतं मया।।

vairamuddīpitaṃ rājñi putreṇa tava yanmahat| kleśitāśca vane nityaṃ tata etatkṛtaṃ mayā||

Verse 11

वैरस्यास्य गताः पारं हत्वा दुर्योधनं रणे। राज्यं युधिष्ठिरे प्राप्ते वयं च गतमन्यवः।।

vairasyāsya gatāḥ pāraṃ hatvā duryodhanaṃ raṇe| rājyaṃ yudhiṣṭhire prāpte vayaṃ ca gatamanyavaḥ||

Verse 12

गान्धार्युवाच। न तस्यैवं वधस्तात यं प्रशंससि मे सुतम्। कृतवांश्चापि तत्सर्वं यदिदं भाषसे मयि।।

gāndhāryuvāca| na tasyaivaṃ vadhastāta yaṃ praśaṃsasi me sutam| kṛtavāṃścāpi tatsarvaṃ yadidaṃ bhāṣase mayi||

Verse 13

हताश्वे नकुले यत्तु वृषसेनेन भारत। अपिबः शोणितं सङ्ख्ये दुःशासनशरीरजम्।।

hatāśve nakule yattu vṛṣasenena bhārata| apibaḥ śoṇitaṃ saṅkhye duḥśāsanaśarīrajam||

Verse 14

सद्भिर्विगर्हितं घोरमनार्यजनसेवितम्। क्रूरं कर्माकृथास्तस्मात्तदयुक्तं वृकोदर।। उक्तवान् नहि ते पतयः सन्तीत्यादि। राजपुत्रीं च पाञ्चलीमिति झ.पाठः।।

sadbhirvigarhitaṃ ghoramanāryajanasevitam| krūraṃ karmākṛthāstasmāttadayuktaṃ vṛkodara|| uktavān nahi te patayaḥ santītyādi| rājaputrīṃ ca pāñcalīmiti jha.pāṭhaḥ||

Verse 15

भीम उवाच। हताश्वं नकुलं दृष्ट्वा वृषसेनेन संयुगे। शत्रूणां तु प्रहृष्टानां त्रासः सञ्जनितो मया।।

bhīma uvāca| hatāśvaṃ nakulaṃ dṛṣṭvā vṛṣasenena saṃyuge| śatrūṇāṃ tu prahṛṣṭānāṃ trāsaḥ sañjanito mayā||

Verse 16

स प्रतिज्ञामकरवं पिबाम्यसृगरेरिति। रुधिरं नातिचक्राम दन्तोष्ठादम्ब मा शुचः।।

sa pratijñāmakaravaṃ pibāmyasṛgareriti| rudhiraṃ nāticakrāma dantoṣṭhādamba mā śucaḥ||

Verse 17

[अन्यस्यापि न पातव्यं रुधिरं किंपुनः स्वकम्। यथैवात्मा तथा भ्राता विशेषो नास्ति कश्चन।।

[anyasyāpi na pātavyaṃ rudhiraṃ kiṃpunaḥ svakam| yathaivātmā tathā bhrātā viśeṣo nāsti kaścana||

Verse 18

वैवस्तितो हि तद्वेद यथावत्कुलनन्दिनि। मा कृथा हृदि तन्मातर्न तत्पीतं मयाऽनधे।।

vaivastito hi tadveda yathāvatkulanandini| mā kṛthā hṛdi tanmātarna tatpītaṃ mayā'nadhe||

Verse 19

केशपक्षपरामर्शे द्रौपद्या द्यूतकारिते। क्रोधाद्यदब्रवं चाहं तच्च मे हृदि वर्तते।।

keśapakṣaparāmarśe draupadyā dyūtakārite| krodhādyadabravaṃ cāhaṃ tacca me hṛdi vartate||

Verse 20

क्षत्रधर्माच्च्युतो राज्ञि भवेयं शाश्वतीः समाः। प्रतिज्ञां तामनिस्तीर्य ततस्तत्कृतवानहम्।।

kṣatradharmāccyuto rājñi bhaveyaṃ śāśvatīḥ samāḥ| pratijñāṃ tāmanistīrya tatastatkṛtavānaham||

Verse 21

अनिगृह्य पुरा पुत्रानस्मस्वनपकारिषु। न ममार्हसि कल्याणि दोषेण परिशङ्कितुम्।।

anigṛhya purā putrānasmasvanapakāriṣu| na mamārhasi kalyāṇi doṣeṇa pariśaṅkitum||

Verse 22

गान्धार्युवाच। वृद्धस्यास्य शतं पुत्रान्निघ्नंस्त्वमपराजितः। कस्मानाशेषयः कञ्चिद्येनाल्पमपराधितम्।।

gāndhāryuvāca| vṛddhasyāsya śataṃ putrānnighnaṃstvamaparājitaḥ| kasmānāśeṣayaḥ kañcidyenālpamaparādhitam||

Verse 23

सन्तानमावयोस्तात वृद्धयोर्हृतराज्ययोः। नाशेषयः कथं यष्टिमेकां वृद्धयुगस्य वै।।

santānamāvayostāta vṛddhayorhṛtarājyayoḥ| nāśeṣayaḥ kathaṃ yaṣṭimekāṃ vṛddhayugasya vai||

Verse 24

शेषे ह्यवस्थिते तात पुत्राणामल्पकेऽपि च। मन्ददुःखं भवेदद्य यदि त्वं धर्ममाचरेः।।

śeṣe hyavasthite tāta putrāṇāmalpake'pi ca| mandaduḥkhaṃ bhavedadya yadi tvaṃ dharmamācareḥ||