Adhyaya 96

Verse 1

शकुन्तलाया दुष्यन्तं प्रति प्रेषयितुं कण्वकृत उपदेशः।। 1 ।। हास्तिनपुरगमनविषयेकण्वशकुन्तलासर्वदमनानां विवादः।। 2 ।। कण्वेन स्वशिष्यद्वारा शकुन्तलासर्वदमनयोर्हास्तिनपुरप्रेषणम्।। 3 ।। पुरप्रवेशान्निर्विण्णैः शिष्यैः कण्वाश्रमं प्रति निवर्तनम्।। 4 ।। वैशंपायन उवाच। तं कुमारमृषिर्दृष्ट्वा कर्म चास्यातिमानुषम्। समयो यौवराज्याय इत्यनुध्याय स द्विजः।।

śakuntalāyā duṣyantaṃ prati preṣayituṃ kaṇvakṛta upadeśaḥ|| 1 || hāstinapuragamanaviṣayekaṇvaśakuntalāsarvadamanānāṃ vivādaḥ|| 2 || kaṇvena svaśiṣyadvārā śakuntalāsarvadamanayorhāstinapurapreṣaṇam|| 3 || purapraveśānnirviṇṇaiḥ śiṣyaiḥ kaṇvāśramaṃ prati nivartanam|| 4 || vaiśaṃpāyana uvāca| taṃ kumāramṛṣirdṛṣṭvā karma cāsyātimānuṣam| samayo yauvarājyāya ityanudhyāya sa dvijaḥ||

Verse 2

शकुन्तलां समाहूय कण्वो वचनमब्रवीत्। कण्व उवाच। शृणु भद्रे मम सुते मम वाक्यं शुचिस्मिते।।

śakuntalāṃ samāhūya kaṇvo vacanamabravīt| kaṇva uvāca| śṛṇu bhadre mama sute mama vākyaṃ śucismite||

Verse 3

पतिव्रतानां नारीणां विशिष्टमिति चोच्यते। पतिशुश्रूषणं पूर्वं मनोवाक्कायचेष्टितैः।।

pativratānāṃ nārīṇāṃ viśiṣṭamiti cocyate| patiśuśrūṣaṇaṃ pūrvaṃ manovākkāyaceṣṭitaiḥ||

Verse 4

अनुज्ञाता मया पूर्वं पूजयैतद्व्रतं तव। एतेनैव च वृत्तेन पुण्याँल्लोकानवाप्य च।।

anujñātā mayā pūrvaṃ pūjayaitadvrataṃ tava| etenaiva ca vṛttena puṇyā~llokānavāpya ca||

Verse 5

तस्यान्ते मानुषे लोके विशिष्टां तप्स्यसे श्रियम्। तस्माद्भद्रेऽद्य यातव्यं समीपं पौरवस्य ह।।

tasyānte mānuṣe loke viśiṣṭāṃ tapsyase śriyam| tasmādbhadre'dya yātavyaṃ samīpaṃ pauravasya ha||

Verse 6

स्वयं नायाति मत्वा ते गतं कालं शुचिस्मिते। गत्वाऽऽराधय राजानं दुष्यन्तं हितकाम्यया।।

svayaṃ nāyāti matvā te gataṃ kālaṃ śucismite| gatvā''rādhaya rājānaṃ duṣyantaṃ hitakāmyayā||

Verse 7

दौष्यन्तिं यौवराज्यस्थं दृष्ट्वा प्रीतिमवाप्स्यसि। देवतानां गुरूणां च क्षत्रियाणां च भामिनि।।

dauṣyantiṃ yauvarājyasthaṃ dṛṣṭvā prītimavāpsyasi| devatānāṃ gurūṇāṃ ca kṣatriyāṇāṃ ca bhāmini||

Verse 8

भर्तॄणां च विशेषेम हितं संगमनं भवेत्। तस्मात्पुत्रि कुमारेण गन्तव्यं मत्प्रियेप्सया।।

bhartṝṇāṃ ca viśeṣema hitaṃ saṃgamanaṃ bhavet| tasmātputri kumāreṇa gantavyaṃ matpriyepsayā||

Verse 9

प्रतिवाक्यं न दद्यास्त्वं शपिता मम पादयोः।।

prativākyaṃ na dadyāstvaṃ śapitā mama pādayoḥ||

Verse 10

वैशंपायन उवाच। एवमुक्त्वा सुतां तत्र पौत्रं कण्वोऽभ्यभाषत। परिष्वज्य च बाहुभ्यां मूर्ध्न्युपाघ्राय पौरवम्।। ।। इति श्रीमन्महाभारते आदिपर्वणि संभवपर्वणि षण्णवतितमोऽध्यायः।। 96 ।।

vaiśaṃpāyana uvāca| evamuktvā sutāṃ tatra pautraṃ kaṇvo'bhyabhāṣata| pariṣvajya ca bāhubhyāṃ mūrdhnyupāghrāya pauravam|| || iti śrīmanmahābhārate ādiparvaṇi saṃbhavaparvaṇi ṣaṇṇavatitamo'dhyāyaḥ|| 96 ||

Verse 11

सोमवंशोद्भवो राजा दुष्यन्त इति विश्रुतः। तस्याग्रमहिषी चैषा तव माता शुचिव्रता।।

somavaṃśodbhavo rājā duṣyanta iti viśrutaḥ| tasyāgramahiṣī caiṣā tava mātā śucivratā||

Verse 12

गन्तुकामा भर्तृपार्श्वं त्वया सह सुमध्यमा। गत्वाऽभिवाद्य राजनं यौवराज्यमवाप्स्यसि।।

gantukāmā bhartṛpārśvaṃ tvayā saha sumadhyamā| gatvā'bhivādya rājanaṃ yauvarājyamavāpsyasi||

Verse 13

स पिता तव राजेन्द्रस्तस्य त्वं वशगो भव। पितृपैतामहं राज्यमातिष्ठस्व स्वभावतः।।

sa pitā tava rājendrastasya tvaṃ vaśago bhava| pitṛpaitāmahaṃ rājyamātiṣṭhasva svabhāvataḥ||

Verse 14

तस्मिन्काले स्वराज्यस्थो मामनुस्मर पौरव।।

tasminkāle svarājyastho māmanusmara paurava||

Verse 15

वैशंपायन उवाच। अभिवाद्य मुनेः पादौ पौरवो वाक्यमब्रवीत्। त्वं पिता मम विप्रर्षे त्वं माता त्वं गतिश्च मे।।

vaiśaṃpāyana uvāca| abhivādya muneḥ pādau pauravo vākyamabravīt| tvaṃ pitā mama viprarṣe tvaṃ mātā tvaṃ gatiśca me||

Verse 16

न चान्यं पितरं मन्ये त्वामृते तु महातपः। तव शुश्रूषणं पुण्यमिह लोके परत्र च।।

na cānyaṃ pitaraṃ manye tvāmṛte tu mahātapaḥ| tava śuśrūṣaṇaṃ puṇyamiha loke paratra ca||

Verse 17

शकुन्तला भर्तृकामा स्वयं यातु यथेष्टतः। अहं सुश्रूषणपरः पादमूले वसामि वः।।

śakuntalā bhartṛkāmā svayaṃ yātu yatheṣṭataḥ| ahaṃ suśrūṣaṇaparaḥ pādamūle vasāmi vaḥ||

Verse 18

क्रीडां व्यालमृगैः सार्धं करिष्ये न पुरा यथा। त्वच्छासनपरो नित्यं स्वाध्यायं च करोम्यहम्।।

krīḍāṃ vyālamṛgaiḥ sārdhaṃ kariṣye na purā yathā| tvacchāsanaparo nityaṃ svādhyāyaṃ ca karomyaham||

Verse 19

एवमुक्त्वा तु संश्लिष्य पादौ कण्वस्य तिष्ठतः। तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्ररुरोद शकुन्तला।।

evamuktvā tu saṃśliṣya pādau kaṇvasya tiṣṭhataḥ| tasya tadvacanaṃ śrutvā praruroda śakuntalā||

Verse 20

स्नेहात्पितुश्च पुत्रस्य हर्षशोकसमन्विता। निशाम्य रुदतीमार्तां दौष्यन्तिर्वाक्यमब्रवीत्।।

snehātpituśca putrasya harṣaśokasamanvitā| niśāmya rudatīmārtāṃ dauṣyantirvākyamabravīt||

Verse 21

श्रुत्वा भगवतो वाक्यं किं रोदिषि शकुन्तले। गन्तव्यं काल्य उत्थाय भर्तृप्रीतिस्ववास्ति चेत्।।

śrutvā bhagavato vākyaṃ kiṃ rodiṣi śakuntale| gantavyaṃ kālya utthāya bhartṛprītisvavāsti cet||

Verse 22

शकुन्तलोवाच। एकस्तु कुरुते पापं फलं भुङ्क्ते महाजनः। मया निवारितो नित्यं न करोषि वचो मम।।

śakuntalovāca| ekastu kurute pāpaṃ phalaṃ bhuṅkte mahājanaḥ| mayā nivārito nityaṃ na karoṣi vaco mama||

Verse 23

निःसृतान्कुञ्जरान्नित्यं बाहुभ्यां संप्रमथ्य वै। वनं च लोडयन्नित्यं सिंहव्याघ्रगणैर्वृतम्।।

niḥsṛtānkuñjarānnityaṃ bāhubhyāṃ saṃpramathya vai| vanaṃ ca loḍayannityaṃ siṃhavyāghragaṇairvṛtam||

Verse 24

एवंविधानि चान्यानि कृत्वा वै पुरुनन्दन। रुषितो भगवांस्तात तस्मादावां विवासितौ।।

evaṃvidhāni cānyāni kṛtvā vai purunandana| ruṣito bhagavāṃstāta tasmādāvāṃ vivāsitau||

Verse 25

नाहं गच्छामि दुष्यन्तं नास्मि पुत्र हितैषिणी। पादमूले वसिष्यामि महर्षेर्भावितात्मनः।।

nāhaṃ gacchāmi duṣyantaṃ nāsmi putra hitaiṣiṇī| pādamūle vasiṣyāmi maharṣerbhāvitātmanaḥ||

Verse 26

वैशंपायन उवाच। एवमुक्त्वा तु रुदती पपात मुनिपादयोः। एवं विलपतीं कण्वश्चानुनीय च हेतुभिः। पुनः प्रोवाच भगवानानृशंस्याद्धितं वचः।।

vaiśaṃpāyana uvāca| evamuktvā tu rudatī papāta munipādayoḥ| evaṃ vilapatīṃ kaṇvaścānunīya ca hetubhiḥ| punaḥ provāca bhagavānānṛśaṃsyāddhitaṃ vacaḥ||

Verse 27

कण्व उवाच। शकुन्तले शृणुष्वेदं हितं पथ्यं च भामिनि। पतिव्रताभावगुणान्हित्वा साध्यं न किंचन।।

kaṇva uvāca| śakuntale śṛṇuṣvedaṃ hitaṃ pathyaṃ ca bhāmini| pativratābhāvaguṇānhitvā sādhyaṃ na kiṃcana||

Verse 28

प्रतिव्रतानां देवा वै तुष्टाः सर्वरप्रदाः। प्रसादं च करिष्यन्ति आपदो मोक्षयन्ति च।।

prativratānāṃ devā vai tuṣṭāḥ sarvarapradāḥ| prasādaṃ ca kariṣyanti āpado mokṣayanti ca||

Verse 29

पतिप्रसादात्पुण्यं च प्राप्नुवन्ति न चाशुभम्। तस्माद्गत्वा तु राजानमाराधय शुचिस्मिते।।

patiprasādātpuṇyaṃ ca prāpnuvanti na cāśubham| tasmādgatvā tu rājānamārādhaya śucismite||

Verse 30

वैशंपायन उवाच। शकुन्तलां तथोक्त्वा वै शाकुन्तलमथाब्रवीत्। दौहित्रो मम पौत्रस्त्वमिलिलस्य महात्मनः।।

vaiśaṃpāyana uvāca| śakuntalāṃ tathoktvā vai śākuntalamathābravīt| dauhitro mama pautrastvamililasya mahātmanaḥ||

Verse 31

शृणुष्व वचनं सत्यं प्रब्रवीमि तवानघ। मनसा भर्तृकामा वै वाग्भिरुक्त्वा पृथग्विधम्।।

śṛṇuṣva vacanaṃ satyaṃ prabravīmi tavānagha| manasā bhartṛkāmā vai vāgbhiruktvā pṛthagvidham||

Verse 32

गन्तुं नेच्छति कल्याणी तस्मात्तात वहस्व वै। शक्तस्त्वं प्रतिगन्तुं च मुनिभिः सह पौरव।।

gantuṃ necchati kalyāṇī tasmāttāta vahasva vai| śaktastvaṃ pratigantuṃ ca munibhiḥ saha paurava||

Verse 33

इत्युक्त्वा सर्वदमनं कण्वः शिष्यानथाब्रवीत्। शकुन्तलामिमां शीग्रं सपुत्रामाश्रमादितः।।

ityuktvā sarvadamanaṃ kaṇvaḥ śiṣyānathābravīt| śakuntalāmimāṃ śīgraṃ saputrāmāśramāditaḥ||

Verse 34

भर्तुः प्रापयताभ्याशं सर्वलक्षणपूजिताम्। नारीणां चिरवासो हि बान्धवेषु न रोचते।।

bhartuḥ prāpayatābhyāśaṃ sarvalakṣaṇapūjitām| nārīṇāṃ ciravāso hi bāndhaveṣu na rocate||

Verse 35

कीर्तिचारित्रधर्म्नस्तस्मान्नयत मा चिरम्।।

kīrticāritradharmnastasmānnayata mā ciram||

Verse 36

वैशंपायन उवाच। धर्माभिपूजितं पुत्रं काश्यपेन निशाम्य तु। काश्यपात्प्राप्य चानुज्ञां मुमुदे च शकुन्तला।।

vaiśaṃpāyana uvāca| dharmābhipūjitaṃ putraṃ kāśyapena niśāmya tu| kāśyapātprāpya cānujñāṃ mumude ca śakuntalā||

Verse 37

कण्वस्य वचनं श्रुत्वा प्रतिगच्छेति चासकृत्। तथेत्युक्त्वा तु कण्वं च मातरं पौरवोऽब्रवीत्। किं चिरायसि मातस्त्वं गमिष्यामो नृपालयम्।।

kaṇvasya vacanaṃ śrutvā pratigaccheti cāsakṛt| tathetyuktvā tu kaṇvaṃ ca mātaraṃ pauravo'bravīt| kiṃ cirāyasi mātastvaṃ gamiṣyāmo nṛpālayam||

Verse 38

एवमुक्त्वा तु तां देवीं दुष्यन्तस्य महात्मनः। अभिवाद्य मुनेः पादौ गन्तुमैच्छत्स पौरवः।।

evamuktvā tu tāṃ devīṃ duṣyantasya mahātmanaḥ| abhivādya muneḥ pādau gantumaicchatsa pauravaḥ||

Verse 39

शकुन्तला च पितरमभिवाद्य कृताञ्जलिः। प्रदक्षिणीकृत्य तदा पितरं वाक्यमब्रवीत्।।

śakuntalā ca pitaramabhivādya kṛtāñjaliḥ| pradakṣiṇīkṛtya tadā pitaraṃ vākyamabravīt||

Verse 40

अज्ञानान्मे पिता चेति दुरुक्तं वापि चानृतम्। अकार्यं वाप्यनिष्टं वा क्षन्तुमर्हति तद्भवान्।।

ajñānānme pitā ceti duruktaṃ vāpi cānṛtam| akāryaṃ vāpyaniṣṭaṃ vā kṣantumarhati tadbhavān||

Verse 41

एवमुक्तो नतशिरा मुनिर्नोवाच किंचन। मनुष्यभावात्कण्वोऽपि मुनिरश्रूण्यवर्तयत्।।

evamukto nataśirā munirnovāca kiṃcana| manuṣyabhāvātkaṇvo'pi muniraśrūṇyavartayat||

Verse 42

अब्भक्षान्वायुभक्षांश्च शीर्णपर्णाशनान्मुनीन्। फलमूलाशिनो दान्तान्कृशान्धमनिसंततान्।।

abbhakṣānvāyubhakṣāṃśca śīrṇaparṇāśanānmunīn| phalamūlāśino dāntānkṛśāndhamanisaṃtatān||

Verse 43

व्रतिनो जटिलान्मुण्डान्वल्कलाजिनसंवृतान्। समाहूय मुनिः कण्वः कारुण्यादिदमब्रवीत्।।

vratino jaṭilānmuṇḍānvalkalājinasaṃvṛtān| samāhūya muniḥ kaṇvaḥ kāruṇyādidamabravīt||

Verse 44

मया तु लालिता नित्यं मम पुत्री यशस्विनी। वने जाता विवृद्धा च न च जानाति किंचन।।

mayā tu lālitā nityaṃ mama putrī yaśasvinī| vane jātā vivṛddhā ca na ca jānāti kiṃcana||

Verse 45

आश्रमात्तु पथा सर्वैर्नीयतां क्षत्रियालयम्। द्वितीययोजने विप्राः प्रतिष्ठानं प्रतिष्ठितम्।।

āśramāttu pathā sarvairnīyatāṃ kṣatriyālayam| dvitīyayojane viprāḥ pratiṣṭhānaṃ pratiṣṭhitam||

Verse 46

प्रतिष्ठाने पुरे राजा शाकुन्तलपितामहः। अध्युवास चिरं कालमुर्वश्या सहितः पुरा।।

pratiṣṭhāne pure rājā śākuntalapitāmahaḥ| adhyuvāsa ciraṃ kālamurvaśyā sahitaḥ purā||

Verse 47

अनूपजाङ्गलयुतं धनधान्यसमाकुलम्। प्रतिष्ठितं पुरवरं गङ्गायामुनसङ्गमे।।

anūpajāṅgalayutaṃ dhanadhānyasamākulam| pratiṣṭhitaṃ puravaraṃ gaṅgāyāmunasaṅgame||

Verse 48

तत्र सङ्गममासाद्य स्नात्वा हुतहुताशनाः। शाकमूलफलाहारा निवर्तध्वं तपोधनाः। अन्यथा तु भवेद्विप्रा अध्वनो गमने श्रमः।।

tatra saṅgamamāsādya snātvā hutahutāśanāḥ| śākamūlaphalāhārā nivartadhvaṃ tapodhanāḥ| anyathā tu bhavedviprā adhvano gamane śramaḥ||

Verse 49

तथेत्युक्त्वा च ते सर्वे प्रातिष्ठन्त महौजसः। शकुन्तलां पुरस्कृत्य दुष्यन्तस्य पुरं प्रति।।

tathetyuktvā ca te sarve prātiṣṭhanta mahaujasaḥ| śakuntalāṃ puraskṛtya duṣyantasya puraṃ prati||

Verse 50

गृहीत्वा चामरप्रख्यं पुत्रं कमललोचनम्। आजग्मुश्च पुरं रम्यं दुष्यन्ताध्युषितं वनात्।।

gṛhītvā cāmaraprakhyaṃ putraṃ kamalalocanam| ājagmuśca puraṃ ramyaṃ duṣyantādhyuṣitaṃ vanāt||

Verse 51

शकुन्तलां समादाय मुनयो धर्मवत्सलाः। ते वनानि नदीः शैलान्गिरिप्रस्रवणानि च।।

śakuntalāṃ samādāya munayo dharmavatsalāḥ| te vanāni nadīḥ śailāngiriprasravaṇāni ca||

Verse 52

कन्दराणि नितम्बांश्च राष्ट्राणि नगराणि च। आश्रमाणि च पुण्यानि गत्वा चैव गतश्रमाः।।

kandarāṇi nitambāṃśca rāṣṭrāṇi nagarāṇi ca| āśramāṇi ca puṇyāni gatvā caiva gataśramāḥ||

Verse 53

शनैर्मध्याह्नवेलायां प्रतिष्ठानं समाययुः। तां पुरीं पुरुहूतेन ऐलस्यार्थे विनिर्मिताम्।।

śanairmadhyāhnavelāyāṃ pratiṣṭhānaṃ samāyayuḥ| tāṃ purīṃ puruhūtena ailasyārthe vinirmitām||

Verse 54

परिघाट्टालकैर्मुख्यैरुपकल्पशतैरपि। शतघ्नीचक्रयन्त्रैश्च गुप्तामन्यैर्दुरासदाम्।।

parighāṭṭālakairmukhyairupakalpaśatairapi| śataghnīcakrayantraiśca guptāmanyairdurāsadām||

Verse 55

हर्म्यप्रसादसंबाधां नानापण्यविभूषिताम्। मण्टपैः ससभै रम्यैः प्रपाभिश्च समावृताम्।।

harmyaprasādasaṃbādhāṃ nānāpaṇyavibhūṣitām| maṇṭapaiḥ sasabhai ramyaiḥ prapābhiśca samāvṛtām||

Verse 56

राजमार्गेण महता सुविभक्तेन शोभिताम्। कैलासशिखराकारैर्गोपुरैः समलङ्कृताम्।।

rājamārgeṇa mahatā suvibhaktena śobhitām| kailāsaśikharākārairgopuraiḥ samalaṅkṛtām||

Verse 57

द्वारतोरणनिर्यूहैर्मङ्गलैरुपशोभिताम्। उद्यानाम्रवणोपेतां महतीं सालमेखलाम्।।

dvāratoraṇaniryūhairmaṅgalairupaśobhitām| udyānāmravaṇopetāṃ mahatīṃ sālamekhalām||

Verse 58

सर्वपुष्करिणीभिश्च उद्यानैश्च समावृताम्। वर्णाश्रमैः स्वधर्मस्थैर्नित्योत्सवसमाहितैः।।

sarvapuṣkariṇībhiśca udyānaiśca samāvṛtām| varṇāśramaiḥ svadharmasthairnityotsavasamāhitaiḥ||

Verse 59

धनधान्यसमृद्धैश्च संतुष्टै रत्नपूजितैः। कृतयज्ञैश्च विद्वद्भिरग्निहोत्रपरैः सदा।।

dhanadhānyasamṛddhaiśca saṃtuṣṭai ratnapūjitaiḥ| kṛtayajñaiśca vidvadbhiragnihotraparaiḥ sadā||

Verse 60

वर्जिता कार्यकरणैर्दानशीलैर्दयापरैः। अधर्मभीरुभिः सर्वैः स्वर्गलोकजिगीषुभिः।।

varjitā kāryakaraṇairdānaśīlairdayāparaiḥ| adharmabhīrubhiḥ sarvaiḥ svargalokajigīṣubhiḥ||

Verse 61

एवंविधजनोपेतमिन्द्रलोकमिवापरम्। तस्मिन्नगरमध्ये तु राजवेश्म प्रतिष्ठितम्।।

evaṃvidhajanopetamindralokamivāparam| tasminnagaramadhye tu rājaveśma pratiṣṭhitam||

Verse 62

इन्द्रसद्मप्रतीकाशं संपूर्णं वित्तसंचयैः। तस्य मध्ये सभा दिव्या नानारत्नविभूषिता।।

indrasadmapratīkāśaṃ saṃpūrṇaṃ vittasaṃcayaiḥ| tasya madhye sabhā divyā nānāratnavibhūṣitā||

Verse 63

तस्यां सभायां राजर्षिः सर्वालङ्कारभूषितः। ब्राह्मणैः क्षत्रियैश्चापि मन्त्रिभिश्चापि संवृतः।।

tasyāṃ sabhāyāṃ rājarṣiḥ sarvālaṅkārabhūṣitaḥ| brāhmaṇaiḥ kṣatriyaiścāpi mantribhiścāpi saṃvṛtaḥ||

Verse 64

संस्तूयमानो राजेन्द्रः सूतमागधबन्दिभिः। कार्यार्थिषु तदाऽभ्येत्य कृत्वा कार्यं गतेषु सः।।

saṃstūyamāno rājendraḥ sūtamāgadhabandibhiḥ| kāryārthiṣu tadā'bhyetya kṛtvā kāryaṃ gateṣu saḥ||

Verse 65

सुखासीनोऽभवद्राजा तस्मिन्काले महर्षयः। शकुन्तानां स्वनं श्रुत्वा निमित्तज्ञास्त्वलक्षयन्।।

sukhāsīno'bhavadrājā tasminkāle maharṣayaḥ| śakuntānāṃ svanaṃ śrutvā nimittajñāstvalakṣayan||

Verse 66

शकुन्तले निमित्तानि शोभनानि भवन्ति नः। कार्यसिद्धिं वदन्त्येते ध्रुवं राज्ञी भविष्यसि। अस्मिंस्तु दिवसे पुत्रो युवराजो भविष्यति।।

śakuntale nimittāni śobhanāni bhavanti naḥ| kāryasiddhiṃ vadantyete dhruvaṃ rājñī bhaviṣyasi| asmiṃstu divase putro yuvarājo bhaviṣyati||

Verse 67

वैशंपायन उवाच। वर्धमानपुरद्वारं तूर्यघोषनिनादितम्। शकुन्तलां पुरस्कृत्य विविशुस्ते महर्षयः।।

vaiśaṃpāyana uvāca| vardhamānapuradvāraṃ tūryaghoṣanināditam| śakuntalāṃ puraskṛtya viviśuste maharṣayaḥ||

Verse 68

प्रविशन्तं नृपसुतं प्रशशंसुश्च वीक्षकाः। वर्धमानपुरद्वारं प्रविशन्नेव पौरवः।।

praviśantaṃ nṛpasutaṃ praśaśaṃsuśca vīkṣakāḥ| vardhamānapuradvāraṃ praviśanneva pauravaḥ||

Verse 69

इन्द्रलोकस्थमात्मानं मेने हर्षसमन्वितः।।

indralokasthamātmānaṃ mene harṣasamanvitaḥ||

Verse 70

ततो वै नागराः सर्वे समाहूय परस्परम्। द्रष्टुकामा नृपसुतं समपद्यन्त भारत।।

tato vai nāgarāḥ sarve samāhūya parasparam| draṣṭukāmā nṛpasutaṃ samapadyanta bhārata||

Verse 71

नागरा ऊचुः। देवतेव जनस्याग्रे भ्राजते श्रीरिवागता। जयन्तेनेव पौलोमी इन्द्रलोकादिहागता।।

nāgarā ūcuḥ| devateva janasyāgre bhrājate śrīrivāgatā| jayanteneva paulomī indralokādihāgatā||

Verse 72

इति ब्रुवन्तस्ते सर्वे महर्षीनिदमब्रुवन्। अभिवादयन्तः सहिता महर्षीन्देववर्चसः।।

iti bruvantaste sarve maharṣīnidamabruvan| abhivādayantaḥ sahitā maharṣīndevavarcasaḥ||

Verse 73

अद्य नः सफलं जन्म कृतार्थाश्च ततो वयम्। एवं ये स्म प्रपश्यामो महर्षीन्सूर्यवर्चसः।।

adya naḥ saphalaṃ janma kṛtārthāśca tato vayam| evaṃ ye sma prapaśyāmo maharṣīnsūryavarcasaḥ||

Verse 74

वैशंपायन उवाच। इत्युक्त्वा सहिताः केचिदन्वगच्छन्त पौरवम्। हैमवत्याः सुतमिव कुमारं पुष्करेक्षणम्।।

vaiśaṃpāyana uvāca| ityuktvā sahitāḥ kecidanvagacchanta pauravam| haimavatyāḥ sutamiva kumāraṃ puṣkarekṣaṇam||

Verse 75

ये केचिदब्रुवन्मूढाः शाकुन्तलदिदृक्षवः। कृष्णाजिनेन संछन्नाननिच्छन्तो ह्यवेक्षितुम्।।

ye kecidabruvanmūḍhāḥ śākuntaladidṛkṣavaḥ| kṛṣṇājinena saṃchannānanicchanto hyavekṣitum||

Verse 76

पिशाचा इव दृश्यन्ते नागराणां विरूपिणः। विना सन्ध्यां पिशाचास्ते प्रविशन्ति पुरोत्तमम्।।

piśācā iva dṛśyante nāgarāṇāṃ virūpiṇaḥ| vinā sandhyāṃ piśācāste praviśanti purottamam||

Verse 77

क्षुत्पिपासार्दितान्दीनान्वल्कलाजिनवाससः। त्वगस्थिभूतान्निर्मांसान्धमनीसन्ततानपि।।

kṣutpipāsārditāndīnānvalkalājinavāsasaḥ| tvagasthibhūtānnirmāṃsāndhamanīsantatānapi||

Verse 78

पिङ्गलाक्षान्पिङ्गजटान्दीर्घदन्तान्निरूदरान्। विशीर्षकानूर्ध्वहस्तान्दृष्ट्वा हास्यन्ति नागराः।।

piṅgalākṣānpiṅgajaṭāndīrghadantānnirūdarān| viśīrṣakānūrdhvahastāndṛṣṭvā hāsyanti nāgarāḥ||

Verse 79

एवमुक्तवतां तेषां गिरं श्रुत्वा महर्षयः। अन्योन्यं ते समाहूय इदं वचनमब्रुवन्।।

evamuktavatāṃ teṣāṃ giraṃ śrutvā maharṣayaḥ| anyonyaṃ te samāhūya idaṃ vacanamabruvan||

Verse 80

उक्तं भगवता वाक्यं न कृतं सत्यवादिना। पुरप्रवेशनं नात्र कर्तव्यमिति शासनम्।।

uktaṃ bhagavatā vākyaṃ na kṛtaṃ satyavādinā| purapraveśanaṃ nātra kartavyamiti śāsanam||

Verse 81

किं कारणं प्रवेक्ष्यामो नगरं दुर्जनैर्वृतम्। त्यक्तसङ्गस्य च मुनेर्नगरे किं प्रयोजनम्।।

kiṃ kāraṇaṃ pravekṣyāmo nagaraṃ durjanairvṛtam| tyaktasaṅgasya ca munernagare kiṃ prayojanam||

Verse 82

गमिष्यामो वनं तस्माद्गङ्गायामुनसङ्गमम्। एवमुक्त्वा मुनिगणाः प्रतिजग्मुर्यथागतम्।।

gamiṣyāmo vanaṃ tasmādgaṅgāyāmunasaṅgamam| evamuktvā munigaṇāḥ pratijagmuryathāgatam||