Adhyaya 97

Verse 1

वैशंपायन उवाच। गतान्मुनिगणान्दृष्ट्वा पुत्रं संगृह्य पाणिना। मातापितृभ्यां रहिता यथा शोचन्ति दारकाः।।

vaiśaṃpāyana uvāca| gatānmunigaṇāndṛṣṭvā putraṃ saṃgṛhya pāṇinā| mātāpitṛbhyāṃ rahitā yathā śocanti dārakāḥ||

Verse 2

तथा शोकपरीताङ्गी धृतिमालम्ब्य दुःखिता। गतेषु तेषु विप्रेषु राजमार्गेण भामिनी।।

tathā śokaparītāṅgī dhṛtimālambya duḥkhitā| gateṣu teṣu vipreṣu rājamārgeṇa bhāminī||

Verse 3

पुत्रेणैव सहायेन सा जगाम शनैः शनैः। अदृष्टपूर्वान्पश्यन्वै राजमार्गेण पौरवः।।

putreṇaiva sahāyena sā jagāma śanaiḥ śanaiḥ| adṛṣṭapūrvānpaśyanvai rājamārgeṇa pauravaḥ||

Verse 4

हर्म्यप्रसादचैत्यांश्च सभा दिव्या विचित्रिताः। कौतूहलसमाविष्टो दृष्ट्वा विस्मयमागतः।।

harmyaprasādacaityāṃśca sabhā divyā vicitritāḥ| kautūhalasamāviṣṭo dṛṣṭvā vismayamāgataḥ||

Verse 5

सर्वे ब्रुवन्ति तां दृष्ट्वा पद्महीनामिव श्रियम्। गत्या च संहीसदृशीं कोकिलेन स्वरे समाम्।।

sarve bruvanti tāṃ dṛṣṭvā padmahīnāmiva śriyam| gatyā ca saṃhīsadṛśīṃ kokilena svare samām||

Verse 6

मुखेन चन्द्रसदृशीं श्रिया पद्मालयासमाम्। स्मितेन कुन्दसदृशीं पद्मगर्भसमत्वचम्।।

mukhena candrasadṛśīṃ śriyā padmālayāsamām| smitena kundasadṛśīṃ padmagarbhasamatvacam||

Verse 7

पद्मपत्रविशालाक्षीं तप्तजाम्बूनदप्रभाम्। करान्तमितमध्यैषा सुकेशी संहतस्तनी।।

padmapatraviśālākṣīṃ taptajāmbūnadaprabhām| karāntamitamadhyaiṣā sukeśī saṃhatastanī||

Verse 8

जघनं सुविशालं वै ऊरू करिकरोपमौ। रक्ततुङ्गतलौ पादौ धरण्यां सुप्रतिष्ठितौ।।

jaghanaṃ suviśālaṃ vai ūrū karikaropamau| raktatuṅgatalau pādau dharaṇyāṃ supratiṣṭhitau||

Verse 9

एवं रूपसमायुक्ता स्वर्गलोकादिवागता। इति स्म सर्वेऽमन्यन्त दुष्यन्तनगरे जनाः।।

evaṃ rūpasamāyuktā svargalokādivāgatā| iti sma sarve'manyanta duṣyantanagare janāḥ||

Verse 10

पुनः पुनरवोचंस्ते शाकुन्तलगुणानपि। सिंहेक्षणः सिंहदंष्ट्रः सिंहस्कन्धो महाभुजः।।

punaḥ punaravocaṃste śākuntalaguṇānapi| siṃhekṣaṇaḥ siṃhadaṃṣṭraḥ siṃhaskandho mahābhujaḥ||

Verse 11

सिंहोरस्कः सिंहबलः सिंहविक्रान्तगाम्ययम्। पृथ्वंसः पृथुवक्षाश्च छत्राकारशिरा महान्।।

siṃhoraskaḥ siṃhabalaḥ siṃhavikrāntagāmyayam| pṛthvaṃsaḥ pṛthuvakṣāśca chatrākāraśirā mahān||

Verse 12

पाणिपादतले रक्तो रक्तास्यो दुन्दुभिस्वनः। राजलक्षणयुक्तश्च राजश्रीश्चास्य लक्ष्यते।।

pāṇipādatale rakto raktāsyo dundubhisvanaḥ| rājalakṣaṇayuktaśca rājaśrīścāsya lakṣyate||

Verse 13

आकारेण च रूपेण शरीरेणापि तेजसा। दुष्यन्तेन समो ह्येष कस्य पुत्रो भविष्यति।।

ākāreṇa ca rūpeṇa śarīreṇāpi tejasā| duṣyantena samo hyeṣa kasya putro bhaviṣyati||

Verse 14

एवं ब्रुवन्तस्ते सर्वे प्रशशंसुः सहस्रशः। युक्तिवादानवोचन्त सर्वाः प्राणभृतः स्त्रियः।।

evaṃ bruvantaste sarve praśaśaṃsuḥ sahasraśaḥ| yuktivādānavocanta sarvāḥ prāṇabhṛtaḥ striyaḥ||

Verse 15

बान्धवा इव सस्नेहा अनुजग्मुः शकुन्तलाम्। पौराणां तद्वचः श्रुत्वा तूष्णींभूता शकुन्तला।।

bāndhavā iva sasnehā anujagmuḥ śakuntalām| paurāṇāṃ tadvacaḥ śrutvā tūṣṇīṃbhūtā śakuntalā||

Verse 16

वेश्मद्वारं समासाद्य विह्वला सा नृपात्मजा। चिन्तयामास सहसा कार्यगौरवकारणात्।।

veśmadvāraṃ samāsādya vihvalā sā nṛpātmajā| cintayāmāsa sahasā kāryagauravakāraṇāt||

Verse 17

लज्जया च परीताङ्गी राजन्राजसमक्षतः। अघृणा किं नु वक्ष्यामि दुष्यन्तं मम कारणात्।।

lajjayā ca parītāṅgī rājanrājasamakṣataḥ| aghṛṇā kiṃ nu vakṣyāmi duṣyantaṃ mama kāraṇāt||

Verse 18

एवमुक्त्वा तु कृपणा चिन्तयन्ती शकुन्तला। अभिसृत्य च राजानं वेदिता सा प्रवेशिता।।

evamuktvā tu kṛpaṇā cintayantī śakuntalā| abhisṛtya ca rājānaṃ veditā sā praveśitā||

Verse 19

सह तेन कुमारेण तरुणादित्यवर्चसा। सिंहासनस्थं राजानं महेन्द्रसदृशद्युतिम्।।

saha tena kumāreṇa taruṇādityavarcasā| siṃhāsanasthaṃ rājānaṃ mahendrasadṛśadyutim||

Verse 20

शकुन्तला नतशिराः परं हर्षमवाप्य च। पूजयित्वा यथान्यायमब्रवीत्तं शकुन्तला।।

śakuntalā nataśirāḥ paraṃ harṣamavāpya ca| pūjayitvā yathānyāyamabravīttaṃ śakuntalā||

Verse 21

अभिवादय राजानं पितरं ते दृढव्रतम्। एवमुक्त्वा सुतं तत्र लज्जानतमुखी स्थिता।।

abhivādaya rājānaṃ pitaraṃ te dṛḍhavratam| evamuktvā sutaṃ tatra lajjānatamukhī sthitā||

Verse 22

स्तम्भमालिङ्ग्य राजानं प्रसीदस्वेत्युवाच सा। शाकुन्तलोपि राजानमभिवाद्य कृताञ्जलिः।।

stambhamāliṅgya rājānaṃ prasīdasvetyuvāca sā| śākuntalopi rājānamabhivādya kṛtāñjaliḥ||

Verse 23

हर्षेणोत्फुल्लनयनो राजानं चान्ववैक्षत। दुष्यन्तो धर्मबुद्ध्या तु चिन्तयन्नेव सोब्रवीत्।।

harṣeṇotphullanayano rājānaṃ cānvavaikṣata| duṣyanto dharmabuddhyā tu cintayanneva sobravīt||

Verse 24

किमागमनकार्यं ते ब्रूहि त्वं वरवर्णिनि। करिष्यामि न संदेहः सपुत्राया विशेषतः।।

kimāgamanakāryaṃ te brūhi tvaṃ varavarṇini| kariṣyāmi na saṃdehaḥ saputrāyā viśeṣataḥ||

Verse 25

शकुन्तलोवाच। प्रसीदस्व महाराज वक्ष्यामि पुरुषोत्तम। एष पुत्रो हि ते राजन्मय्युत्पन्नः परंतप।।

śakuntalovāca| prasīdasva mahārāja vakṣyāmi puruṣottama| eṣa putro hi te rājanmayyutpannaḥ paraṃtapa||

Verse 26

तस्मात्पुत्रस्त्वया राजन्यौवराज्येऽभिषिच्यताम्। यथोक्तमाश्रमे तस्मिन्वर्तस्व पुरुषोत्तम।।

tasmātputrastvayā rājanyauvarājye'bhiṣicyatām| yathoktamāśrame tasminvartasva puruṣottama||

Verse 27

मया समागमे पूर्वं कृतः स समयस्त्वया। तत्त्वं स्मर महाबाहो कण्वाश्रमपदं प्रति।।

mayā samāgame pūrvaṃ kṛtaḥ sa samayastvayā| tattvaṃ smara mahābāho kaṇvāśramapadaṃ prati||

Verse 28

वैशंपायन उवाच। तस्योपभोगसक्तस्य स्त्रीषु चान्यासु भारत। शकुन्तला सपुत्रा च मनस्यन्तरधीयत।।

vaiśaṃpāyana uvāca| tasyopabhogasaktasya strīṣu cānyāsu bhārata| śakuntalā saputrā ca manasyantaradhīyata||

Verse 29

स धारयन्मनस्येनां सपुत्रां सस्मितां तदा। तदोपगृह्य मनसा चिरं सुखमवाप सः।।

sa dhārayanmanasyenāṃ saputrāṃ sasmitāṃ tadā| tadopagṛhya manasā ciraṃ sukhamavāpa saḥ||

Verse 30

सोऽथ श्रुत्वापि तद्वाक्यं तस्या राजा स्मरन्नपि। अब्रवीन्न स्मरामीति त्वया भद्रे समागमम्।।

so'tha śrutvāpi tadvākyaṃ tasyā rājā smarannapi| abravīnna smarāmīti tvayā bhadre samāgamam||

Verse 31

मैथुनं च वृथा नाहं गच्छेयमिति मे मतिः। नाभिजानामि कल्याणि त्वया सह समागमम्।।

maithunaṃ ca vṛthā nāhaṃ gaccheyamiti me matiḥ| nābhijānāmi kalyāṇi tvayā saha samāgamam||

Verse 32

धर्मार्थकामसंबन्धं न स्मरामि त्वया सह। गच्छ वा तिष्ठ वा कामं यद्वापीच्छसि तत्कुरु।।

dharmārthakāmasaṃbandhaṃ na smarāmi tvayā saha| gaccha vā tiṣṭha vā kāmaṃ yadvāpīcchasi tatkuru||