Adhyaya 4

Verse 1

द्रौणिकृपयोः संवादः।। 1 ।। कृप उवाच। दिष्ट्या ते प्रतिकर्तव्ये मतिर्जातेयमच्युत। न त्वां वारयितुं शक्तो वज्रपाणिरपि स्वयम्।।

drauṇikṛpayoḥ saṃvādaḥ|| 1 || kṛpa uvāca| diṣṭyā te pratikartavye matirjāteyamacyuta| na tvāṃ vārayituṃ śakto vajrapāṇirapi svayam||

Verse 2

अनुयास्यावहे त्वां तु प्रभाते सहितावुभौ। अद्य रात्रौ विश्रमस्व विमुक्तकवचध्वजः।।

anuyāsyāvahe tvāṃ tu prabhāte sahitāvubhau| adya rātrau viśramasva vimuktakavacadhvajaḥ||

Verse 3

अहं त्वामनुयास्यामि कृतवर्मा च सात्वतः। परानभिमुखं यान्तं रथावास्थाय दंशितौ।।

ahaṃ tvāmanuyāsyāmi kṛtavarmā ca sātvataḥ| parānabhimukhaṃ yāntaṃ rathāvāsthāya daṃśitau||

Verse 4

आवाभ्यां सहितः शत्रूञ्श्वो निहन्ता समागमे। विक्रम्य रथिनां श्रेष्ठ पाञ्चालान्सपदानुगान्।। ।। इति श्रीमन्महाभारते सौप्तिकपर्वणि चतुर्थोऽध्यायः।। 4 ।। स्वप्ता स्वप्स्यामि।।

āvābhyāṃ sahitaḥ śatrūñśvo nihantā samāgame| vikramya rathināṃ śreṣṭha pāñcālānsapadānugān|| || iti śrīmanmahābhārate sauptikaparvaṇi caturtho'dhyāyaḥ|| 4 || svaptā svapsyāmi||

Verse 5

शक्तस्त्वमसि विक्रम्य विश्रमस्व निशामिमाम्। चिरं ते जाग्रतस्तात स्वप तावन्निशामिमाम्।।

śaktastvamasi vikramya viśramasva niśāmimām| ciraṃ te jāgratastāta svapa tāvanniśāmimām||

Verse 6

विश्रान्तश्च विनिद्रश्च स्वस्थचित्तश्च मानद। समेत्य समरे शत्रून्वधिष्यसि न संशयः।।

viśrāntaśca vinidraśca svasthacittaśca mānada| sametya samare śatrūnvadhiṣyasi na saṃśayaḥ||

Verse 7

न हि त्वां रथिनां श्रेष्ठं प्रगृहीतवरायुधम्। जेतुमुत्सहते कश्चिदपि देवेषु पावकिः।।

na hi tvāṃ rathināṃ śreṣṭhaṃ pragṛhītavarāyudham| jetumutsahate kaścidapi deveṣu pāvakiḥ||

Verse 8

कृपेण सहितं यान्तं गुप्तं च कृतवर्मणा। को द्रौणिं युधि संरब्धं योधयेदपि देवराट्।।

kṛpeṇa sahitaṃ yāntaṃ guptaṃ ca kṛtavarmaṇā| ko drauṇiṃ yudhi saṃrabdhaṃ yodhayedapi devarāṭ||

Verse 9

ते वयं निशि विश्रान्ता विनिद्रा विगतज्वराः। प्रभातायां रजन्यां वै निहनिष्याम शात्रवान्।।

te vayaṃ niśi viśrāntā vinidrā vigatajvarāḥ| prabhātāyāṃ rajanyāṃ vai nihaniṣyāma śātravān||

Verse 10

तव ह्यस्त्राणि दिव्यानि मम चैव न संशयः। सात्वतोपि महेष्वासो नित्यं युद्धेषु कोविदः।।

tava hyastrāṇi divyāni mama caiva na saṃśayaḥ| sātvatopi maheṣvāso nityaṃ yuddheṣu kovidaḥ||

Verse 11

ते वयं सहितास्तात सर्वाञ्शत्रून्समागतान्। प्रसह्य समरे हत्वा प्रीतिं प्राप्स्याम पुष्कलाम्।।

te vayaṃ sahitāstāta sarvāñśatrūnsamāgatān| prasahya samare hatvā prītiṃ prāpsyāma puṣkalām||

Verse 12

विश्रमस्व त्वमव्यग्रः स्वप चेमां निशां सुखम्। अहं च कृतवर्मा च प्रभाते त्वां नरोत्तमम्।।

viśramasva tvamavyagraḥ svapa cemāṃ niśāṃ sukham| ahaṃ ca kṛtavarmā ca prabhāte tvāṃ narottamam||

Verse 13

अनुयास्याव सहितौ धन्विनौ परतापनौ। रथिनं त्वरया यान्तं रथमास्थाय दंशितौ।।

anuyāsyāva sahitau dhanvinau paratāpanau| rathinaṃ tvarayā yāntaṃ rathamāsthāya daṃśitau||

Verse 14

स गत्वा शिबिरं तेषां नाम विश्राव्य चाहवे। ततः कर्ताऽसि शत्रूणां युध्यतां कदनं महत्।।

sa gatvā śibiraṃ teṣāṃ nāma viśrāvya cāhave| tataḥ kartā'si śatrūṇāṃ yudhyatāṃ kadanaṃ mahat||

Verse 15

कृत्वा च कदनं तेषां प्रभाते विमलेऽहनि। विहरस्व यथा शक्रः सूदयित्वा महासुरान्।।

kṛtvā ca kadanaṃ teṣāṃ prabhāte vimale'hani| viharasva yathā śakraḥ sūdayitvā mahāsurān||

Verse 16

त्वं हि शक्तो रणे जेतुं पाञ्चालानां वरूथिनीम्। दैत्यसेनामिव क्रुद्धः सर्वदानवसूदनः।।

tvaṃ hi śakto raṇe jetuṃ pāñcālānāṃ varūthinīm| daityasenāmiva kruddhaḥ sarvadānavasūdanaḥ||

Verse 17

मया त्वां सहितं सङ्ख्ये गुप्तं च कृतवर्मणा। न सहेत विभुः साक्षाद्वज्रपाणिरपि स्वयम्।।

mayā tvāṃ sahitaṃ saṅkhye guptaṃ ca kṛtavarmaṇā| na saheta vibhuḥ sākṣādvajrapāṇirapi svayam||

Verse 18

न चाहं समरे तात कृतवर्मा न चैव हि। अनिर्जित्य रणे पाण्डूनपयास्यामि कर्हिचित्।।

na cāhaṃ samare tāta kṛtavarmā na caiva hi| anirjitya raṇe pāṇḍūnapayāsyāmi karhicit||

Verse 19

हत्वा च समरे क्षुद्रान्पाञ्चालान्पाण्डुभिः सह। निवर्तिष्यामहे सर्वे हता वा स्वर्गगा वयम्।।

hatvā ca samare kṣudrānpāñcālānpāṇḍubhiḥ saha| nivartiṣyāmahe sarve hatā vā svargagā vayam||

Verse 20

सर्वोपायैः सहायास्ते प्रभाते वयमाहवे। सत्यमेतन्महाबाहो प्रब्रवीमि तवानघ।।

sarvopāyaiḥ sahāyāste prabhāte vayamāhave| satyametanmahābāho prabravīmi tavānagha||

Verse 21

एवमुक्तस्ततो द्रौणिक्रमातुलेन हितं वचः। अब्रवीन्मातुलं राजन्क्रोधादुद्वृत्य लोचने।।

evamuktastato drauṇikramātulena hitaṃ vacaḥ| abravīnmātulaṃ rājankrodhādudvṛtya locane||

Verse 22

आतुरस्य कुतो निद्रा नरस्यामर्षितस्य च। अर्थांश्चिन्तयतश्चापि कामयानस्य वा पुनः।।

āturasya kuto nidrā narasyāmarṣitasya ca| arthāṃścintayataścāpi kāmayānasya vā punaḥ||

Verse 23

तदिदं समनुप्राप्तं पश्य मेऽद्य चतुष्टयम्। यस्य भागश्चतुर्थो मे स्वप्नमह्नाय नाशयेत्।। निहन्ता निहनिष्यसि।।

tadidaṃ samanuprāptaṃ paśya me'dya catuṣṭayam| yasya bhāgaścaturtho me svapnamahnāya nāśayet|| nihantā nihaniṣyasi||

Verse 24

किं नाम दुःखं लोकेऽस्मिन्पितुर्वधमनुस्मरन्। हृदयं निर्दहन्मेऽद्य रात्र्यहानि न शाम्यति।। चतुर्थ आतुरादीनां चतुर्णां मध्ये एको भागः अमर्षः। मे मम स्वप्नं अह्वाय झटिति नाशयेत्। तस्मात् स्वपेत्युक्तं तन्न युज्यते।। 23 ।।

kiṃ nāma duḥkhaṃ loke'sminpiturvadhamanusmaran| hṛdayaṃ nirdahanme'dya rātryahāni na śāmyati|| caturtha āturādīnāṃ caturṇāṃ madhye eko bhāgaḥ amarṣaḥ| me mama svapnaṃ ahvāya jhaṭiti nāśayet| tasmāt svapetyuktaṃ tanna yujyate|| 23 ||

Verse 25

यथा च निहतः पापैः पिता मम विशेषतः। प्रत्यक्षमपि ते सर्वं तन्मे मर्माणि कृन्तति।।

yathā ca nihataḥ pāpaiḥ pitā mama viśeṣataḥ| pratyakṣamapi te sarvaṃ tanme marmāṇi kṛntati||

Verse 26

कथं हि मादृशो लोके मुहूर्तमपि जीवति। द्रोणहन्तेति यद्वाचः पाञ्चालानां शृणोम्यहम्।।

kathaṃ hi mādṛśo loke muhūrtamapi jīvati| droṇahanteti yadvācaḥ pāñcālānāṃ śṛṇomyaham||

Verse 27

धृष्टद्युम्नमहत्वा तु नादं जीवितुमुत्सहे। स मे पितुर्वधाद्वध्यः पाञ्चाला ये च सङ्गताः।।

dhṛṣṭadyumnamahatvā tu nādaṃ jīvitumutsahe| sa me piturvadhādvadhyaḥ pāñcālā ye ca saṅgatāḥ||

Verse 28

विलापो भग्नसक्थस्य यस्तु राज्ञो मया श्रुतः। स पुनर्हृदयं कस्य क्रूरस्यापि न निर्दहेत्।।

vilāpo bhagnasakthasya yastu rājño mayā śrutaḥ| sa punarhṛdayaṃ kasya krūrasyāpi na nirdahet||

Verse 29

कस्य ह्यकरुणस्यापि नेत्राभ्यामश्रु नाव्रजेत्। नृपतेर्भग्नसक्थस्य श्रुत्वा तादृग्वचः पुनः।।

kasya hyakaruṇasyāpi netrābhyāmaśru nāvrajet| nṛpaterbhagnasakthasya śrutvā tādṛgvacaḥ punaḥ||

Verse 30

यश्चायं मित्रपक्षो मे मयि जीवति निर्जितः। शोकं मे वर्धयत्येष वारिवेग इवार्णवम्।।

yaścāyaṃ mitrapakṣo me mayi jīvati nirjitaḥ| śokaṃ me vardhayatyeṣa vārivega ivārṇavam||

Verse 31

एकाग्नमनसो मेऽद्य कुतो निद्रा कुतः सुखम्।।

ekāgnamanaso me'dya kuto nidrā kutaḥ sukham||

Verse 32

वासुदेवार्जुनाभ्यां च तानहं परिरक्षितान्। अविषह्यतमान्मन्ये महेन्द्रेणापि सत्तम।।

vāsudevārjunābhyāṃ ca tānahaṃ parirakṣitān| aviṣahyatamānmanye mahendreṇāpi sattama||

Verse 33

न चापि शक्तः संयन्तुमस्मात्कार्यात्कथञ्चन। तं न पश्यामि लोकेऽस्मिन्यो मां कोपान्निवर्तयेत्।।

na cāpi śaktaḥ saṃyantumasmātkāryātkathañcana| taṃ na paśyāmi loke'sminyo māṃ kopānnivartayet||

Verse 34

इति मे निश्चिता बुद्धिरेषा साधुमता मम।।

iti me niścitā buddhireṣā sādhumatā mama||

Verse 35

वादिकैः कथ्यमानस्तु मित्राणां मे पराभवः। पाण्डवानां च विजयटो हृदयं दहतीव मे।।

vādikaiḥ kathyamānastu mitrāṇāṃ me parābhavaḥ| pāṇḍavānāṃ ca vijayaṭo hṛdayaṃ dahatīva me||

Verse 36

अहं तु कदनं कृत्वा शत्रूणामद्य सौप्तिके। ततो विश्रमिता चैव स्वप्ता च विगतज्वरः।। अनुस्मरन् अनुस्मरतः। न शाम्यति अमर्ष इत्यर्थः।।

ahaṃ tu kadanaṃ kṛtvā śatrūṇāmadya sauptike| tato viśramitā caiva svaptā ca vigatajvaraḥ|| anusmaran anusmarataḥ| na śāmyati amarṣa ityarthaḥ||